Кіріспе
Доминикандық бейсбол тастаушысы (1983 жылы туған)
Франсиско Лириано Касильяс (26 қазан 1983 жылы туған) – доминикандық бұрынғы кәсіби бейсбол тастаушысы. Ол Басты Лига бейсболында (MLB) «Миннесота Твинз», «Чикаго Уайт Сокс», «Питтсбург Пайрэтс», «Торонто Блю Джейс», «Хьюстон Астрос» және «Детройт Тайгерс» командалары үшін ойнады. Лириано 2006 жылы MLB All-Star атанды және екі рет MLB Comeback Player of the Year сыйлығының иегері болды (және бұл сыйлықты екі лигада да жеңіп алған жалғыз ойыншы).
2005 жыл
Лирианоны бұрынғы командаласы Йохан Сантанамен жиі салыстырады, ол да күшті тастауға бейім сол жақ қол доғарушы. Лириано "Твинс" ұйымындағы "керемет жас дағдылардың" бірі деп есептелді. Минесота штатының Triple A лигасының "Рочестер Ред Уингс" клубының құрамында Лириано 2005 жылы Халықаралық лиганың жаңадан келген ең үздік ойыншысы болып танылды. Ол сол жылы 204 соққымен барлық кіші лигалар арасында ең көп соққы жасаған питчер атанды. 2005 жылдың 5 қыркүйегінде "Техас Рейнджерс" командасына қарсы ойында ол бірінші рет негізгі лигада алаңға шықты, алғашқы соққысында Гари Мэтьюс-младшийге хоум-ран жіберді, бірақ келесі үш соққыны қатарынан тоқтатып қойды. Кейіннен ол "Твинс" командасының негізгі құрамына қосылып, 2005 жылдың 30 қыркүйегінде "Детройт Тайгерс" командасына қарсы алғашқы ойынында жеңіске жетті.
2006 жыл
Лириано 2006 жылғы маусымды «Миннесота» командасының резервтік құрамында бастады, бірақ мамыр айында негізгі құрамға қосылып, күресіп жатқан «стартер» Карлос Сильвамен орын алмасты. Ол маусымды 12-3 есебімен бастады және маусым мен шілде айларында Американдық лигасының «Жылдың жаңашылы» сыйлығын жеңіп алды. Американдық лигасының бас жаттықтырушысы Оззи Гийлен оны 2006 жылғы «All-Star» дауыс беруіне бес үміткердің бірі ретінде атады, бірақ ол «трейд» жасалған ойыншы А.Ж. Пирзинскиден кейін екінші орынды иеленді. Гийлен шаршаған «стартер» Хосе Контрерастың орнына Лирианоны алғашқы «All-Star» ойынына шақырды. Лириано 2.19 ERA көрсеткішімен Басты лигаларды жетектеп келеді, бұл статистика оны Американдық лигасының «Cy Young» және «Жылдың жаңашылы» сыйлықтарына үміткер етуге мүмкіндік берді, бірақ 11 тамызда аурулар тізіміне енуі лиганың ресми ERA көшбасшысы атануына жеткіліксіз ойын өткізуіне себеп болды және 2006 жылғы осындай сыйлықтарға үміткер болу мүмкіндігін қауіпке тілді. 1 тамызда, 2006 жылы, Лириано қолдың алдыңғы бөлігінің қабынуына байланысты 2 тамыздағы жоспарланған ойынына қатыса алмады. Ол бір ойынды өткізіп алды, содан кейін ауырсынусыз жаттығуларын жалғастырды, бірақ 7 тамыздағы соңғы ойынында қол ауырсынуы қайталанғаннан кейін аурулар тізіміне енгізілді. Лириано 22 тамызда оңалту бағдарламасын бастады және 30 тамызда алғаш рет доп лақтыруға кірісті, тек жылдам доп пен өзгертілген допты ғана лақтырып, сол аптаның соңында бұрылыс допты лақтыруға ниеттенгенін айтты. 9 қыркүйекте «Трипл А» лигасындағы «Рочестер» командасының құрамында реабилитациялық ойын өткізіп, үш соққысыз иннингте 40 доп лақтырып, төрт соққы алды және бір допты қате жіберді. Ойыннан кейін ол шынтағында ауырсыну сезінбегенін мәлімдеді және «Егіздер» командасы оны қайтадан құрамға қосты. 13 қыркүйектегі алғашқы ойынында Лириано үшінші иннингте сол шынтағының ауырғанына байланысты ойынды доғаруға мәжбүр болды. Ойыннан кейін ол маусымды аяқтады. 6 қарашада, 2006 жылы, Лириано сол шынтағының ауырсынуын басу үшін Томми Джон операциясын жасады. Ол 2007 жылғы маусымды толығымен өткізіп алды.
2008 жыл
2008 жылдың 11 сәуірінде Лириано жарақат алған питчер Кевин Слоуи орнына «Рочестерден» шақырылды. Лириано 13 сәуірде «Роялс» командасына қарсы маусымдағы тұңғыш ойынын және Томи Джон операциясынан кейінгі алғашқы ойынын өткізді. Ол 4 ⅔ иннинг тастап, 6 соққы жіберіп, 4 таңылған ұпайға және 5 басуға жол беріп, жеңіліске ұшырады. 25 сәуірде Лириано Томи Джон операциясынан кейін маусымды қиын бастағаннан соң, кіші лигаға қайтарылды. Үш ойында ол 0–3 есебімен және 11.32 ERA көрсетті. Соңғы 11 кіші лига ойынында 2.67 ERA және 10–0 есебін тіркегеннен кейін, «Твинс» командасы Лирианоны 1 тамызда «Рочестер Ред Уингс» командасынан шақырып алды, «Ливан Эрнандес» питчерін алмастырды. Эрнандес міндеттемеге жіберілді. Шақырылғаннан кейінгі алғашқы ойынында Лириано алты иннинг бойы гол жібермей, 5 соққы жасап, жеңіске жетті. 2008 жылы өткізген 13 ойында ол 6–4 есебімен және 3.91 ERA көрсетті. 12 тамызда «Канзас-Сити» командасына қарсы Лириано тағы жеті иннинг тастап, тағы бір керемет ойында тек бір гол жіберді. Бірақ осы жарқын сәттердің арасында, ол бірнеше нашар ойындар көрсетті, көбінесе қысқа уақыт ішінде көп гол жіберіп алды.
2010 жыл
2009 жылғы маусымнан кейін Лириано туған Доминикан Республикасына оралып, қысқы бейсбол ойнады, «Леонес дель Эскогидо» командасы үшін өнер көрсетті. Ол клубының плей-оффқа өтуіне көмектесті, содан кейін 7 плей-офф ойынында 3–1 есебімен 0.49 ERA көрсетті, 47 страйк-аут жасап, 37 иннингте 5 уок берді, нәтижесінде «Леонес дель Эскогидо» лига чемпионы атанды. Лириано көктемгі жаттығуларға қалыптыдан жеңілірек келгенін мәлімдеді, ал «Твинс» жаттықтырушылары оның 2006 жылғы деңгейіне жақындағанына қатысты сақтықпен оптимизм білдірді. «Твинс» оны жарақат алған Джо Нейтанның орнына клозер ретінде пайдалануды қарастырды, бірақ оның орнына бастапқы құрамға қосты. Лириано 2010 жылы сәтті бастады. «Твинс» сапындағы алғашқы төрт ойынында 3–0 есебімен 0.93 ERA көрсетіп, 27 страйк-аут жасады. 3 мамырда ол сәуір айының Американдық лигасының үздік питчері атанды. 18 мамырға дейін ол 7 ойында 4–2 есебімен 2.63 ERA көрсетті, 48 иннингте 46 страйк-аут жасап, есебінде бірде-бір хоум-ран болмады. Лириано мамырдың ортасынан бастап Олл-Стар демалысына дейін қиындыққа тап болды, жеті шешімнің бесеуінде жеңіліске ұшырады. Бірақ демалыстан кейін ол маусымның басындағы деңгейіне оралды. 16 шілдеден (Олл-Стар демалысынан кейінгі алғашқы ойыны) 14 қыркүйекке дейінгі 11 ойындық кезеңде Лириано 8–0 есебімен 2.41 ERA көрсетті. Осы кезеңде ол соққышыларды .227 орташа көрсеткішпен шектеді, 71 иннингте 72 страйк-аут жасады, 25 уок берді және тек екі хоум-ран жіберді. Лириано маусымның соңғы үш ойынында күресті, барлық үш ойында жеңіліске ұшырап, 8.10 ERA көрсетті. Лириано 2010 жылы АЛ-да 201 страйк-аутпен бесінші орынды иеленді, 58 уок берді. Ол 31 ойында 14–10 есебімен 3.62 ERA және мансаптық рекордтық 191 2/3 иннинг тастады, оның 20-сы сапалы болды. Оның 2.66 FIP (қорғанысқа тәуелсіз питчинг статистикасы) Американдық лигасында Клифф Лиден кейін екінші орынды иеленді, ал оның 2.95 xFIP Американдық лигасында бірінші болды. ERA-сы лигада 14-орында болғанына қарамастан, Лирианоның FIP-і өте төмен болды, себебі ол хоум-рандарды шектеуге қабілетті болды. Лириано барлық тұрақты маусымда тек тоғыз хоум-ранға жол берді (олардың үшеуі соңғы ойынында болды) және оның HR/9 көрсеткіші 0.42 Американдық лигасын басқарды (бұл «Твинс» бастауыш питчері көрсеткен 20 жылдан астам уақыттағы ең төменгі көрсеткіш). Ол жоғары страйк-аут көрсеткіштерінен де пайда тапты, өйткені оның K/9 қатынасы 9.44 Джон Лестерден кейін АЛ-да екінші орынды иеленді және ол сол жылы кемінде 200 страйк-аут жасаған бес АЛ питчерінің бірі болды. Лириано 2010 жылғы Американдық лига дивизиондық сериясының 1-ші ойынында «Твинс» сапынан бастады. Ол 5 2/3 иннинг тастап, үш уок беріп, жеті страйк-аут жасап, алты соққыдан төрт рет ұтысқандықтан шешім қабылдамады. «Твинс» 1-ші ойында «Нью-Йорк Янкис» командасына 6–4 есебімен жеңіліп, үш ойыннан кейін Лирианоның маусымы аяқталды. Лириано Джастин Верландермен бірге Американдық лиганың Cy Young сыйлығына дауыс беруде 11-орынды бөлісті, бес дауыспен бесінші орынды иеленді.
2011 жыл
2011 жылдың 5 ақпанында Лириано арбитраждың алдын алып, "Егіздер" клубымен бір жылдық, 4,3 миллион долларлық келісімшартқа қол қойды. Лириано 2011 жылдың алғашқы бес ойынында қиындыққа тап болды, сәуір айында 23 2/3 иннингте 24 ұпай жіберіп алды. Осы бес ойын ішінде ол бір рет қана жетінші иннингке енді. Осы ойындардан кейін питчинг жаттықтырушысымен және менеджерімен кездесіп, бастапқы құрамдағы орнын жоғалту қаупі туды. Бірақ келесі ойында жағдайы түбегейлі өзгерді. 3 мамырда Лириано мансабындағы алғашқы толық ойынын өткізді, Чикаго Уайт Сокс клубына қарсы 1–0 есебімен жеңіске жетіп, но-хиттер жасады. Но-хиттер ойынында алты басу болды, бұл рекордтық көрсеткіш емес. Ол қарсыласқа 30 соққы жасады, оның екеуі "страйк" болды, және 123 доп лақтырды, оның 66-сы "страйк" есебінде тіркелді. Лирианоның көрсеткіші 2011 жылдың соңына қарай төмендеді. Нью-Йорк Янкис клубына қарсы керемет ойыннан кейін, 25 тамызда екінші иннингтен кейін келесі ойынынан шығып кетті. Сол күні сол иығының созылуына байланысты мүгедектер тізіміне енгізілді. 16 қыркүйекте Лириано мүгедектер тізімінен шығарылып, жыл соңына дейін резервке ауыстырылды. Лириано маусымды 9–10 есебімен және 26 ойында (24 бастама) 5.09 ERA көрсеткішімен аяқтады. 13 шілдеде Окленд Атлетикс клубына қарсы өткен ойында 15 соққы жасады, бұл оның мансабындағы ең жоғары көрсеткіші (12 соққыдан кейін). Ол 27 рет соққы жасап, қарсыластың допты ұстауын қиындатты, бұл 2007 жылдан бергі ең жоғары көрсеткіш. 2012 жылы "Егіздер" клубымен өткізген 22 ойында (17 бастама) Лириано 3–10 есебімен және 5.31 ERA көрсеткішімен 109 соққы жасады. Лириано допты басқаруда қиындықтарға тап болғандықтан, Уайт Сокс клубы қыркүйек айында оны бастапқы құрамнан шығарды. Уайт Сокс клубымен өткізген 12 ойында (11 бастама) 3–2 есебімен және 5.40 ERA көрсеткішімен ойнады. Келісімшарт оның лақтырмайтын қолына жарақат алғандықтан және медициналық тексеруден өтпегендіктен жарамсыз деп танылды, себебі ол Рождествода балаларын қорқытуға тырысқанда лақтырмайтын қолын сындырып алған. Пиратс клубы мен Лириано арасында екі жылдық келісімге қол жеткізілді, ол 2013 жылдың 8 ақпанында ресми күшке енді. 2013 жылғы маусымды ол Пиратс клубының 15 күндік мүгедектер тізімінде бастады. 11 мамырда Нью-Йорк Метс клубына қарсы дебюттік ойынын өткізді, 5 1/3 иннингте бір ұпай жіберіп, тоғыз соққы жасады және жеңіске жетті. Лирианоның питчинг техникасын өзгертуі Питтсбург клубымен мансабының қайта жандануына әкелді, сондай-ақ ол PNC Park стадионында плей-офф ойынын жеңіп алған алғашқы питчер атанды. Лириано 2013 жылы NL лигасындағы "Жылдың қайтып келген ойыншысы" атағына ие болды.
2014 жыл
Лириано маусымның бірінші жартысында қиындыққа тап болды, 15 ойын бастап, 1–7 есебімен және 4.72 ERA көрсеткішімен All Star үзілісіне келді. Алайда, маусымның екінші жартысында ол 2013 жылғы өзінің күшін қайта тапты, маусымды аяқтау үшін 14 ойын бастап, 6–3 есебімен және 2.20 ERA көрсеткішімен ойнады. Жалпы, Лириано 2014 жылы тағы да табысты маусым өткізді, 29 ойын бастап, 7–10 есебімен, 3.38 ERA және 175 соққы жасады.
2015 жыл
Лириано өзінің бұрынғы маусымдардағы табысын жалғастырды, мансабындағы рекордтық 205 соққы жасады және «Пираттар» сапында 31 ойында 12-7 есебімен 3.38 ERA көрсетті. Ол сондай-ақ барлық үлкен лига питчерлері арасында соққы аймағындағы ең төменгі көрсеткішке ие болды – оның тастаған добының тек 35.8% соққы аймағында болды.
2016 жыл
Лириано үшінші жыл қатарынан «Пираттардың» ашылу күнінің басты стартері атанды. Алайда, ол маусым бойы бақылаудың жоғалуымен күресті. «Пираттармен» өткізген 21 ойында ол 6–11 есебімен, 5.46 ERA, 116 соққы және 113 2/3 иннингте 69 басу жасады. Бастапқыда Лирианоның Аарон Санчестің орнына қосылатыны күтілген, себебі ұйым Санчестің жүктемесін азайтуды көздеген, бірақ 4 тамызда бас менеджер Росс Аткинс «Жабықтардың» енді алты ойыншыдан тұратын ротацияны қолданатынын хабарлады. Лириано 5 тамызда «Жабықтар» сапында дебют жасады, «Канзас-Сити Роялс» командасына қарсы алты иннинг тастады және 4–3 есебімен жеңіске екі рет жол берді. Маусымды аяқтау үшін «Жабықтар» сапында 10 ойынға (сегіз рет бастап) қатысты, 49 1/3 иннингте 2–2 есебімен, 2.92 ERA және 52 соққы жасады. Уайлд-кард ойынында Лириано 10-шы иннингте резервтік ойыншы ретінде алаңға түсті және қарсылас барлық бес соққысын қабылдады. 11-ші иннингте Эдвин Энкарнасьонның хоум-ранынан кейін ол жеңіске жетті. ALDS екінші ойынының сегізінші иннингінде «Рейнджерс» командасының ойыншысы Карлос Гомес 102 миль/сағ жылдамдықпен соққан доп Лирианоның басына тиді. Ол тексеру үшін жергілікті ауруханаға жеткізілді және командаластарымен бірге Торонтоға оралуға рұқсат алды. 2017 жылдың 25 маусымында Лириано «Канзас-Сити Роялс» командасын 8–2 есебімен жеңіп, мансабындағы 100-ші жеңіске қол жеткізді.
Хьюстон Астросы
2017 жылдың 31 шілдесінде «Көк жаяулар» Лирианоны «Хьюстон Астрос» клубына Нори Аоки және Теоскар Эрнандес алмастырды. Лирианоны сатып алғаннан кейін, оны бастапқы құрамнан резервке көшірді. Ол резервтен 20 ойынға қатысып, 0–2 есебімен және 4.40 ERA көрсеткішімен аяқтады.
Детройт Тайгерлері
2018 жылдың 23 ақпанында Лириано «Детройт Тайгерс» командасымен бір жылдық келісімшартқа қол қойды. Ол «Тайгерс» командасының бастапқы құрамына еніп, 2 сәуірде «Канзас-Сити Роялс» командасымен 6:1 есебімен жеңіске жетті. 26 мамыр күні «Чикаго Уайт Сокс» командасына қарсы ойыннан кейін Лириано жамбас бұлшығының созылуына байланысты 10 күндік жарақат тізіміне енгізілді. 23 маусымда ол «Кливленд Индианс» командасына қарсы ойынға шықты. 2018 жылдың 30 тамызында Лириано Джанкарло Стэнтонның 300-ші хоум-ранын өткізіп алды. Лириано «Тайгерс» үшін 26 ойын өткізіп, 5–12 есебімен 4.58 ERA көрсеткішіне және 133 2/3 иннингте 110 страйк-аут жасады. 2019 жылдың 23 наурызында «Пиратс» командасы Лирианоның маусым ашу құрамына енгенін жариялады. Ол маусым бойында тек резерв питчер ретінде пайдаланылып, 69 ойында 5–3 есебімен 3.47 ERA көрсеткішіне қол жеткізіп, 70 иннингте 63 страйк-аут жасады. 18 шілдеде ол босатылды, ал 2 тамызда Лириано COVID-19 пандемиясының салдарынан 2020 жылғы маусымға қатысудан бас тартты, дегенмен оған «көптеген кепілдік берілген ұсыныстар» түскен еді. 2021 жылдың 2 ақпанында Лириано «Торонто Блю Джейс» командасымен екінші лига келісімшартына қол қойды және көктемгі жаттығуларға шақырылды. 2021 жылдың 29 наурызында Лириано өзінің келісімшартынан бас тарту шартын қолданғаннан кейін «Блю Джейс» командасынан босатылды. 2022 жылдың 17 қаңтарында Лириано карьерасын аяқтағанын жариялады.
Жарыс стилі
2012 жылдан бастап Лириано төрт түрлі лақтырумен ойнайды. Сол жақтан ұратындарға ол төрт тігіспен жылдам лақтырады, екі тігіспен жылдам лақтырады (екеуінің де орташа жылдамдығы шамамен 93 миль/сағ), және слайдермен (80-ге жуық миль/сағ) лақтырады. Оң жақтан ұратындарға қарсы ол 80-ге жуық миль/сағ жылдамдықтың чейндж-апын қосады. Оның екі страйк болғандағы лақтыруларының жартысынан астамы слайдер болып келеді, мүмкін оның мансабындағы жоғары соққы көрсеткішіне байланысты – 43%. Оның екі страйк болғандағы слайдерінің соққы көрсеткіші лигадағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі. Лириано мансабының басынан бері страйкқа шығаруға бейімделген, 2019 жылдың соңына дейін әр иннингте бірден көп страйкқа шығарады. Франсиско мен Йоханна Лириано 2008 жылдың 4 сәуірінде Кевин Лирианоның ата-анасы болды. Лириано – питчер Сантьяго Касильяның туысы.