Кіріспе
Microsoft Windows тіркелімін тазалауға арналған үшінші тараптық құрал
Тіркелім тазартқышы – Microsoft Windows операциялық жүйесі үшін жасалған үшінші тараптық бағдарламалық жасақтама класы, оның мақсаты Windows тіркелімінен қажетсіз жазбаларды жою болып табылады. Microsoft тіркелім тазартқыштарын қолдамайды, бірақ тіркелім тазартқыштарын сатушылар олардың қолданбаларға, әсіресе COM негізделген бағдарламаларға қолмен енгізілген өзгерістерден туындайтын қателерді түзетуге көмектесетінін мәлімдейді. Тіркелім тазартқыштарының тиімділігі күмәнді мәселе. Бұл мәселені одан әрі уландыратыны – зиянды бағдарламалар мен қорқыту бағдарламаларының көбінесе осы типтегі құралдармен байланысты болуы.
A registry cleaner is a class of third party utility software designed for the Microsoft Windows operating system, whose purpose is to remove redundant items from the Windows Registry. Registry cleaners are not supported by Microsoft, but vendors of registry cleaners claim that they are useful to repair inconsistencies arising from manual changes to applications, especially COM based programs. The effectiveness of Registry cleaners is a controversial topic. The issue is further clouded by the fact that malware and scareware are often associated with utilities of this type.
Артықшылықтары мен кемшіліктері
Тізілім дерекқорының өте үлкендігі мен күрделілігіне байланысты, қайталама және жарамсыз жазбаларды қолмен тазалау қиын болуы мүмкін, сондықтан тізілім тазартқыштары тізілімдегі жарамсыз жазбаларды, жоқ файлдық сілтемелерді немесе бұзылған сілтемелерді іздеу процесін автоматтандыруға тырысады және оларды түзетуге немесе жоюға көмектеседі. Жарамсыз тізілім кілтін (мысалы, бағдарламаны жоюдан кейін қалған бір немесе бірнеше кілт) түзетуге келгенде, белгілі бір пайдасы болуы мүмкін, бірақ көбінесе бұл COM негізделген бағдарламалармен байланысты зиянсыз, ескірген жазбалар болады, олардың қатысты файлдары енді қолжетімді емес.
Тізілімнің зақымдануы
Кейбір реестр тазалаушылары қателердің ауырлығын ескермейді, ал көптегендері оларды негізсіз "критиктік" деп қате жіктеуі мүмкін. Сонымен қатар, Microsoft проблемалы реестр тазалаушыларды блоктау үшін қолданба үйлесімділігін жаңартуларын шығарады. Windows Installer CleanUp Utility – Windows Installer-мен байланысты мәселелерді шешуге арналған Microsoft қолдауы бар құрал. Кез келген реестр тазалаушыны пайдалану құрылмай зиян келтіруі мүмкін, ал реестрді "тазалау" үшін ешқандай жақсы себеп жоқ. Ол жүйеде жүктеме немесе кідіріс тудырмайды және реестрдің резервтік көшірмесі жасалмаса, бағдарламалық қамтамасының жұмыс істемеуі немесе тіпті Windows-тың істен шығуы сияқты қосымша проблемаларға әкелуі мүмкін.
Жәндіктер жүктемесі
Тіркелімді тазалаушы бағдарламалар трояндық қолданбалар тарапынан зиянды бағдарламаларды орнату құралы ретінде жиі қолданылады. Бұл әдетте әлеуметтік инженерия шабуылдары арқылы жүзеге асырылады, олар веб-сайттардағы жарнамалар немесе тегін жүктемелерді пайдаланып, тіркелімді тазалаушы бағдарламаны сатып алу немесе жүктеу арқылы "реттеуге" болатын мәселелерді жалған түрде хабарлайды. Ең нашар түрлері – "тегін" тіркелімді сканерлеуді жарнамалап, пайдаланушыларды оған итермелейтін өнімдер. Алайда, пайдаланушы әдетте күтілген "жөндеулерді" жасау үшін өнімді қымбатқа сатып алуға мәжбүр болады. "WinFixer" сияқты жалған қауіпсіздік бағдарламалық жасақтамасы, тіркелімді тазалаушы бағдарламаларды қоса, қазіргі уақытта кең таралған зиянды бағдарламалардың бірі болып саналады.
Сканнерлер қорқыныш ретінде
Rogue Registry cleaners жиі қорқынышты жарнамалармен сатылады, олар компьютерді қайта талдағанын жалған түрде мәлімдейді және «түзету» шараларын қабылдау үшін негіссіз ескертулерді көрсетеді; осы себепті оларға «қорқыту бағдарламасы» (scareware) деген сипаттама берілген. 2008 жылдың қазанында Microsoft және Вашингтон штатының бас прокуроры «Registry Cleaner XP» қорқыту бағдарламасын жасаған Branch Software және Alpha Red деген екі техас компаниясына қарсы сотқа шағым түсірді. Сотқа берілген шағымда компания тұтынушылардың жеке компьютерлеріне жүйелік ескертулерге ұқсас «ҚАТТЫ ҚАТЕ! REGISTRY ЗАҚЫМДАНҒАН ЖӘНЕ БҰЗЫЛҒАН» деген хабарламаларды жіберіп, пайдаланушыларды Registry Cleaner XP бағдарламасын 39,95 долларға жүктеу үшін веб-сайтқа баруға шақырғандығы айтылған.
Өнімді тиімділік өлшемдері
Windows 9x компьютерлерінде өте үлкен тіркелім компьютерді қосу уақытын баяулатуы мүмкін еді. Дегенмен, NT негізіндегі операциялық жүйелерде (Windows XP және Vista қоса алғанда) тіркелімнің дискідегі құрылымының өзгеруі, жадты басқарудың жақсаруы және индекстеудің болуы себепті бұл мәселе азайды. Сонымен қатар, Server 2003 нұсқасынан бұрынғы Windows нұсқалары тіркелім мен ядро файлдары алғашқы 16 МБ жадқа сыймаса, қосылмай қалуы мүмкін. Сондықтан, тіркелімнің үлкендеуінен туындайтын баяулау қазіргі Windows нұсқаларында көбінесе байқалмайды. Керісінше, тіркелімнің ішкі мазмұнын тазалауға тырысудың орнына, тіркелім файлдарын дефрагменттеу (мысалы, Microsoft қолдайтын PageDefrag құралын пайдалану) нақты нәтиже береді және бұрын Марк Руссинович сияқты сарапшылар осыны ұсынған. Windows Performance Toolkit Windows жүйесінде өнімділікке қатысты мәселелерді жоюға арналған және оның оңтайландыруларының бірі ретінде тіркелімді тазалауды қамтымайды.
Өшірілмейтін реестр кілттері
Көптеген тіркелім тазартқыштары тіркелім кілттеріндегі кіріктірілген нөлдік символдардан туындаған, өшірілмейтін кілттер сияқты жағдайларды түзетуге қабілетсіз. Мұны жасау үшін RegDelNull құралы (тегін Sysinternals бағдарламалық қамтамасының бір бөлігі) сияқты арнайы құралдар ғана қолданылады.
Қалпына келтіру қабілетінің шектеулері
Тізілімді тазалаушы жүйеге орнатылмаған тізілім ұясын жөндете алмайды, соның салдарынан жүйелік дискіні "қосалқы орнату" арқылы жөндеу мүмкін болмайды. Бұзылған тізілімді Microsoft қолдауымен бірнеше тәсілмен қалпына келтіруге болады (мысалы, автоматты жүйе қалпына келтіру, "соңғы жақсы күй" жүктеу мәзірінен, орнатуды қайта іске қосу арқылы немесе Жүйе қалпына келтіруді пайдалану). "Соңғы жақсы күй" жүйені сәтті іске қосқан тізілім ұясын (драйверлер мен қызметтер конфигурациясын қамтитын) қалпына келтіреді.
Жәндіктерді жою
Бұл құралдарды жүктеліп іске қосылмаған жағдайда немесе жұқтыру кезінде, сақтық көшірмеден жүйені толық қалпына келтіруге қарағанда басқару қиын. Қауіпті бағдарламалардың жылдам дамып келе жатқан заманында, тіпті жүйені толық қалпына келтіру де қатты дискідегі rootkit-ті толығымен жоюға шамасы келмейді. Тізілім тазалағыштар да қауіпті бағдарламаларды жою үшін жасалмаған, бірақ жүйе қалпына келтіруді өшіру сияқты шағын қосалқы әсерлерді түзетуге болады. Дегенмен, шпиондық бағдарламалар, жарнамалық бағдарламалар және вирустар сияқты қауіпті бағдарламалардың қатысуымен туындайтын күрделі жағдайларда жүйе үшін маңызды файлдар жойылуы мүмкін.
Қолданбаларды виртуализациялау
Виртуалданған қолданбаға қатысты тіркелім жазбаларын тазалау үшін тіркелім тазалағыш ешқандай пайда бермейді, себебі осы жағдайдағы барлық тіркелім жазбалары нақты тіркелімге емес, қолданбаға арналған виртуалды тіркелімге жазылады. Нақты режимнің виртуалды режиммен күрделі өзара әрекеттесуі салдарынан "жоғалып кеткен" файлдарға сілтеме беретін таңбашалар мен тіркелім жазбаларын қате алып тастау мүмкіндігі туындайды, бұл тазалау құралдарын пайдаланушының шатасуына әкелуі мүмкін. Осы нақты өзара әрекеттесу туралы жеткілікті мәлімет жоқ және интеграция да қарастырылмаған. Қалай болғанда да, тіркелім тазалағыштарды қалыпты пайдаланушы ортасында шартты түрде қауіпсіз деп санауға болса да, оларды қолданбаларды виртуалды ету ортасында пайдаланудан қашу керек.