Кіріспе

Қару саудасына қарсы науқан (CAAT) - бұл Ұлыбританияда орналасқан халықаралық қару саудасын жоюға бағытталған науқан ұйымы. Ол 1974 жылы бейбіт топтардың коалициясымен құрылды. Ол бірнеше жоғары деңгейдегі науқандарға қатысты, оның ішінде ауыр алаяқтық кеңсесінің 2007 жылы BAE Systems-ке қатысты сыбайлас жемқорлық тергеуді тоқтату туралы шешіміне қарсы заңдық дау. 2012 жылдың 27 қыркүйегінде "инновациялық және тиімді науқан" үшін "Жақсы тіршілік ету" сыйлығымен марапатталды.

Зерттеу

Кампаниялар қару-жарақ саудасы мен қару-жарақ компанияларын зерттеуге негізделген, сондай-ақ олардың Ұлыбритания үкіметі мен әскерилерімен саяси, қаржылық және әскери қолдау арқылы қарым-қатынасы. Олар қару-жарақ экспортына баса назар аударады, бірақ әскери сатып алулармен тығыз байланысты екенін мойындайды. Зерттеуде мифтерді жоюға және қару-жарақ саудасының жасырын ерекшеліктерін және қару-жарақ өнеркәсібіне берілетін мемлекеттік субсидияларды, негізінен мемлекеттік зерттеулер мен әзірлемелер арқылы, сонымен қатар экспорттық несиелер, үкіметтік насихаттау және әскери атташелер арқылы ашуға ерекше мән берілген. 2011 жылы ол Стокгольм халықаралық бейбітшілік зерттеу институтына осы субсидиялардың құнын есептеуді тапсырды, ол жылына 698 миллион фунт стерлингке жетті. Үгіт-насихат аясында қару-жарақ саудасына қатысты брифингтер жарияланды, соның ішінде қару-жарақ саудасына кіріспе, оның әсері, қалай жұмыс істейтіндігі және қару-жарақ саудасының негізгі негіздемелері туралы кіріспе (соңғы басылым 2011 жылдың сәуір айында) және Жеке пайда, қоғамдық зиян Үкіметтің қару сатуын тоқтату және UKTI қорғаныс және қауіпсіздік ұйымын жабу туралы жағдай (2010 жылдың мамыр айы). CAATnews атты тоқсан сайынғы журналын шығарады, ол қолдаушыларға жіберіледі. Веб-сайтта қару-жарақ саудасы, қару-жарақ өндіруші компаниялар және үгіт-насихат материалдары туралы ақпарат бар. Жақында ғана қосылған қару-жарақ саудасы қосымшасы қолжетімді форматта Ұлыбританияның "стратегиялық экспорттық" лицензияларының, соның ішінде әскери техниканың, бизнес, инновация және дағдылар департаменті экспорттық бақылау ұйымы берген мәліметтерін көрсетеді. Бұл бұрын қиын немесе қолжетімді емес ақпаратты көпшілікке қолжетімді етеді және CAAT оны үкіметті жауапқа тартуға көмектесетін құнды науқан құралы ретінде қарастырады. 2013 жылы олар қару-жарақ саудасына қарсы Еуропалық желімен бірлесіп, қару-жарақ экспорты туралы ЕО жылдық есептеріндегі күрделі деректерді жыл, жеткізуші ел, баратын ел және әскери техника түрлері бойынша қол жетімді түрде бөлетін Еуропалық одақ қару-жарақ экспорты браузерін іске қосты.

Тарих

Ол әртүрлі мақсаттар мен ұрандарды қабылдап, бейімдеген. 2011 жылдан бастап "Бұл дұрыс емес" деген басты ұран болды. 2011 жылғы Араб көктемі CAAT-тің Ұлыбританияның аймақтағы авторитарлық режимдерге қару сатуына назар аударуын растады және бұл науқанды бұқаралық ақпарат құралдарында және жұртшылық арасында көбірек танытуға көмектесті.

Бақылау BAE

BAE Systems, бұрынғы British Aerospace, әлемдегі екінші ірі қару-жарақ компаниясы. BAE-нің қарулары бүкіл әлемге сатылады. Оның 100-ден астам елдегі әскери клиенттері бар және 2010 жылы SIPRI-нің тізімінен оның 95% сатылымы әскери болып саналады. CAAT ұзақ уақыт бойы BAE-ге қарсы науқан жүргізді, сыбайлас жемқорлық және саяси ықпал туралы айыптауларды атап өтті, жұмыс орындарына қатысты талаптарды сынға алды, АЖМ-ге маңызды акционерлер ретінде және заңдық іс-қимыл арқылы қатысты.

Сауд Арабиясы және басқа да сыбайлас жемқорлық тергеулері

1985 жылдың қыркүйегінде BAE Ұлыбританияның ең ірі қару-жарақ келісім-шартына қол қойды, ол Сауд Арабиясының үкіметіне әскери ұшақтарды сату және қызмет көрсету туралы Аль Ямама келісім-шарты болды. Бұл байланыс бірнеше кезеңнен өтіп, 2006 жылға қарай оларға 43 миллиард фунт стерлинг әкелді. Келісім-шартқа қол қойылғаннан кейін көп ұзамай Сауд Арабиясының 60 миллион фунт стерлингтік қор арқылы саудиялық шенеуніктерге пара төленгені туралы сыбайлас жемқорлық туралы айыптар пайда болды. 2003 жылдың 12 қыркүйегінде Қылмыстық қылмысқа қарсы күрес басқармасы сыбайлас жемқорлық туралы тергеу бастады. Сондай-ақ, SFO-ның Чили, Чехия, Венгрия және Австрия, Катар, Румыния, Оңтүстік Африка және Танзаниядағы BAE мәмілелеріне қатысты тергеулері жүргізілді. Алайда 2006 жылдың 14 желтоқсанында Үкімет Премьер-министр Тони Блэрдің жеке араласуымен "Аль-Ямама" ісі бойынша тергеуді тоқтатты, себебі оның қорытындысы Сауд Арабиясы Корольдігін ұялтып, Ұлыбританияның ұлттық қауіпсіздігіне қауіп төндіреді. Бұл науқан The Corner House-пен бірлесіп, осы шешімге заңдық шағым түсіріп, тергеуді қысқарту кезінде үкімет заңсыз әрекет еткен-емейтінін анықтады. 2007 жылғы 9 қарашада High Court шешімді сот арқылы қарау туралы өтінішті мақұлдады. Кейіннен 10 сәуірде Жоғарғы сот үкіметтің сыбайлас жемқорлық туралы тергеуді тоқтатуда заңсыз әрекет еткенін анықтады. Лорд-Сот Мозес пен М.Сот Салливан үкімет Сауд Арабиясының қорқытуымен беріліп кетті деген шешім шығарды және "бұл елде немесе одан тыс жерде ешкімнің әділдікке араласуға құқығы жоқ" деп мәлімдеді. BAE Systems компаниясы сот "комиссия мен параны ажырата алмағанын" айтып, кез келген заңсыздықты жоққа шығаруды жалғастырды. Кейіннен, ауыр алаяқтықпен күресу жөніндегі басқарма 2008 жылдың 7-8 шілдесінде Лордтар палатасының апелляциялық комитетіне шағымданды. 30 шілдеде Лордтар палатасы Жоғары соттың шешімін жоққа шығарып, SFO ұлттық қауіпсіздік мүддесінде заңды әрекет еткенін жариялады. Лорд Бингем "директордың шешімі оның заңды түрде қабылдауға құқығы бар" деп мәлімдеді. Бұл шешімге көпшілік наразылық білдірді. Либерал-демократтардың жетекшісі Ник Клегг бұл үкімді "халықаралық шантажға заңды рұқсат" деп сипаттады. Саймон Хилл былай деп түсіндірді: "Егер БАЭ мен үкімет бұл шешім қоғамдық сынға тоқтайды деп ойласа, олар тез ұятқа қалады. Осы жағдайдың барысында бізді түрлі саладағы адамдар қолдады. BAE-нің билік дәлізіндегі ықпалына қарсылық күшейді. Қазір қару саудасына байланысты британдық жұмыс орындары туралы асыра айтылған мәлімдемелерге аз адам сеніп отыр. Үкіметке қоғамдық пікірлер арқылы үкім шығарылды". 2009 жылдың 1 қазанында Қылмыстық қылмыстар жөніндегі басқарма төрт елде: Чехия, Румыния, Оңтүстік Африка және Танзанияда БАЭ-ге қатысты жемқорлық туралы айыптаулар бойынша қылмыстық іс қозғауды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Алайда, келесі айларда істі алға жылжыту үшін ешқандай қадамдар жасалмады және 5 ақпанда 2010 жылы олар таңғаларлық түрде "келісу" туралы келісімді жариялады, соның негізінде BAE 30 миллион фунт стерлинг төлейді және Танзаниядағы қызметіне қатысты әдепті бухгалтерлік жазбаларды жүргізбегені үшін кінәлі деп мойындайды. Басқа елдерге қатысты бұл айыптауларға қатысты ешқандай іс-қимыл жасалмады. Сонымен қатар, BAE АҚШ Әділет департаментімен жеке келісімге келді, ол "АҚШ-ты алдау үшін оның заңды функцияларын бұза отырып, оның заңды функцияларын бұза отырып, оның шетелдік жемқорлық әрекеттеріне сәйкес бағдарлама туралы жалған мәлімдемелер жасады және қару-жарақ экспортын бақылау туралы заң мен халықаралық қару-жарақ ережелерін бұзды" деп айыпты мойындады және 400 миллион доллар айыппұл төледі. Үгіт-насихат және The Corner House SFO-ның айыптау келісімін қабылдауға қатысты шешімін заңдық тұрғыдан сынға алды, себебі олар айыптау нұсқауларын, оның ішінде өзінің нұсқауларын дұрыс қолданбады. Атап айтқанда, қол жеткізілген келісім BAE-нің сыбайлас жемқорлық пен пара алуды қамтитын қылмысының ауырлығы мен көлемін көрсете алмады және сотқа жазалау бойынша тиісті өкілеттіктер бермеді. Осыған жауап ретінде 1 наурызда Жоғары сот SFO директорына оның келісімі бойынша қосымша қадамдар жасауға тыйым салатын тыйым салуды берді. Алайда, 24 наурызда сот арқылы қарау туралы өтініш қабылданбады. 2010 жылдың желтоқсанында судья Бин Саутварк сотында сот отырысын өткізді. Ол SFO мен BAE арасындағы келісімді сынға алды және BAE-ге £ 500,000 айыппұл төлеуге және Танзания халқына тағы 29,5 миллион фунт төлеуге қаты�...

UKTI Қарулы және қауіпті

Ұлыбританияның сауда және инвестициялар (UKTI) қорғаныс және қауіпсіздік ұйымы - үкіметтің қару-жарақ экспортын насихаттау бөлімі. Ол 2008 жылдың 1 сәуірінде қорғаныс экспорттық қызмет көрсету ұйымының орнына құрылды. Қорғаныс экспорттық қызмет көрсету ұйымы Қорғаныс министрлігінің қосымшасы болды, ол жеке әскери компанияларға шетелдік үкіметтерге қару экспорттау келісімшарттарын сатып алуға қатысты. DESO-ны жабу 1974 жылы құрылғаннан бері CAAT-тың негізгі науқаны болды және 2006 жылы адам құқықтары бойынша нашар жағдайға тап болған елдерге қару сатуға назар аударды (2004 жылы Ұлыбритания қару-жарақ экспорттау лицензиясын Сыртқы істер және Комонвелл кеңсесі 2005 жылғы адам құқықтары жөніндегі жылдық баяндамасында айқындаған 20 "негізгі алаңдаушылық тудыратын елдердің" 13-іне берді). CAAT сонымен қатар DESO қару-жарақ компанияларының мүдделерін әділетсіз артықшылыққа ие етті және шетелдік лауазымды адамдарға пара беруге көмектесті деп мәлімдеді. 2007 жылдың 25 шілдесінде Гордон Браун DESO-ның жабылатынын жариялады, бұл әрекетті BAE Systems компаниясының сол кездегі бас директоры Майк Тернер айыптапты. UKTI DSO құрылғаннан бері UKTI-де артықшылықты орын алып келеді, Лондон штаб-пәтерінде UKTI-нің барлық басқа салаларда жұмыс істейтін 130-дан астам мемлекеттік қызметкерді (160) жұмыспен қамтыды. Мұндай қолдаудың экономикалық негіздемесі жоқ: қару сату Ұлыбританияның экспортының тек 1,2% құрайды және ұлттық жұмыс күшінің тек 0,2%-ын ғана қамтамасыз етеді. UKTI DSO Ұлыбританияның шетелдегі және Ұлыбританиядағы қару-жарақ жәрмеңкелеріне қатысуын ұйымдастыруға және қолдау үшін жауапты, әсіресе Лондондағы екі жылдық қорғаныс жүйелері мен жабдықтары халықаралық (DSEi) және Фарнборо халықаралық авиашоу. UKTI DSO-ның басшысы - Ричард Панигуан CBE, BP-дің бұрынғы атқарушы қызметкері. UKTI DSO Вестминстердегі Бизнес, инновация және дағдылар департаментіне (BIS) орналасқан және басым нарық елдеріндегі шетелдегі кеңселерде де жұмыс істейді. CAAT өз кеңселерінің алдында бірқатар наразылық демонстрацияларын өткізді және UKTI DSO-ға нарықтар, кездесулер және қару жәрмеңкесі қызметі туралы көптеген ақпарат алу туралы өтініш жасады.

Қару жәрмеңкелері

Ол ұзақ уақыттан бері үкіметтік қолдау мен Ұлыбританияда және басқа жерлерде қару-жарақ жәрмеңкелеріне қатысуға қарсы науқан жүргізді. Қару-жарақ жәрмеңкесі қару сатуды көтермелейді, өйткені қару сатушыларға әскери делегациялармен, үкімет қызметкерлерімен, басқа қару-жарақ өндіруші компаниялармен және жеткізушілермен және қызығушылық танытқан адамдармен кездесуге және сәлемдесуге мүмкіндік береді. Қару-жарақ жәрмеңкелеріне шақырылғандардың тізімінде адам құқықтарын бұзатын режимдер мен қарулы қақтығыстарға белсене қатысқан елдер жиі кездеседі. "Defence Systems and Equipment International DSEi" - әлемдегі ең ірі қару-жарақ жәрмеңкесінің бірі. Ол Лондонның доклендс қаласындағы ExCel орталығында екі жылда бір рет өткізіледі. 2003 жылдан 2008 жылдың мамырына дейін оны 2003 жылы бұрынғы ұйымдастырушы Spearhead-ті сатып алған Reed Elsevier баспа және ақпарат компаниясы ұйымдастырды. CAAT компаниясы Reed Elsevier компаниясын қару-жарақ индустриясынан шығуға шақырды. Ол компанияның өнімдерін пайдаланатын ғалымдар, дәрігерлер мен жазушылардың тұрақты және бірлескен күш-жігерін бағыттады, олар Reed Elsevier-ден этикалық негізде қару жәрмеңкелеріне қатысуын тоқтатуды талап етті. Бұл 2007 жылдың маусымында Reed компаниясының қару жәрмеңкелерін Clarion Events компаниясына сату туралы шешім қабылдауына әкелді, бұл сату 2008 жылдың мамырында аяқталды. 2008 жылдан бастап CAAT UKTI DSO және Clarion Events компаниясының DSEi-ге қатысуына қарсы науқан жүргізді. Stop the Arms Fair коалициясымен бірлесіп, олар 2009 және 2011 жылдары DSEi-ге қарсы демонстрация ұйымдастырды, оның күш-жігерін Лондонның орталығында аударды, өйткені қауіпсіздік ExCel-ге жақын жерде наразылық білдіруді қиындатты. Сондай-ақ, Clarion Events кеңсесі мен сауда жәрмеңкелері, мысалы The Baby Show және Spirit of Christmas сияқты көптеген кішігірім демонстрациялар болды. Clarion Reed Elsevier-ден айырмашылығы жеке компания болғандықтан, акционерлердің қарсылығын ұйымдастыру мүмкін емес; оның орнына экспоненттер мен келушілерді Clarion-дің қару саудасы байланыстары туралы хабардар етуге назар аударылды. Бұл науқан сонымен қатар Farnborough Airshow-ның қару-жарақ жәрмеңкесі ретінде, қару-жарақ индустриясының Аэроғарыш, қорғаныс және қауіпсіздік (ADS) ұйымына тиесілі және ұйымдастырылған рөлі туралы жұртшылықтың хабардарлығын арттыруға тырысты.

Галереяны қарусыздастыру

"Галереяны қарусыздастыру" науқанын 2012 жылы CAAT және "Қорал жәрмеңкесіне тоқтау" коалициясы бастады. Оның мақсаты Ұлттық галереяны итальяндық Finmeccanica қару-жарақ компаниясының жыл сайынғы 30 000 фунт стерлингтік демеушілігін тоқтатуға көндіру, бұл компанияға қару-жарақ компаниясының басшыларына DSEi және Farnborough International қару жәрмеңкелеріне қатысу үшін қабылдаулар өткізуге мүмкіндік берді. 2012 жылдың қазан айында Finmeccanica-ның демеушілігі аяқталды, ол мерзімі аяқталуға бір жыл бұрын аяқталды.

Жасырын даулар

British Aerospace компаниясы CAAT-ті тыңдау үшін жекеменшік барлау компаниясына (Threat Response International) ақша төледі. Күн сайын белсенділердің қайда екені туралы мәліметтерді Ұлыбританияның ең ірі қару-жарақ сатушысына құпия қызметте жақсы білімі бар Эвелин Ле Шен жіберіп отырды.

Құқықтық мәселелер

CAAT 2023 жылдың 30 қаңтарында Ұлыбритания үкіметін Ұлыбритания қару-жарағы халықаралық гуманитарлық заңды бұзуға ықпал етті деген айыппен Жоғарғы сотқа апарғанын мәлімдеді, әсіресе Йемендегі Сауд Арабиясы соғысында. "Бұл үкімет соғыс қылмыстары мен бейбіт тұрғындардың өліміне қарағанда пайда табуды көбірек ойлайды", - деді CAAT-тің медиа-координаторы Эмили Эппл. "Бұл "бірден-бір оқиға" деген пікірлер - ақымақтық және Ұлыбритания қаруымен өмірін қиған барлық йемендіктерге өте қорқынышты".

Таза инвестициялар

Ол үнемі қоғамдық ұйымдарды (жергілікті кеңестер, зейнетақы қорлары, қайырымдылық ұйымдары, білім беру мекемелері, денсаулық сақтау органдары, діни ұйымдар және т.б.) назарға алуға тырысады. Олар қару-жарақ саудасы саласындағы компаниялардың акцияларын иеленіп, оларды инвестициядан бас тартуға шақырады. 1995-2007 жылдар аралығында олар жергілікті билік орындарының қару-жарақ компанияларының үлестерін зерттеу және жыл сайынғы есептерді жариялады. 2007 жылдың шілдесінде олар Ұлыбританиядағы 75 жергілікті билік пенсиялық қорлар арқылы осындай инвестицияларды жүргізгенін көрсеткен зерттеуді жариялады. Ол көптеген кеңес қызметкерлері қару-жарақ өнеркәсібінде инвестиция салғысы келмейтінін және этикалық инвестиция стратегиясын артық көретінін айтты. "Таза инвестиция" акциясы көптеген жетістіктерге қол жеткізді. 2001 жылы CAAT Christian Network компаниясының науқанынан кейін Англия шіркеуі өзінің инвестициялық критерийлерін қайта анықтап, енді қару-жарақ компанияларына инвестициялар жасамағанын растады. 2005 жылы қарусыз қоржынымен шіркеу өткен онжылдықта 1000-нан астам қордың екінші орындағысы деп бағаланды. CAAT университеттер желісі білім беру мекемелеріне этикалық инвестицияларды тарту бойынша науқанында айтарлықтай табысқа жетті. 2007 жылғы "Сансыз соғысты зерттеу" атты баяндамада 26 британдық университеттердегі әскери қаржыландыру мен қатысу туралы айтылған. CAAT студенттердің университеттік инвестициялық портфельдердегі зерттеулерін қолдайды, бұл студенттерге таза инвестиция үшін өздерінің науқандарын жүргізуге көмектесті. Нәтижесінде көптеген университеттер қару-жарақ индустриясындағы өз үлестерін инвестициялаудан бас тартты, ал басқа университеттерде де осындай шаралар қабылдануы үшін науқандар жалғасуда. Акция енді таза инвестиция туралы белсенді зерттеулер мен жарияланымдар жүргізбейді. Оның орнына, ол қолдаушыларды 2000 жылғы Ақпарат еркіндігі туралы заң арқылы мемлекеттік органдар туралы ақпарат алуға және осы ақпаратты инвестициялар құнын азайтуға қолдауға шақырады.

Корпоративтік жалдамалылар

2003 жылдың наурыз айында Иракқа шабуыл жасалғалы бері "жеке әскери компанияларды" қолдану Ұлыбритания мен АҚШ сияқты елдер үшін әдеттегі тәжірибеге айналды. Бұл компания осы мердігерлерді Женева конвенциясында көрсетілгендей қазіргі заманғы корпоративтік жалдамалы деп санайды. Жеке әскери компаниялар үлкен бизнеске айналды, 2003 жылы дүниежүзі бойынша олардың айналымы 100 миллиард долларға жетті, ал болашақта олардың қолданылуы күмәнсіз арта түседі. CAAT 1999 жылы осы мәселе бойынша зерттеу жұмыстарын жариялады. Ол барлық жалдамалы қызмет түрлерін тоқтатуды көздейді. Егер бұл осы уақытта жүзеге асырылмаса, олар қатаң реттеу керек деп санайды және Ұлыбританияның Сыртқы істер және одақтастық кеңесіне лоббилеу үшін War on Want және басқа ұйымдармен ынтымақтасады. 2008 жылы Еңбек сыртқы істер министрі Дэвид Милибэнд үкіметтік лицензия беру жүйесін қабылдамады және сауда ұйымының реттеуін ұсынды. Коалициялық үкімет лейбористік үкіметтің ұсыныстарын қабылдады және 2011 жылдың наурыз айында Аэроғарыш, қорғаныс және ғарыш секторларындағы 2000 астам компанияны білдіретін ADS Group осы ережеге бақылау жасайтынын мәлімдеді. CAAT бұл өзін-өзі реттеудің формасын күшті немесе бейтарап деп таппайды.

Құрылымы мен қаржыландыруы

Үгіт-насихаттың соңғы шешім қабылдау органы - оның басқарушы комитеті, сайланған және тағайындалған мүшелері мен қызметкерлері. Оған аздаған ақылы қызметкерлер қатысады, оларды көптеген еріктілер қолдайды, оларсыз науқанның жұмысы мүмкін емес. Оның хабарларын таратуда және оның науқандарын күшейтуде маңызды рөл атқаратын жергілікті топтар мен байланыс желісі бар. Екі арнайы қызығушылық желісі бар: христиандық желі және университеттер желісі. Қолдаушылар CAATnews тоқсан сайынғы журналының көшірмелерін, пошталық хаттар мен хабарландыруларды алады және жыл сайынғы жиналысқа, өңірлік семинарларға және наразылық акцияларға қатысуға шақырылады. Жеке тұлғалар мен қолдау топтары (бейбітшілік ұйымдарының жергілікті филиалдары, кәсіподақтар, шіркеулер және т.б.) Олар жұмыс шығындарының 80%-ын садақа етеді. Үгіт-насихат ұйымы ретінде ол қайырымдылық ұйымдарына арналған көптеген артықшылықтарды пайдалана алмайды, бірақ өзінің ғылыми-зерттеу және білім беру жұмысы үшін қайырымдылық қаржыландыруға шағын сандағы трасттар мен қорларға өтініш береді. Ол қару саудасына қарсы Еуропалық желіге (ENAAT) мүше және басқа елдерде ұқсас ұйымдармен бірлесіп жұмыс істейді.