Мутабарука: Жамайкалық ақын, музыкант және қоғам қайраткері

Кіріспе

Ямайкалық растафари дуб ақыны, музыкант, актер, педагог және ток-шоу жүргізушісі Аллан Хоуп CD (26 желтоқсан 1952 жылы туған), Mutabaruka деген атпен әйгілі, Ямайканың ең танымал екі радио бағдарламасын – "The Cutting Edge" және "Steppin' Razor" – жасаған. Оның есімі руанда тілінен шыққан және "әрқашан жеңіске жететін" деп аударылады. Оның шығармалары саясат, мәдениет, қара нәсілділердің азаттығы, әлеуметтік қысым, кемсіту, кедейлік, нәсілшілдік, сексизм және дін тақырыптарын қамтиды.

Ерте өмір және білім

Мутабарука Ямайканың Кингстон қаласында, Рей Таун ауданында әкесі, анасы және екі әпкесімен бірге өсті. Сегіз жасында әкесі қайтыс болды. Мутабарука Кингстон техникалық орта мектебінде оқып, төрт жыл бойы электроника мамандығын меңгерді. Кейін 1971 жылға дейін Ямайка телефон компаниясында жұмыс істеді. Мутабарука 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында қара нәсілділердің жағдайы үшін күреске белсенді түрде қатысты. Оқу кезінде ол Элдридж Кливердің "Жан мұзы" және Ямайкада тыйым салынған Малкольм Х-тің өмірбаяны сияқты "прогрессивті" кітаптарды көп оқыды. Католик дінінде тәрбиеленген ол Растафари қозғалысын зерттей бастады. Шашын қырқуды тоқтатты, дрейдер өсірді, итальяндық диетаға көшті және Растафари дінін қабылдағандықтан аяқ киім киюді де доғарды. Ол Руанда тілінен, киньяруанда тілінен алынған "әрқашан жеңіске жететін" деген мағынаны білдіретін "Мутабарука" есімін қабылдады. Мутабаруканың алғашқы туындылары 1971 жылы "Swing" журналында жарияланды. 1973 жылғы наурызда жарық көрген "Outcry" жинағына кіріспе жазған Джон А. Л. Голдинг кіші былай деді: "1971 жылдың шілдесінде "Swing" журналы Аллан Мутабаруканың өлеңін алғаш рет жариялады. Оқырмандарымыз оған қатты қуанды. Содан бері, дерлік барлық нөмірде осы бауырдың туындыларын жариялаудан ләззат алдық. Олар геттода туған қара нәсілді адамдардың көпшілігі үшін ортақ оқиғаларды айтады. Мұта жазғанда, оның сөзі анық және күшті болады". Ол 1974 жылы The Wailers тобының әндеріне сілтеме жасайтын "Wailin'" шығармасы үшін назар аударды, ал 1976 жылы "Sun and Moon" жинағын шығарды. 1981 жылы Reggae Sunsplash фестивалінде өнер көрсеткеннен кейін ол халықаралық деңгейде танымал болды. 1990 жылы Мутабаруканың "Dis Poem" поэмасы, оның "The Mystery Unfolds" (Shanachie Records, 1986) альбомынан "The Poem" әнінің а капелла кіріспесі ретінде пайдаланылды. Бұл әнді хаус музыкасы мен денсхолл регги әртісі және продюсері Бобби Кондерс орындады, бұл оның жұмысын кең аудиторияға жеткізді. "The Poem" әні 1990 жылы Nu Groove Records лейблымен шығарылды. Ол 1993 жылы Lollapalooza музыка фестивалінде қосымша сахнада өнер көрсетті. 1990 жылдардың екінші жартысында "Wise Up" (Sugar Minott-пен бірге) және "Psalm 24" (Luciano-мен бірге) сияқты хиттерге ие болды. 2001 жылы ол режиссер Стефани Блэктің "Life and Debt" деректі фильміне баяндама жасады, бұл фильм Ямайка экономикасы мен халқына жаһандық экономикалық саясат пен ХВҚ-ның әсерін көрсетеді. "Life and Debt" әні Мутабаруканың 2002 жылғы "Life Squared" альбомында жарық көрді. 2008 жылы Мутабарука Энтони Бурденнің "No Reservations" телешоуының Ямайка эпизодында пайда болды. 2010 жылдың ақпан айында Мутабарука 30 жылдан астам өнер саласындағы еңбегі үшін Ұлттық жастар даму орталығы (NCYD) және Мандевиллдің Ротаракт клубы тарапынан марапатталды. Сонымен қатар, 2010 жылы Сенегал оның құрметіне үй салдырды. 2010 жылдың қыркүйегінде ол Лакки Дюбеге арналған құрметті өлең оқыды, оның музыкасы "құғынға түскендерді азат етуге" бағытталғанын айтты. 2011 жылдың тамызында Мутабарука Маркус Гарви мен Луиза Беннеттің құрметіне өткен Ямайканың бірінші поэзия фестивалінде сөз сөйледі. Растафари тағылымын зерттеу конференциясының соңғы күнінде Батыс Үндістанның профессорлары Мутабаруканы икона ретінде сипаттады. Оның дінтануға қатысты ашық пікірлері және діни институттардың қатыгездікке ұшыратуы көп дау тудырды. Темекі шеппесе де, Мутабарука марихуананы заңдастыру үшін үгіт жүргізді. 2016 жылы Ямайка үкіметі Мутабарукаға оның мәдени еңбегі үшін "Дистинкция орденінің командирі" (елдегі ең жоғары наградалардың бірі) тағайындады.

Mutabaruka was born and raised in Rae Town, Kingston, Jamaica, in a household with his father, mother and two sisters. When he was eight years old his father died. Mutabaruka attended the Kingston Technical High School, where he trained in electronics for four years, going on to work for the Jamaican Telephone Company until eventually quitting in 1971. Mutabaruka was drawn into the black awareness movement of the late 1960s and early '70s. In school he read many "progressive books", including Eldridge Cleaver's Soul on Ice and others that were then illegal in Jamaica, such as The Autobiography of Malcolm X. Raised as a Roman Catholic he began examining and immersing himself in the Rastafari movement. He stopped combing his hair and started growing dreadlocks, changed to an ital diet, and even stopped wearing shoes as he became a Rastafari. He adopted the name Mutabaruka, a term from the Rwandan language, Kinyarwanda, meaning "one who is always victorious". Early work by Mutabaruka was first presented in the magazine Swing from 1971. Introducing Outcry (March 1973), his first collection released as Mutabaruka, John A. L. Golding Jr. wrote: "In July 1971, Swing Magazine published for the first time a poem by Allan Mutabaruka Our readers were ecstatic. Since then, and almost in consecutive issues, we have derived much pleasure in further publication of this brother's works They tell a story common to most black people born in the ghetto And when Muta writes, it's loud and clear". He received attention for "Wailin'" in 1974, a work referencing songs by The Wailers, and in 1976 released the collection Sun and Moon. He became known internationally after his performance at Reggae Sunsplash in 1981, the first of several performances at the festival. In 1990, Mutabaruka's poem "Dis Poem", from his album The Mystery Unfolds (Shanachie Records, 1986) was used as the a cappella introduction of "The Poem", a song by house music and dancehall reggae artist and producer Bobby Konders, which brought his work to a wider audience. "The Poem" was released on Nu Groove records in 1990. He performed on the side stage for parts of the 1993 Lollapalooza music festival. He had further hits in the latter half of the 1990s, including "Wise Up" (with Sugar Minott) and "Psalm 24" (with Luciano). In 2001, he served as narrator for filmmaker Stephanie Black's Life and Debt, a documentary about the impact of global economic policy and the IMF on the economy and people of Jamaica. The title song "Life and Debt" was released on Mutabaruka's 2002 album Life Squared. In 2008, Mutabaruka was featured as part of the Jamaica episode of the television programme Anthony Bourdain: No Reservations. In February 2010, Mutabaruka was honoured by the National Centre for Youth Development (NCYD) and the Rotaract Club of Mandeville for over 30 years of outstanding work in the field of the arts. Later on in 2010, he was recognized by Senegal with a hut built in his honour. In September 2010, he recited a tribute poem in honour of Lucky Dube, whose music he said sought to "liberate the oppressed". In August 2011 Mutabaruka spoke at the First Jamaica Poetry Festival in honour of Marcus Garvey and Louise Bennett. On the final day of the Rastafari Studies Conference, professors of the West Indies described Mutabaruka as an icon. His outspoken statements on theology and the oppressive roles played by religious institutions have generated much controversy. Although he is a non smoker, Mutabaraka has campaigned for the decriminalization of cannabis. In 2016, the government of Jamaica awarded Mutabaruka the Order of Distinction, Commander Class (one of the highest distinctions in the country), in recognition of his cultural contributions.