ДНК-ны шектеу ферменттерімен кесу нәтижесінде пайда болатын фрагменттер – рестрикциялық фрагменттер. Бұл ферменттер ДНК-ны нақты жерлерде кеседі, ДНК-ның тұрақты фрагменттерін құрайды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Рестрикциялық фрагмент – ДНК-ның рестрикциялық фермент (рестрикциялық эндонуклеаз) арқылы ДНК талшығын кесу нәтижесінде түзілген фрагменті. Бұл процеске рестрикция деп аталады. Әр рестрикциялық фермент өте спецификті, ол нақты бір қысқа ДНК тізбегін, яғни рестрикциялық орынды таниды және осы орынның ішіндегі екі ДНК талшығын да белгілі бір нүктелерде кесіп тастайды. Көптеген рестрикциялық орындар палиндромды болып келеді (әр талшықтың 5'–3' бағытында оқылғанда нуклеотидтер тізбегі екі талшықта да бірдей) және олардың ұзындығы төрттен сегіз нуклеотидке дейін жетеді. Ұзақ ДНК молекуласында осы тізбектердің қайталану мүмкіндігінің арқасында бір рестрикциялық ферментпен көптеген кесулер жасалады, нәтижесінде рестрикциялық фрагменттер жиынтығы түзіледі. Нақты бір ДНК молекуласы бір рестрикциялық фермент әсеріне ұшырағанда әрқашан бірдей рестрикциялық фрагменттер жиынтығын береді. Рестрикциялық фрагменттерді гельдік электрофорез сияқты әдістер арқылы талдауға болады немесе рекомбинантты ДНҚ технологиясында пайдалануға болады.
A restriction fragment is a DNA fragment resulting from the cutting of a DNA strand by a restriction enzyme (restriction endonucleases), a process called restriction. Each restriction enzyme is highly specific, recognising a particular short DNA sequence, or restriction site, and cutting both DNA strands at specific points within this site. Most restriction sites are palindromic, (the sequence of nucleotides is the same on both strands when read in the 5' to 3' direction of each strand), and are four to eight nucleotides long. Many cuts are made by one restriction enzyme because of the chance repetition of these sequences in a long DNA molecule, yielding a set of restriction fragments. A particular DNA molecule will always yield the same set of restriction fragments when exposed to the same restriction enzyme. Restriction fragments can be analyzed using techniques such as gel electrophoresis or used in recombinant DNA technology.
Қолданбалар
Рекомбинантты ДНҚ технологиясында белгілі бір генді оқшаулайтын және қант-фосфат тірекшелерін әртүрлі нүктелерде (симметрияны сақтай отырып) кесетін арнайы шектеу эндонуклеаздары қолданылады, нәтижесінде екі тізбекті шектеу фрагменттерінің бір тізбекті ұштары пайда болады. Бұл қысқа кеңейтімдер, "жабысқақ ұштар" деп аталады, сол ферментпен (мысалы, бактериялық плазмид) кесілген кез келген басқа ДНҚ-ның толықтыратын жабысқақ ұштарымен сутекті байланысқан негіз жұптарын құра алады. Агароза гельдік электрофорез кезінде шектеу фрагменттері бастапқы ДНҚ молекуласына және қолданылған шектеу ферментіне тән жолақтың үлгісін көрсетеді, мысалы, вирустар мен плазмидтердің салыстырмалы түрде кішкентай ДНҚ молекулаларын олардың шектеу фрагменттерінің үлгілері арқылы анықтауға болады. Егер екі әртүрлі аллельдің нуклеотидтік айырмашылықтары белгілі бір шектеу ферментінің шектеу орнында кездессе, онда осы ферментпен осы ген үшін әртүрлі аллельдерге ие жеке тұлғалардан алынған ДНҚ сегменттерін кесу әртүрлі фрагменттерді тудырады, және олардың әрқайсысы гельдік электрофорезде әртүрлі жолақтың үлгісін береді.
In recombinant DNA technology, specific restriction endonucleases are used that will isolate a particular gene and cleave the sugar phosphate backbones at different points (retaining symmetry), so that the double stranded restriction fragments have single stranded ends. These short extensions, called sticky ends, can form hydrogen bonded base pairs with complementary sticky ends on any other DNA cut with the same enzyme (such as a bacterial plasmid). In agarose gel electrophoresis, the restriction fragments yield a band pattern characteristic of the original DNA molecule and restriction enzyme used, for example the relatively small DNA molecules of viruses and plasmids can be identified simply by their restriction fragment patterns. If the nucleotide differences of two different alleles occur within the restriction site of a particular restriction enzyme, digestion of segments of DNA from individuals with different alleles for that particular gene with that enzyme would produce different fragments and that will each yield different band patterns in gel electrophoresis.