Кіріспе

Өнімді белсендіру – кейбір авторлық бағдарламалық жасақтамаларда қажетті лицензияны тексеру процедурасы. Өнімді белсендіру көшірілген немесе дубликатталған бағдарламалық жасақтаманы шексіз пайдаланудан сақтайды. Белсендірілмеген бағдарламалық қамтамасыз ету, толыққанды жұмыс істеуге рұқсат алғанша, толық функционалдықпен жұмыс істемейді. Белсендіру бағдарламалық жасақтамаға пайдалануды тоқтатуға мүмкіндік береді. Белсендіру мерзімі шексіз болуы мүмкін, немесе уақыт бойынша шектеліп, оны қолдануды жалғастыру үшін жаңару немесе қайта белсендіру қажет болуы мүмкін.

Қолданылу

Бір түрінде, өнімді белсендіру – Рик Ричардсон ойлап тапқан және Uniloc компаниясы патенттеген әдіс, онда бағдарламалық қамтамасыз ету аппараттық сериялық нөмірлерді және өнім лицензиясына тән ID нөмірін (өнім кілтін) қолданып, бірегей орнату идентификаторын жасайды. Бұл орнату идентификаторы өнім кілтінің нақтылығын тексеру және өнім кілтінің бірнеше орнатуда қолданылмауын қамтамасыз ету үшін өндірушіге жіберіледі. Балама ретінде, бағдарламалық қамтамасыз ету жеткізушісі пайдаланушыға бірегей өнімнің сериялық нөмірін жібереді. Пайдаланушы қолданбаны орнатқанда, одан өнімнің сериялық нөмірін енгізуді сұрайды және оны интернет арқылы жеткізушінің жүйелерімен тексереді. Қолданба жеткізушінің жүйесінен сол пайдаланушының лицензиясына қатысты лицензиялық шектеулерді, мысалы, уақыт шегі немесе өнім мүмкіндіктерін қосу сияқты, алады және мүмкіндігінше лицензияны пайдаланушының жүйесіне бекітеді. Лицензия белсендірілгеннен кейін, ол сатушының жүйелерімен қосымша байланыссыз пайдаланушының компьютерінде жұмыс істей береді. Кейбір белсендіру жүйелері интернет байланысы жоқ пайдаланушы жүйелерінде де белсендіруді қолдайды; ортақ тәсіл – интернет терминалында шифрланған файлдарды алмасу. Өнімді белсендірудің ерте мысалы – Крис Ирвин жазған MS DOS бағдарламасы D'Bridge Email System, ол BBS пайдаланушылары мен Fidonet үшін коммерциялық желілік жүйе болды. Бағдарлама бірегей сериялық нөмірді жасады, содан кейін автордың BBS-іне диал-ап модем арқылы қосылды. Қосылғаннан кейін сериялық нөмір тексерілді. Бағдарламаны сынақ кезеңінде пайдалануға рұқсат беретін бірегей "кілт" қайтарылды. Егер екі D'Bridge жүйесі бір кілтті пайдаланып байланысқан болса, бағдарлама қасақана істен шықты. Бағдарламалық жасақтаманың барлық белсендіру жүйесі алынып тасталған және қазір Nick J. Andre, Ltd. компаниясының тегін бағдарламасы болып табылады.

Microsoft компаниясы

Microsoft өнімінің қосу процедурасы Бразилиядағы Microsoft Office 97 Small Business Edition және Венгрия нарығында сатылған Microsoft Word 97 нұсқаларында енгізілді. Бұл сәтті пилоттық жоба Бразилия нарығында Microsoft Publisher 98 бағдарламасын шығару арқылы кеңейтілді. Дегенмен, Office 2000-ның барлық нұсқаларын 2003 жылдың 15 сәуірінен бастап қосу қажет емес. Осы жетістіктен кейін өнімді қосу жүйесі бүкіл әлемге таратылды және Windows XP, Office XP, сондай-ақ Windows пен Office-тің барлық келесі нұсқаларына енгізілді. Өз технологиясын дербес әзірлегеніне қарамастан, 2009 жылдың сәуірінде сот қазылар алқасы Microsoft-тың Uniloc патентін салғырт түрде бұзғанын анықтады. Алайда, 2009 жылдың қыркүйегінде АҚШ округтік судьясы Уильям Смит қазылар алқасының үкімін "құптамады" және Microsoft пайдасына шешім шығарды. Бұл шешім 2011 жылы қайта қарастырылды.

Блоктау

Орнатылған, бірақ қосылмаған бағдарламалық қамтамасыз ету толыққанды жұмыс істемейді және/немесе файл көлеміне немесе сессия уақытына шектеулер қояды. Кейбір бағдарламалық жасақтамалар, қосылу талабы туатынша, шектеулі "сынақ" уақытында толық функционалдылықты ұсынады. Қосылмаған бағдарламалық қамтамасыз ету әдетте пайдаланушыға бағдарламаны іске қосылғанда немесе белгілі интервалдармен, сондай-ақ белгіленген көлем немесе уақыт шегіне жеткенде қосуды еске салады. (Кейбір қосылмаған бағдарламалық жасақтамалар құлау немесе вандализм сияқты бұзушылық әрекеттер жасаған, бірақ мұндай жағдайлар сирек кездеседі.) Кейбір "қосылмаған" өнімдер, бағдарламалық жасақтаманы қосу үшін сатып алынған және пайдаланылған өнім кілті – әріптік-цифрлық символдар тізбегі түрінде кодталған нөмірге дейін, шектеулі уақытқа сынақ ретінде жұмыс істейді. Кейбір өнімдер лицензияларды онлайн құралдарды пайдаланып бір машинадан екіншісіне көшіруге мүмкіндік береді, ескі машинадағы көшірмені өшіру үшін техникалық қолдауға жүгінудің қажеті болмайды. Бағдарламалық қамтамасыз ету әр іске қосылғанда және кейде жұмыс істеп тұрғанда қосылу тексеруін жүргізеді. Кейбір бағдарламалық қамтамасыз ету тіпті "хабарласып", орталық дерекқормен (Интернет немесе басқа жолдар арқылы) нақты қосылу күшін жойылған-жойылмағанын тексереді. Бағдарламалық қамтамасыз ету орталық дерекқорға қосыла алмаса, жұмысын тоқтатуы немесе функционалдығын төмендетуі мүмкін.

Сындар

Ол бағдарламалық қамтамасыздандыру лицензиялық шартының шектеулерін күшімен жүзеге асыруы мүмкін, бірақ олар заңды түрде жарамсыз болуы да мүмкін. Мысалы, компания жаңартылған немесе жаңа компьютерде бағдарламалық қамтамасыздандыруды қайта қосудан бас тартуы мүмкін, тіпті пайдаланушының осындай жағдайларда өнімді пайдалануға заңды құқығы болса да. Егер компания белгілі бір өнімді қолдауды тоқтатса, төлем қабілетсіздігі немесе бірігу салдарынан бизнестен шығып кетсе, сатып алынған өнім белсендірілуді алып тастайтын немесе оны айналып өтетін белсендірілмеген көшірме немесе соңғы түзету шығарылмаса, қолдануға жарамсыз немесе (қайта) орнатылмай қалуы мүмкін. Лицензияны тікелей түрде басқа адамға беру мүмкін болмаған жағдайда, өнімді белсендіру, әсіресе ойындарды, екінші қолмен сатуды қиындатады деп көптен бері сынға ұшырауда. Кейбір компаниялар, мысалы EA, жаңа түпнұсқаларды сатуды арттыру үшін өз ойындарының екінші қол сатылуын азайту мақсатында өнімді белсендіруді пайдаланады деп күдіктенуде. Активация сұранысы көбінесе шифрланған немесе кем дегенде жасырын түрде берілетіндіктен, пайдаланушы өз компьютерінен қосымша деректер жіберіліп жатқанын көре де, тексері де алмайды, бұл жеке құпияға қатысты алаңдаушылықтарды тудырады. Белсендіру механизмінің бұзылуы жаңа лицензияланған бағдарламаны пайдалануды бастауды кешіктіруі мүмкін. Тексеру механизмінің бұзылуы маңызды бағдарламалық қамтамасыздандырудың қайта қосылғанға немесе жаңартылғанға дейін жұмысын тоқтатуы мүмкін. Мұндай жағдай аппараттық құралдардың немесе операциялық жүйедегі басқа бағдарламалық қамтамасыздандырудың орнатылған өзгерістеріне жауап ретінде туындауы мүмкін.