Кіріспе

Жарнамасы жиі қажетсіз болатын бағдарламалық қамтамасыз ету – антивирустық бағдарлама.

Adware, көбінесе оның жасаушылары жарнамалық қолдау көрсетілген бағдарламалық қамтамасыз ету деп атайды, – бұл бағдарламалық қамтамасыз ету, бағдарламаның пайдаланушы интерфейсінде немесе орнату процесі кезінде пайдаланушыға көрсетілетін экранда автоматты түрде онлайн жарнамалар жасау арқылы жасаушысы үшін кіріс әкеледі. Бағдарламалық қамтамасыз ету екі түрлі кіріс әкелуі мүмкін: бірі – жарнаманы көрсету үшін, екіншісі – пайдаланушы жарнаманы басса, «бір клик үшін төлеу» негізінде. Кейбір жарнамалар сондай-ақ шпиондық бағдарлама ретінде жұмыс істейді, пайдаланушы туралы деректерді жинап, оларды сату үшін немесе мақсатты жарнама жасау немесе пайдаланушының профилін құру үшін жібереді. Бағдарламалық қамтамасыз ету жарнамаларды әртүрлі тәсілдермен іске асыруы мүмкін, соның ішінде статикалық терезелер, баннерлер, толық экранды жарнамалар, бейнелер, ашылатын жарнамалар немесе басқа да форматтарда. Жарнаманың барлық түрлері пайдаланушылар үшін денсаулық, этика, жеке өмір және қауіпсіздік тәуекелдерін тудырады. 2003 жылғы Microsoft Encyclopedia of Security және басқа да дереккөздер «adware» терминін басқаша қолданады: «құрылғыңызға сіздің білмісіңізсіз орнатылып, пайдаланушы интернеттен өтетін кезде жарнамаларды көрсетіп тұратын кез келген бағдарламалық қамтамасыз ету», яғни бұл зиянды бағдарламаның бір түрі. Кейбір бағдарламалық қамтамасыз ету жасаушылары өз бағдарламаларын тегін ұсынады және шығыстарын өтеу және табыс табу үшін жарнамадан түсетін кіріске сенеді. Ал кейбіреулері бағдарламаның жарнамасыз нұсқасын ақылы түрде ұсынады.

Жарнамалық қолдау көрсететін бағдарламалық қамтамасыз ету

Заңды бағдарламалық жасақтамада жарнамалық функциялар бағдарламаға енгізілген немесе оған қоса берілген болады. Әдетте, әзірлеуші жарнаманы бағдарламаны жасауға кеткен шығындарды өтеу және табыс табудың бір жолы ретінде қарастырады. Кейбір жағдайларда әзірлеуші бағдарламалық жасақтаманы пайдаланушыға тегін немесе төмендетілген бағамен ұсынуы мүмкін. Пайдаланушыға жарнама көрсету арқылы алынатын кіріс, бағдарламалық өнімді дамытуға, күтіп ұстауға және жаңартуға мүмкіндік береді немесе ынталандырады. Бизнесте жарнамалық қолдауға ие бағдарламалық жасақтаманы пайдалану жиілеуде, 2007 жылы McKinsey & Company компаниясы жүргізген сауалнама бойынша IT және бизнес басшыларының үштен бірі келесі екі жылдың ішінде жарнамалық бағдарламалық жасақтаманы қолдануды жоспарлап отыр. Жарнама арқылы қаржыландырылатын бағдарламалық қамтамасыз ету – ашық кодты бағдарламалық жасақтаманың бизнес-модельдерінің бірі болып табылады.

Қолданбалық бағдарламалық қамтамасыз ету

Кейбір бағдарламалық жасақтама жарнамамен қолдау көрсетілетін режимде де, ақылы, жарнамасыз режимде де ұсынылады. Екіншісі әдетте бағдарламалық жасақтама үшін лицензияны немесе тіркеу кодын онлайн сатып алу арқылы, немесе бағдарламалық жасақтаманың жеке нұсқасын сатып алып жүктеу арқылы қолжетімді болады, бұл режимді ашады. Кейбір бағдарламалық жасақтама авторлары бағдарламалық жасақтама лицензиялары үшін үлкен сома төлеуден қашқысы келетін бизнес ұйымдарына балама ретінде жарнамамен қолдау көрсетілетін бағдарламалық жасақтаманы ұсынады, соның арқасында жарнама берушілерге жоғары төлемдер арқылы бағдарламалық жасақтаманы дамытуды қаржыландырады. Жарнамамен қолдау көрсетілетін бағдарламалық жасақтаманың мысалдары: Adblock Plus ("Қабылданатын жарнамалар"), Skype интернет-телефония қосымшасының Windows нұсқасы және Amazon Kindle 3 электронды кітап оқырман отбасы, оның "Kindle with Special Offers" деп аталатын нұсқалары бар, олар бас бетте және күту режимінде жарнамаларды көрсетеді, бұл бағаны айтарлықтай төмендетеді. 2012 жылы Microsoft және оның жарнамалық бөлімшесі Microsoft Advertising Windows 8 операциялық жүйесінің маңызды нұсқасы бағдарламалық жасақтама авторларына жарнамалық қолдауды бизнес-модель ретінде пайдалануға мүмкіндік беретін құралдарды ұсынатынын хабарлады. Бұл идея 2005 жылдан бері қарастырылып келеді. Windows 10 нұсқаларының көпшілігінде әдепкі бойынша жарнамалық бағдарламалар бар.

Қызмет ретінде бағдарламалық қамтамасыз ету

Жарнама арқылы қолдау – Интернеттегі қызмет ретінде бағдарламалық қамтамасыз етудің (SaaS) танымал бизнес-моделі. Көзге көрінетін мысалдарға Gmail электрондық пошта қызметі және басқа Google Workspace өнімдері (бұрын Google Apps және G Suite деп аталатын) жатады. Microsoft та өзінің көптеген әлеуметтік бағдарламалық қамтамасыз ету SaaS ұсыныстары үшін жарнамалық қолдау моделін қабылдады. Microsoft Office Live қызметі де жарнамалық қолдау режимінде қолжетімді болды. Бағдарламалық жасақтаманы пайдаланушының білімі мен келісімісіз компьютерге жүктеп немесе орнатқан жағдайда ғана оны «шпиондық бағдарламалық жасақтама» деп санау керек деген жалпы пікір қалыптасқан. Дегенмен, тұтынушыларға компьютерлеріне орнатылған бағдарламалық қамтамасыз ету туралы қалай, не және қашан хабарлау керек деген мәселелер әлі де шешілмей тұр. Мысалы, дистрибьюторлар әдетте соңғы пайдаланушы лицензиялық келісімінде негізгі бағдарламалық жасақтамамен бірге қосымша бағдарламалық жасақтама бар екенін көрсетеді, бірақ кейбір қатысушылар мұндай ақпарат беруді келісімді білдіру үшін жеткілікті деп санамады. Бұл тақырыптағы көптеген талқылаулар хабардар келісім идеясын қамтиды, яғни осы стандарт кез келген бағдарламалық жасақтаманың мінез-құлқындағы кез келген этикалық мәселенің алдын алады деген болжам бар. Алайда, егер маңызды бағдарламалық жасақтамалардың, веб-сайттардың және құрылғылардың көпшілігі ұқсас мінез-құлықты қабылдаса және тек хабардар келісім стандарты қолданылса, онда логикалық тұрғыдан алғанда пайдаланушының осы мінез-құлыққа қарсы жалғыз шарасы компьютерді пайдаланбау болар еді. Келісімшарт ультиматумға айналады – келісіңіз немесе қазіргі әлемнен шеттетіліңіз. Бұл психологиялық қысымның бір түрі және стандарт ретінде ымдау немесе болжамды келісімді пайдаланудың этикалық проблемасын тудырады. Бұл жағдай мен Америка Құрама Штаттарындағы келісімшарттарда міндетті болып табылатын арбитраждық шарттар арасында айқын ұқсастықтар бар. Сонымен қатар, жарнаманың кейбір түрлері мен стратегиялары, әсіресе балалардың психологиялық денсаулығына зиян келтіруі мүмкін. Мысалы, балалардың тамақтану тәртібіздеріне қатысты бірнеше зерттеулер сұлулық және сән журналдарына қыздардың көздерінің тиюі мен олардың салмаққа қатысты алаңдаушылықтарының немесе тамақтану бұзылысының белгілерінің күшеюі арасындағы байланысты көрсеткен.

Жәндік бағдарлама

Adware термині компьютер пайдаланушысына қажетсіз жарнамаларды көрсету арқылы жұмыс істейтін зиянды бағдарламаның (қауіпті бағдарламаның) бір түрін сипаттау үшін жиі қолданылады. Adware арқылы көрсетілетін жарнамалар кейде ашылатын терезелер, кейде "жабылуы қиын терезелер" түрінде, ал кейде веб-беттерге енгізіледі. Осы термин осылай қолданылғанда, оның маңыздылығы әртүрлі болуы мүмкін. Кейбір дереккөздер adware-ді тек "ашуландыратын нәрсе" деп бағалайды, ал басқалары оны "онлайн қауіп" деп санайды, тіпті компьютерлік вирустар мен трояндармен бірдей деңгейде қарастырады. Бұл терминнің нақты анықтамасы да өзгеріп отырады. Компьютер пайдаланушысының іс-әрекеттерін олардың рұқсатынсыз бақылап, бағдарлама авторына хабарлайтын adware шпиондық бағдарлама деп аталады. Adware пайдаланушының жеке ақпаратын жинауы мүмкін, бұл жеке құпияға қатысты алаңдаушылықтарға әкелуі мүмкін. Дегенмен, көптеген adware заңды түрде жұмыс істейді және кейбір adware жасаушылары тіпті антивирустық компанияларды adware-ді тоқтатуы үшін сотқа берген. Жаңа мәселе – ұрланған сертификаттарды пайдаланатын және зиянды бағдарламаларға қарсы және вирусқа қарсы қорғанысты өшіретін adware; техникалық шешімдер бар. Сондай-ақ, кейбір төмен бағалы Android құрылғыларында, әсіресе Allwinner жүйесінде жұмыс істейтін шағын қытай фирмалары жасаған құрылғыларда adware табылды. Кейбір жағдайларда, adware коды жүйедегі және жүктөө бөлімдеріндегі файлдарға терең енгізілген, оны жою үшін прошивкаға кеңейтілген (және күрделі) өзгерістер енгізу қажет. Соңғы жылдары, Android құрылғыларындағы зиянды adware-ді анықтау үшін, желілік трафик ағынындағы ерекшеліктерді зерттейтін, машиналық оқыту жүйелері енгізілді.