Кіріспе

Иордания королі Хусейннің қызы, ханшайым Хая бинт Аль Хусейн (الأميرة هيا بنت الحسين; 1974 жылдың 3 мамырында туған) – Иордания королі Хусейннің және оның үшінші әйелі, королева Алияның қызы. Ол король Абдулла II-нің жарты әпкесі. Хая Англиядағы Оксфорд университетін бітірген және ат спортында жетістіктерге жеткен. Ол 2000 жылы Сиднейде өткен жазғы Олимпиада ойындарында Иорданияны өкілдік етті және Халықаралық ат спорты федерациясының (FEI) екі мерзімге президенті болды. 2004 жылы Хая Дубай әмірлігінің билеушісі шейх Мұхаммед бин Рашид Әл-Мактумның екінші ресми әйелі атанды. Олардың екі баласы бар: Шейха Жалила және Шейх Зайед. 2019 жылы Хая мен Мұхаммед ажырасып, ол балаларымен бірге Ұлыбританияға көшіп кетті. Хая мен Мұхаммед арасындағы жоғары сотта балаларының қамқорлығына қатысты сот процесі кеңінен жарияланды. 2020 жылдың 5 наурызында британдық сот шейх Мұхаммедтің, Дубайдың абсолютті билеушісі және БАӘ премьер-министрінің, өзінің екі қызын – Шамса мен Латифаны ұрлағанын және Хаяға қауіп төндіргенін дәлелдеді.

Ерте өмір және білім

Ханшайым Хая Иорданияның Хашимит Корольдігінің астанасы Амман қаласында король Хусейн мен оның үшінші әйелі королева Алияның қызы ретінде дүниеге келді. Оның кіші інісі – 1975 жылғы 23 желтоқсанда туған ханзада Әли бин Хұсейн, ал үлкен әпкесі – Абир Мухайсен (1973 жылы туған). Соңғысы Хаяның анасы Амман қаласындағы палестиналық босқындар лагерінде ұшақ апатынан қаза тапқаннан кейін Хаяның ата-анасымен асырап алынған. 1977 жылы, Хая 3 жасқа толғанда, анасы тікұшақ апатынан қайтыс болды. 1999 жылы әкесі Ходжкин емес лимфомаға байланысты асқынулардан көз жұмды, осымен тақ оның туған інісі, король Абдулла II-ге өтті. Ол Ұлыбританияда білім алды, 1985 жылы Бристольдегі Бадминтон мектебіне, кейін Дорсеттегі Брайанстон мектебіне қабылданды. 1993 жылдан 1995 жылға дейін Оксфордтағы Сент-Хильда колледжінде оқып, философия, саясат және экономика (PPE) мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды.

Спорттық мансабы

Ханшайым Хая 13 жасында халықаралық деңгейде атпен жүруді бастады. 1992 жылы Сирияның Дамаск қаласында өткен жетінші Панараб ойындарында жеке секіруден қола медальді жеңіп алды, ал 1993 жылы Иорданияның жыл спортшысы атанды. Бірнеше жыл бойы Ирландия мен Германияда жаттыққаннан кейін,

2007 жылы Ханшайым Хая Халықаралық Олимпиада комитетінің (ХОК) мүшесі болды, ал 2010 жылы ХОК-тің Халықаралық қатынастар комитетіне тағайындалды. Ол сондай-ақ ХОК Спортшылар, Мәдениет және Олимпиадалық білім беру комиссияларында қызмет етті. 2009 жылы жылқы әлеміне қосқан үлесі үшін ол жарыс аттарын қайта оқытудың алғашқы демеушісі аталды. Ханшайым Хая Халықаралық Иордания спортшылар мәдени қауымдастығының президенті болып табылады, ол оны спортшыларға қажетті ұлттық қолдау мен көмек көрсету үшін құрды. 2010 жылы ол FEI президенті лауазымына қайта сайлануға үміткерлікке қарсы тұрған алғашқы президент болды. Дегенмен, FEI допинг пен аттарға қатысты зәбірлеушілікті жою науқаны кезінде Ханшайым Хаяның күйеуі мен баласы 2009 жылы ауыр допинг ережелерін бұзғаны үшін FEI тарапынан айыпталып сотталды. Ханшайым Хая осы мәселе бойынша FEI-нің тәртіптік процесіне қатысты өкілеттіктерді аға әріптесіне жүктеді. Кейін ол бұл мәселенің «өзімнің және отбасымның беделін жою үшін» пайдаланылатынын айтты. Ханшайым Хая күйеуімен бірге Корольдік Аскотта, Эпсом Дербиінде және ағылшын ат спортының басқа да маңызды жарыстарында жиі көзге түсті; екеуі де Королева Елизавета II-ге жақын болғандары туралы хабарлар тарады.

Қайырымдылық

Хая – Біріккен Ұлттар Ұйымының Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасының (WFP) Достық ниетін білдіретін елшісі болған алғашқы араб және әйел. БҰҰ Бас хатшысы Пан Ги Мун оны 2007 жылы БҰҰ-ның бейбітшілік елшісі етіп тағайындады. Ол өзінің туған жері – Иорданияда жергілікті аштықты жеңуге арналған алғашқы арабтық үкіметтік емес ұйым Tkiyet Um Ali (TUA) құрды. Бұл ұйым мыңдаған кедей отбасыларға азық-түлік көмегі мен жұмыс мүмкіндіктерін ұсынады. 2012 жылдың қарашасында Tkiyet Um Ali 2015 жылға қарай БҰҰ-ның Мыңжылдық Даму Мақсаттарына жету үшін азық-түлік кедейлігінің шегінен төмен тұратын 20 000 отбасыға жету мақсатында бенефициарларының санын төрт есеге арттыру науқанын жариялады. Tkiyet Um Ali (TUA) негізгі азық-түлік қажеттіліктерін қанағаттандыруға жеткіліксіз кірісі бар барлық иордандық отбасыларға қол жеткізу үшін кеңейтілуі жоспарлануда. Сонымен қатар, Дар Абу Абдулла (DAA) мен TUA TUA бенефициарларының өзін-өзі қамтамасыз етуіне көмектесу үшін параллель жұмыс орындарын құру бағдарламасы бойынша стратегиялық серіктестікке келісті. Принцесса Хая Дубайдағы Халықаралық гуманитарлық қалаға (IHC) төрағалық етеді, ол төтенше жағдайларда да, ұзақ мерзімді даму үшін де гуманитарлық көмек көрсетудегі әлемдегі ең ірі операциялық орталық болып табылады. IHC-тің құрамында БҰҰ-ның он агенттігі мен 40-қа жуық үкіметтік емес ұйым бар. Олар Сириядағы азаматтық соғыстан зардап шеккен босқындарға, Шығыс Африкадағы соңғы құрғақшылықтағы халыққа, 2009 жылғы Пәкістан су тасқынында, сондай-ақ Ауғанстан мен Йемендегі апаттарға көмек көрсетуге қолдау көрсетті. IHC сонымен қатар төтенше жағдайлар мен азаматтық тәртіпсіздіктер кезінде эвакуацияланған БҰҰ және ҮЕҰ қызметкерлерін қабылдады. Ол 2005-2007 жылдар аралығында Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасының елшісі болды, ал 2007 жылдың шілдесінде Бас хатшы Пан Ги Мун оны БҰҰ-ның бейбітшілік елшісі етіп тағайындады. Ол бұрынғы Бас хатшы Кофи Аннанның Женевадағы Глобалды гуманитарлық форумының негізін қалаушы мүшесі болды және аштық, тамақтану және БҰҰ-ның Тұрақты даму мақсаттары туралы "London Times", "Le Figaro", "Globe and Mail" және "La Repubblica" газеттерінде жарияланған редакциялық мақалалар мен материалдар жазады. 2012 жылдың тамызында ол Дубайда Біріккен Ұлттар Ұйымының 2012 жылғы Дүниежүзілік гуманитарлық күнін қолдады. Оның қамқорлығымен Дубай екі рет Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасының жаһандық кездесуін қабылдады және БҰҰ мен даму және гуманитарлық көмек жөніндегі өңірлік кездесулердің маңызды орталығына айналды. Иорданиядағы көмек және қайырымдылық бағдарламаларына принцессаның жұбайы шейх Мохаммед, атап айтқанда король Хусейннің қатерлі ісікке қарсы қоры, Хая мәдени орталығы және "Оқыған ұлт" науқаны қолдау көрсетті. Принцесса Хая әкесінің ізбасарлығымен "Барлығы мүмкін" қайырымдылық қорына қолдау көрсетіп келеді, бұл қор король Хусейннің құрметіне қыздардың білімін арттыру мақсатында құрылған, соның ішінде 2018 жылы теңізші Трейси Эдвардс яхтасы "Maiden" қайта іске қосылған "Maiden Factor" жобасын қамтиды. Ол Халықаралық Паралимпиадалық комитеттің Құрметті кеңесінің мүшесі.

Жеке өмір

2004 жылғы 10 сәуірде Хая ханшайым БАӘ вице-президенті және премьер-министрі, Дубай билеушісі шейх Мұхаммед бин Рашид Әл-Мактумға екінші әйелі ретінде үйленді. Салтанат Аман қаласындағы әл-Барака сарайында өтті. 2007 жылғы 2 желтоқсанда Дубайда ханшайым Хая өзінің тұңғыш баласы, шейха әл-Жәлила бинт Мұхаммед бин Рашид Әл-Мактумды дүниеге әкелді. Сәбинің дүниеге келуі Біріккен Араб Әмірліктерінің 36-шы Ұлттық күнінің тойлануымен бірге болды. 2012 жылғы 7 қаңтарда ол екінші баласын, шейх Зайд бин Мұхаммед бин Рашид Әл-Мактумды дүниеге әкелді. Ол Кенсингтон сарайы бақшасындағы үйінде тұрады. Иордания елшілігінің өкілі ретінде ол Ұлыбританияда тұруға құқылы және Вена дипломатиялық қатынастар конвенциясына сәйкес дипломатиялық иммунитет пен қорғауға ие.

Марапаттар

2015 жылғы Аштыққа қарсы күрескер сыйлығы, Біріккен Ұлттар Ұйымының Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасы, Давос, Швейцария, 22 қаңтар 2015.