Кіріспе

Блед бұрышы немесе жай ғана бұрыш – бұл сұйықтықтағы бледтің бұрышын көрсетеді. Бұл термин авиация, кеме жүргізу және басқа да салаларда қолданылады.

Аэронавтика

Аэронавтикада, лопасть бұрышы – ұшақ пропеллерінің немесе тікұшақ роторының лопастьтарының бұрышын білдіреді. Лопасть бұрышы ұшақтың корпусына қатысты өлшенеді. Ол әдетте тік бұрышты лопасть үшін "жұмсақ" немесе "төмен", ал көлденең бұрышты лопасть үшін "қатаң" немесе "жоғары" деп сипатталады. Лопасть бұрышы, әдетте, сырғалмайтын айналу бойынша алға қарайғы қашықтықтың қатынасы ретінде сипатталады. Лопасть бұрышы автомобильдің соңғы жетек берілісінің қатынасына ұқсас. Төмен бұрыш жақсы төмен жылдамдықта үдеуді (және ұшақта көтерілу жылдамдығын) қамтамасыз етеді, ал жоғары бұрыш жоғары жылдамдықтағы өнімділікті және отын экономиясын оңтайландырады. Ұшақтың жылдамдық диапазонында максималды итеру күшін беру үшін өзгермелі лопастьты пропеллермен жасау жиі кездеседі. Ұшу мен қону кезінде жұмсақ бұрыш қолданылады, ал жоғары жылдамдықты круиздік ұшу үшін қатаң бұрыш қолданылады. Бұл себебі, пропеллер лопастының шабуыл бұрышы жылдамдық артуымен төмендейді. Оңтайлы шабуыл бұрышын сақтау үшін бұрышты арттыру қажет. Лопасть бұрышы мен лопасть шабуыл бұрышы бір емес. Жылдамдық артқан сайын, лопасть шабуыл бұрышын тұрақты ұстау үшін лопасть бұрышы да артады. Пропеллер лопастының "көтерілуі" немесе итеру күші, оның жылдамдығымен қатар шабуыл бұрышына да байланысты. Пропеллер лопастының жылдамдығы ортасынан ұшына дейін өзгеретіндіктен, итеру күші лопасть бойымен шамамен тұрақты болу үшін ол бұралған формада болады; бұл "лопасть бұрылысы" деп аталады. Бұл ең қарапайым пропеллерлерден басқа барлық пропеллерлерге тән.

Вертолеттер

Вертолеттерде қанат бұрышын басқару ротор қанаттарының көлденең бұрышын өзгертеді, бұл өз кезегінде қанаттардың шабуыл бұрышына әсер етеді. Басты ротордың қанат бұрышы ұжымдық және циклдік басқару арқылы, ал құйрық ротордың қанат бұрышы педальдар арқылы реттеледі.

Қауырсын

Винт пернелерін бұру арқылы олардың қанаттық бұрышын арттыру, яғни қанаттарды ауа ағынына параллель етіп бұру, қозғалтқыш істен шыққан кезде ұшу кезінде тоқтаған винттен туындайтын қарсылықты азайтады.

Кері кернеу

Кейбір винтті ұшақтар винттің қанатын ең жұмсақ күйден де төмендетуге мүмкіндік береді, осылайша винт итергіш күшті кері бағытта тудырады. Бұл кері итергіш күш деп аталады, ал винттің осы позициясы бета позициясы деп аталады.

Жел турбиналары

Лопасть бұрылысын басқару – дерлік барлық ірі заманауи көлденең осьті жел турбиналарының мүмкіндігі болып табылады. Ол айналу жылдамдығын және генерирленген қуатты реттеу үшін қолданылады. Жұмыс істеу кезінде жел турбинасының басқару жүйесі желдің жылдамдығы өзгере қалғанда ротордың жылдамдығын жұмыс шегінде ұстап тұру үшін лопасть бұрылысын реттейді. Лопастьтарды қауырсынға бұру авариялық тоқтату кезінде немесе желдің жылдамдығы максималды номиналды жылдамдықтан асып кеткенде роторды тоқтатады. Жел турбиналарын құрылыс және күтіп-жөндеу кезінде желдің күрт соққан жағдайындағы қажетсіз айналу моментін азайту үшін лопастьтар әдетте қауырсынға бұрылады. Лопасть бұрылысын басқару роторлық тежегіштерге қарағанда артықшылықты, себебі тежегіштер турбинаға түсетін жел күшінің әсерінен бұзылуға немесе жүктеме артуға ұшырауы мүмкін. Бұл турбинаның қашып кетуіне алып келуі мүмкін. Керісінше, бұрылысты басқару лопастьтарды қауырсынға бұруға мүмкіндік береді, сондықтан желдің жылдамдығы басқару механизміне түсетін күштің мөлшеріне әсер етпейді. Бұрылысты басқару гидравликалық немесе электрлік механизмдер арқылы іске асырылуы мүмкін. Гидравликалық механизмдер ұзақ қызмет етеді, жоғары қозғау күшінің арқасында жылдам жауап береді және техникалық қызмет көрсету үшін резервтік серіппеге азырақ мұқтаж. Дегенмен, гидравлика жүйелерді жоғары қысымда ұстау үшін көбірек қуат қажет, және олар ағып кетуі мүмкін. Электрлік жүйелер аз қуат жұмсайды және ысырапқа салмайды, сондай-ақ, олар ағып кетпейді. Алайда, қуат жоғалған жағдайда оларға қымбатты қауіпсіздік батареялары мен конденсаторлары қажет. Лопасть бұрылысын басқару әдетте жел турбинасының құнының 3% -дан азын құрайды, ал лопасть бұрылысындағы ақаулар жел турбинасының жалпы өндіріс тоқтау уақытының 23% -ын және барлық компоненттердің істен шығуының 21% -ын құрайды.

Теңіз қатынасы

Кеме қатынасында, қанатын бұру бұрышы пропеллердің бір толық айналымында су арқылы қамтамасыз етілген алға жылға барудың дюймдермен өлшенетін санымен анықталады. Мысалы, 12 дюймдік қанатын бұру бұрышына ие пропеллер бір рет айналғанда кемені 12 дюймге алға жылжитады. Бұл теориялық ең жоғары қашықтық екенін ескеріңіз; шындығында, пропеллер мен су арасындағы "сырғанау" салдарынан, нақты жылға бару қашықтығы әрқашан кем болады. Кейбір композиттік пропеллерлерде ауыстырылатын қанатар бар, бұл пропеллер тоқтатылғанда қанатын бұру бұрышын өзгертуге мүмкіндік береді. Төмен жылдамдықпен ауыр жүктерді тасымалдау үшін төмен қанатын бұру бұрышы, ал жоғары жылдамдықпен жүру үшін жоғары қанатын бұру бұрышы қолданылады.

Қайыру (спорт)

Қайықта ескек қозғалысы кезінде, пышақтың ескек соққысының күш беру фазасында қайықтың кортуына қарай бұрылуы – бұл пышақ бұрышы. Дұрыс пышақ бұрышы болмаса, пышақ тым терең суға батып, немесе судан шығып кетуіне, сондай-ақ соққыдан қалпына келтіру кезеңінде тепе-теңдікті сақтауда қиындықтар тудыруы мүмкін.