Кіріспе
Қант диабетін емдеудің терапиялық режимі. Интенсивті инсулин терапиясы немесе икемді инсулин терапиясы – қант диабетін емдеудің терапиялық режимі болып табылады. Бұл жаңа тәсіл дәстүрлі инсулин терапиясымен салыстырылады. Күнделікті инсулин инъекцияларының санын азайтуға тырысудың орнына (тамақтану және қызмет ету кестесіне қатаң талаптар қоятын тәсіл), интенсивті тәсіл көмірсулардың мөлшері мен физикалық белсенділікті өзгерте отырып, икемді тамақтану уақытын ұсынады. Бұл жағдайдың айырбасы – күніне 2 немесе 3 инъекциядан күніне 4 немесе одан да көп инъекцияға өту, бұл бұрынғы тәсілмен салыстырғанда "интенсивті" деп есептелді. 2004 жылы Солтүстік Америкада көптеген эндокринологтар "интенсивті терапия" терминіне қарағанда "икемді инсулин терапиясы" (FIT) терминін қолдануды жөн көреді және оны жұмыс істейтін бүйрек безінің шағын, үздіксіз базалық инсулин секрециясын, сондай-ақ тамақ ішу кезіндегі үлкен инсулин секрециясын имитациялауға бағытталған инсулин алмастырудың кез келген әдісін сипаттау үшін пайдаланады. Семантикалық айырмашылық емдеудегі өзгерістерді көрсетеді.
Intensive insulin therapy or flexible insulin therapy is a therapeutic regimen for diabetes mellitus treatment. This newer approach contrasts with conventional insulin therapy. Rather than minimize the number of insulin injections per day (a technique which demands a rigid schedule for food and activities), the intensive approach favors flexible meal times with variable carbohydrate as well as flexible physical activities. The trade off is the increase from 2 or 3 injections per day to 4 or more injections per day, which was considered "intensive" relative to the older approach. In North America in 2004, many endocrinologists prefer the term "flexible insulin therapy" (FIT) to "intensive therapy" and use it to refer to any method of replacing insulin that attempts to mimic the pattern of small continuous basal insulin secretion of a working pancreas combined with larger insulin secretions at mealtimes. The semantic distinction reflects changing treatment.
Негізгі себептері
Ұлыбританиядағы перспективалық диабет зерттеуі (UKPDS) және диабетті бақылау мен асқынулар бойынша сынақ (DCCT) сияқты ұзақ мерзімді зерттеулер көрсеткендей, қарқынды инсулин терапиясы қандағы глюкоза деңгейін диабетке шалдықпаған адамдарға жақындатып, осының нәтижесінде қан тамырларының зақымдану жиілігі мен ауырлығы азайды. Ірі және кіші қан тамырларының зақымдануы (макро және микроқан тамырлары аурулары) диабеттің асқынуларының дамуындағы маңызды фактор болып табылады. Бұл деректер көптеген диабет мамандарына пациенттің биохимиялық көрсеткіштерін (қан липидтері, HbA1c және т.б.) диабетке шалдықпаған адамдардың көрсеткіштеріне мүмкіндігінше жақындату емдеудің маңызды мақсаты екендігіне көз жеткізді. Бұл, әсіресе, алдында ондаған жыл өмір сүруге мүмкіндігі бар жас науқастар үшін ерекше маңызды.
Жалпы сипаттама
Жұмыс істеп тұрған бүйрек безі қанға үнемі шамалы мөлшерде инсулин бөліп, глюкоза деңгейін қалыпты ұстап тұрады, әйтпесе бауыр глюкозаны бөліп шығарудан, әсіресе таңертеңгі құбылыс кезінде, оның деңгейі көтеріліп кетер еді. Бұл инсулин базалық инсулин секрециясы деп аталады және ол қалыпты бүйрек безі өндіретін инсулиннің шамамен жартысын құрайды. Болус инсулині тамақ қорытылу кезінде өндіріледі. Біз тамақ ішуді бастағанда инсулин деңгейі бірден көтеріліп, 1-ден 4 сағатқа дейін базалық деңгейден жоғары болып қалады. Бұл тамаққа байланысты (тамақ ішу кезіндегі) инсулин өндірісі тамақтағы көмірсулар мөлшеріне пропорционалды болады. Интенсивті немесе икемді терапия базалық инсулин ретінде инсулиннің үнемі берілуін, тамақтанған кезде тамақтың энергетикалық құндылығына пропорционалды дозада инсулин беруді, сондай-ақ глюкоза деңгейі жоғары болғанда түзету үшін қосымша инсулин беруді қамтиды. Инсулин режимінің осы үш компоненті әдетте базалық инсулин, болус инсулин және жоғары глюкозаны түзетуге арналған инсулин деп аталады.
Екі жалпы режим: қалам, инъекция порттары және сорғылар
Интенсивті инсулин терапиясының бір әдісі көп реттік инъекцияларға негізделген (кейде медициналық әдебиетте МДИ деп аталады). Тамаққа қажетті инсулин әр тамақтан бұрын тез әрекет ететін инсулиннің тамақ мөлшеріне пропорционалды дозасын инъекциялау арқылы қамтамасыз етіледі. Базальды инсулин ұзақ әрекет ететін инсулиннің күніне бір немесе екі рет инъекцияланатын дозасы түрінде беріледі. МДИ режимінде базальды қолдану үшін ұзақ әрекет ететін инсулиндер артықшылыққа ие. Бұл мақсатқа қолданылатын ескі инсулин – ультраленте, ал әсіресе, ондаған жылдар бойы сиырдың ультралентесі базальды инсулиннің алтын стандарты болып саналды. Инсулин гларгин (Sanofi Aventis компаниясының Lantus тауарлық атауы) және инсулин детемир (Novo Nordisk компаниясының Levemir тауарлық атауы) сияқты ұзақ әрекет ететін инсулин аналогтары да қолданылады, мұнда инсулин гларгин инсулин детемирге қарағанда жиірек қолданылады. Көптеген дәрігерлер тамақпен бірге беру және жоғары қан қант деңгейін түзеу үшін лиспро (Humalog тауарлық атауы, Eli Lilly and Company компаниясы) және аспарт (Novolog/Novorapid тауарлық атауы, Novo Nordisk компаниясы және Apidra, Sanofi Aventis компаниясы) сияқты тез әрекет ететін инсулин аналогтарын ескі реттелі инсулинге қарағанда артық көреді. Көптеген МДИ режиміндегі адамдар тез әрекет ететін инсулиндерін енгізу үшін дәстүрлі шприцтердің орнына инсулин қаламдарын қолданады. МДИ режиміндегі кейбір адамдар терідегі инъекциялар санын азайту үшін I-порт сияқты инъекциялық порттарды да пайдаланады. Интенсивті/икемді инсулин терапиясының тағы бір әдісі – инсулин сорғысы. Бұл карталар жинағының көлеміндегі шағын механикалық құрылғы. Оның құрамында шамамен үш күнге жететін инсулин көлемін сыйыратын шприц тәрізді резервуар бар. Бұл жұқа, бір рет қолданылатын пластикалық түтік арқылы науқастың терісіне енгізілген ине тәрізді канюлаға қосылады және жабысқақ пластырьмен бекітіледі. Инфузиялық түтік пен канюла бірнеше күнде бір рет алынып, ауыстырылуы керек. Инсулин сорғысын тері астына тұрақты мөлшерде тез әрекет ететін инсулин құю үшін бағдарламалауға болады. Бұл тұрақты инфузия базальды жылдамдық деп аталады және негізгі инсулин қажеттіліктерін қамтамасыз етуге арналған. Науқас тамақ ішкен сайын, тамаққа қажетті инсулин дозасын беру үшін сорғыдағы батырманы басуы керек. Жоғары қан қант деңгейін түзеу үшін қосымша инсулин де осылай беріледі. Қазіргі сорғылар глюкоза сенсорын қамтуы мүмкін, бірақ олар тамақ ішуге немесе қан қант деңгейінің өсуіне немесе төмендеуіне автоматты түрде жауап бере алмайды. МДИ және сорғылаудың екеуі де ұқсас жақсы гликемиялық бақылауға қол жеткізе алады. Кейбір адамдар инъекцияларды арзандығы мен үнемі киюге қажетті құрылғының болмауы себепті сорғыларға қарағанда жақсы көреді. Алайда, клиникалық әдебиеттерде базальды инсулин қажеттілігі күні бойы өзгермейтін немесе дозаның дәлдігі 0,5 ХБ-дан төмен қажет емес науқастар үшін сорғылық терапияның айқын артықшылығы аз екені анық көрсетілген. Сорғылардың тағы бір артықшылығы – шприцтер мен инъекциялардан құтылу, бірақ инфузиялық жиынтықтарды тері астындағы тіндерге енгізу үшін жиірек инъекциялар қажет. Интенсивті/икемді инсулин терапиясы жиі қан қант деңгейін тексеруді қажет етеді. Қандағы қант деңгейін жақсырақ теңгеру үшін науқас күніне бірнеше рет қан қант деңгейін өлшеуге арналған глюкометрмен тексеруі керек. Бұл базальды инсулин мен тамаққа қажетті инсулин дозасын оңтайландыруға, сондай-ақ жоғары қан қант деңгейін түзетуге мүмкіндік береді.
Емдеудің өзгеру семантикасы: неге "көшімді" "интенсивті" терапияны алмастыруда
Соңғы екі онжылдықта, жақсы гликемиялық бақылаудың (яғни қандағы глюкоза және HbA1c деңгейін мүмкіндігінше қалыпты жағдайға жақын ұстау) диабеттің көптеген асқынуларының қарқынын азайтатынына қатысты айғақтар мол болды. Осының нәтижесінде, диабет мамандары көптеген диабетпен ауыратын адамдарға қандағы глюкоза деңгейін мүмкіндігінше қалыпты деңгейге жеткізуге көбірек күш жұмсады. Гликемиялық бақылауды жақсарту үшін дәстүрлі екі немесе үш инъекциялық тәртіппен, сондай-ақ икемді терапиямен бірдей күш-жігер қажет: жиі глюкозаны бақылау, тамақ қабылдау уақыты мен мөлшеріне назар аудару. Көптеген диабет мамандары енді икемді инсулин терапиясын таңдамалы пациенттер тобы үшін "интенсивті" немесе "арнайы" емдеу ретінде қарастырмайды, оны 1-ші типті диабеті бар көптеген пациенттер үшін стандартты күтім ретінде қарастырады.
Пайдаланылған өңдеу құрылғылары
Инсулин сорғысы – қарқынды инсулин терапиясында қолданылатын құралдардың бірі. Оның көлемі пейджерге (беперге) шамамен тең. Оны базалық инсулин ретінде инсулиннің үздіксіз ағынын беру үшін бағдарламалауға болады. Оның құрамында бірнеше күнге жететін инсулин сақталатын резервуар немесе картридж, батареямен жұмыс істейтін кішкентай сорғы және инсулин мөлшерін реттейтін компьютерлік чип бар. Инфузия жиынтығы – ұшында жіңішке инесі бар жұқа пластикалық түтік. Сонымен қатар, түтік қажет етпейтін жаңа «подтар» (капсулалар) да бар. Ол инсулинді сорғыдан инфузия орнына, тері астына жеткізеді. Тамақтан алдынғы дозасы «болюс» дозасы ретінде көбірек мөлшерде жіберіледі. Инсулин сорғысы инсулин инъекцияларын алмастырады. Бұл құрылғы инсулин шашуды жиі ұмытып қалатындарға немесе инъекция жасауды ұнатпайтындарға пайдалы. Бұл машина базалық қажеттіліктер үшін баяу әсер ететін инсулиннің орнына жылдам әсер ететін инсулиннің үздіксіз инфузиясын жасау арқылы инъекцияны жүзеге асырады. Базалық инсулин: тамақ ішкеннен кейін және түнде қандағы глюкоза деңгейін қалыпты ұстайтын инсулин. Ол аш кезіндегі глюкоза деңгейін реттейді. Болюс: тамақ ішкен кезде немесе қандағы глюкоза деңгейін түзету үшін бөлінетін инсулин. Қарқынды инсулин терапиясында қолданылатын тағы бір құрылғы – инъекция порты. Инъекция порты – шприцке арналған, бір рет қолданылатын, инсулин сорғысымен қолданылатын инфузия жиынтығына ұқсас шағын құрылғы. Стандартты инсулин инъекциялары инъекция порты арқылы жасалады. Инъекция портын пайдаланғанда шприц инесі әрқашан тері бетінен жоғары орналасқандықтан, қарқынды инсулин терапиясымен байланысты терідегі тесулердің саны азаяды.