Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австриялық физик
Austrian physicist
Өмірбаян
Тушек Венада туып, мектепте оқыған. 1937 жылы анасы еврей болғандықтан орта мектепті бітіруіне рұқсат берілмеді. Ол соңғы жылдық емтиханды басқа мектепте сырттай оқушы ретінде тапсырды. Вена университетінде физика мен математиканы оқуын басталғаннан кейін, нәсілдік себептермен оқуын тастауға мәжбүр болды. Бірнеше досының көмегімен, өзінің тегін ешкім білмейтін Гамбургте оқуын жалғастыра алды. Көреке үшін бірнеше жұмысты қатар істеді. Осы кезеңде ол Philips компаниясына тиісті Studiengesellschaft für Elektronengeräte компаниясында жұмыс істеді, онда сол кезде klystron-ның алғы күші болған "дрейфтік түтіктер" жасалып жатты. 1943 жылы ол Ролф Видереге Дональд Керстің мақаласын зерделеп, бетатрон құруда ынтымақтастық жасауын сұрады. Содан кейін Тушек, Видере, Р. Коллат және Г. Шуманн Гамбург маңында салынған және 1944 жылы іске қосылған 15 МэВ-қа дейін үдеуге қабілетті бетатронмен жұмыс істеді. 1958 жылы Фрэнсис есімді ұлы, ал 1961 жылы Стивен есімді інісі дүниеге келді. 1960 жылдың 7 наурызында Тушек Фраскатиде сөз сөйлеп, коллайдер идеясын ұсынды: бөлшектер үдеуішінде бөлшектер мен антибөлшектері бір орбитада қарама-қарсы бағытта айналатын құрылғы. Қарсы бағытта қозғалған бөлшектер мен антибөлшектердің шоғы соқтығысқанда, олар жойылған да, соқтығысу энергиясына байланысты жаңа бөлшектер тудырады. Осы принцип қазіргі кездегі жоғары энергиялы бөлшектер үдеуіштерінің, мысалы, ЦЕРН-дегі Ұлы адрондық коллайдердің (LHC) негізінде жатыр. Алғашқы электрон-позитрон сақтау сақинасы Anello Di Accumulazione (ADA) деп аталды, ол 1960-шы жылдардың басында Фраскатиде Тушектің басшылығымен салынды. Келесі он жылда электрон-позитрон сақиналары көбейді және олардың нәтижелері физикалық қауымдастықтың әлем туралы түсініктерін түбегейлі өзгертті. Мысалы, сол кезде элементарлы саналған адрондар, кейіннен күрделі бөлшектер екені анықталды. ADA көп бұрын тоқтатылғанымен, зертхана әлі де жұмыс істеп, электрондық сызықтық үдеткіштер саласындағы зерттеулерге үлес қосуда. Маңызды ынтымақтастықтардың қатарында 1986 жылғы LEP үшін LIL және ЦЕРН-дегі CLIC сынақ орнатылымы бар. Тушек 1978 жылы Инсбрук қаласында қайтыс болды.
Touschek was born and attended school in Vienna. In 1937, he was not allowed to finish high school since his mother was Jewish. He passed the final year exam in a different school as an external pupil. Shortly after he started studying physics and mathematics at the University in Vienna, he again had to quit for racial reasons. Thanks to a couple of friends, he could keep on studying in Hamburg, where nobody knew of his origins. In order to make a living, he took up several jobs at the same time. During this period, he worked at the Studiengesellschaft für Elektronengeräte, a company affiliated to Philips, where "drift tubes"—the forerunners of the klystron—were being developed at that time. In 1943, he asked Rolf Widerøe to cooperate with him in building a betatron, critically studying an article of Donald Kerst. In the following, Touschek, Widerøe, R. Kollath and G. Schumann worked on a 15 MeV betatron, which was constructed near Hamburg and was operational in 1944. the daughter of the eminent Scottish zoologist Charles Maurice Yonge. A son, Francis, was born in 1958 and brother Steven followed in 1961. On 7 March 1960, Touschek gave a talk in Frascati where he proposed the idea of a collider: a particle accelerator where a particle and its antiparticle circulate the same orbit in opposite direction. When bunches of opposite moving particles and antiparticles collide, they annihilate and produce new particles depending on the collision energy. This concept is at the base of all present day very high energy particle accelerators, such as the Large Hadron Collider (LHC) at CERN. The first electron positron storage ring, called Anello Di Accumulazione (ADA), was constructed in Frascati under Touschek's supervision in the early sixties. During the next decade more electron positron rings followed and their outcomes changed completely some of the physics community perceptions of the world. One of the transitions, the elementary hadrons by then turned to be composite particles after. Even though ADA has been turned off long time ago, the laboratory is active and contributes work in the field of electron linear accelerators. Significant collaborations are the LIL for LEP in 1986 and CLIC test facility at CERN. Touschek died in Innsbruck in 1978.
Құрмет пен марапаттар
1975 жылы Тушекке Матьюччи медалі табысталды. Франциядағы Превесин қаласындағы ЦЕРН-де Тушек атындағы көше бар.
Touschek was awarded the Matteucci Medal in 1975. There is a street, Route Touschek, named after Touschek at CERN, Prévessin, France.