Кіріспе

Уильям Айр (7 мамыр 1952 - 16 сәуір 2002) – ағылшын футболшысы және жаттықтырушы. Ол 16 жылдық кәсіби мансабында үш клуб үшін ойнап, үш жүзден астам лига матчиін өткізді. Ойыншылық жолынан кейін, ол жаттықтырушылыққа көшті және 1984 жылдан 2000 жылға дейін бес клубты басқарды. Ол "Блэкпул" клубын 1991 және 1992 жылдары екі рет плей-офф финалына шығарды (екінші рет жоғары дивизионға өтуді жеңіп алды), клубты төрт жыл басқарған кезеңде.

Ойын мансабы

Билли Айр Гейтсхед қаласының Кроухилл шағын ауданында дүниеге келген. Жастық шағында төрешілікке тырысып, кейін Дарем графтығындағы екі әуесқой клубта – «Крук Таун» және «Бишоп Окленд» командаларында бірнеше жыл футбол ойнады.

Скарборо

Айр 1975 жылы Скарборо клубында кәсіби футболшы карьерасын бастады, сонымен бірге Дархемдегі Сент-Леонард католик мектебінде сабақ беріп, сурет салу және дене шынықтыру пәнін оқытты. 1977 жылы «Скарборо» жанкүйерлерінің «Жылдың үздік ойыншысы» сыйлығына ие болды. «Боро» командасының бейбітсіз ойынының нәтижесінде ол 1977 жылы «Хартлпул Юнайтед» клубына өтті.

Хартлпул Юнайтед

Айр лигада жүзден астам ойын ойнап, «Хартлпул» үшін 27 гол соқты. Ол «Пулс» сапындағы тұңғыш ойынын 1977 жылғы 13 тамызда Лига кубогы аясында «Гримсби Таунға» 3:0 есебімен жеңілген кезде өткізді. Жеті күннен кейін лигадағы дебютін «Торквей Юнайтедпен» 2:1 есебімен ұтысқан ойында жасады, бұл оның «Жылдың үздік ойыншысы» аталымын алуына көмектесті. 2008 жылы Айр қайтыс болғаннан кейін «Юнайтедтің» 1970-жылдардағы үздік ойыншысы деп танылды. Айрдің «Хартлпулдағы» екінші маусымы 1978–79 жылдары 42 лига ойынында алаңға шығып, 5 гол соқты. 1979–80 жылдары лигада 43 ойын өткізіп, 9 гол енгізді. 1980–81 жылдары клубтағы соңғы маусымында 10 лига ойынында ойнап, 1 гол соққаннан кейін «Халифакс Таунға» сатылды. Ол маусымның соңында «Халифакс» командасы «Виктория Паркке» келген кезде «Хартлпулға» қарсы ойнады.

Галифакс қаласы

Галифакста Айр алғашқы өнер көрсету кезеңінде 63 лига матчында ойнап, бес гол соқты.

Мансфилд қаласы

1982 жылдың жазында Айр тағы бір рет команда ауыстырып, бұл жолы Стюарт Боам басқарған «Мэнсфилд Таун» клубына келді. Ол «Стегс» сапында екі маусым ойнап, 67 лига матчында алаңға шығып, жеті гол соқты. Өзінің бірінші командасы сапындағы дебюттік матчында «Филд Милл» стадионында өткен Лига кубогы ойынында басымен гол соқты. Келесі маусымда, 1983–84 жылдары, Боам жұмыстан босатылғаннан кейін Айр уақытша басқарушы міндетін атқарды. Бірақ, ақырында Ян Гривс жаңа басқарушы болып тағайындалды, ал Айр еркін трансфер арқылы босатылды.

Галифакс қаласы

1984 жылы Айре екінші рет «Галифакс» клубына қайта оралды. Екі жыл ішінде ол 32 лига матчында ойнап, екі гол соқты. 1986 жылы ол клубтағы ойыншылық карьерасын аяқтады. 1987 жылдың 5 тамызында «Галифакс» клубы Айреге арналған қайырымдылық матчын «Галифакс RLFC» клубына қарсы өткізді. Ол кезде ол клубтың бас жаттықтырушысы болып жұмыс істеді.

Галифакс

1984 жылдың қазан айында Айр Халифакс клубының уақытша басқарушысы қызметін бір айға жуық атқарды. Айрдың қызы Рейчелдің әкесі Мик Джонс 10 қарашада тағайындалды. 1986 жылдың желтоқсанында Айр қайтадан Халифакс клубының менеджері болды, бұл жолы толық жұмыспен. (Ол сонымен қатар клубтың бас директоры болды.) Бірақ клубты лиганың ең төменгі дивизионынан көтере алмады.

Блэкпул

Галифакстан кеткеннен кейін бірнеше күн өткен соң Айр Блэкпул клубына менеджер Джимми Малленнің ассистенті болып қосылды. Маллен айдың соңында кеткеннен кейін Айр уақытша басқарушы Том Уайтпен бірге жұмыс істеді. Грэм Карр жазғы трансферлік кезеңде тағайындалды және Айрді ассистент ретінде қалдырды. 1990 жылғы қарашада Карр жұмыстан босатылғаннан кейін Айр оның орнына тағайындалды. Оның бас жаттықтырушы ретіндегі алғашқы ойыны 1990 жылғы 1 желтоқсанда Херефорд Юнайтедпен тең түсу болды. Рой Кэлли өзінің 1992 жылғы "Блэкпул: 1887–1992 жылдардағы толық рекорд" кітабында жазғандай, төменгі лигаларда көп танылмаған Айр "Блэкпул жанкүйерлері тарапынан сақтықпен қарсы алынды, бірақ екі жылдың ішінде клубтың ең танымал – және әрине ең сәтті – бас жаттықтырушысы Стэн Мортенсеннен бері болды". Ойын күндері ол лига ойындарында үш алмастыруға ғана рұқсат болған кезде Блэкпул клубының 15-нөмірі бар жейдесін киеді. Карр кеткен кезде Блэкпул Төртінші дивизион кестесінде он сегізінші орында тұрды; алты айдан кейін команда қалған отыз ойынының бесеуінде ғана жеңіліп, плей-оффқа қатысуға мүмкіндік алды. 1990 жылдың 10 қарашасы мен 1991 жылдың 19 қарашасы аралығында екі жаңа (әлі де күшінде) клубтық рекорд орнатылды: Блумфилд Роудтағы бес рет қатарына жеңіске жетіп, жиырма төрт ойындық жеңіліссіз серия жасады. (Бұл ойынды Карр басқарды, нәтижесінде Алдершотты 4:2 есебімен жеңді.) Бірақ олардың сәттілігі соңғы кедергіде жойылды, олар Уэмблидегі финалда пенальтилер сериясында Торкуэй Юнайтед клубына есе жіберіп, тағы бір маусым Төртінші дивизионда қалды. (Финалдың соңындағы сұхбатында Айр: "Мен өмірімде осыдан нашар сәт көрген емеспін, тіпті футбол туралы айтпағанда") Айр команданың көп бөлігін сақтап алып, оларды келесі 1991–92 маусымда Уэмблиге қайтарды, онда олар тағы бір сәтті пенальтилер сериясынан кейін жоғары дивизионға көтерілді. Бұл жолы "Сканторп Юнайтед" командасы сәттілікке жете алмады. Блэкпул жаңа Екінші дивизиондағы орнын сақтап қалды. Айр жеңісті өткен жылы қайтыс болған ата-анасына арнады. Айрдің ұлы Дэвид Блэкпул клубының талисманы болды және ойынға шығар алдында әкесімен бірге орталық шеңберге дейін серуендеді. Келесі маусымда "Сизидерс" 46 ойынның тек 12-сінде жеңіске жетіп, он сегізінші орында қалды. 1993–94 маусымының соңғы күні Блэкпул Блумфилд Роудта Лейтон Ориентті 4:1 есебімен жеңіп, бір ұпай айырмасымен құлаудан құтылды. Айр маусым айында сол кездегі төраға Оуэн Ойстонмен жұмыстан босатылды, өйткені "Сизидерс" жаңа деңгейде жақсы нәтижелер көрсетпеді. Оның орнын Сэм Аллардайс бағындырды. Айрдың Блумфилд Роудтағы үш жарым жылдық лигалық көрсеткіштері: 191 ойын, 77 жеңіс, 70 теңдік, 44 жеңіліс. Кетіп бара жатқан кезде Айр Футбол лигасының ойындары бойынша Блэкпулдің ең ұзақ қызмет еткен алтыншы бас жаттықтырушысы болды. Айр Ойстоннан көп қаржылық қолдаусыз ғана емес, сонымен қатар жаңа дивизионда сақталуға қол жеткізді. 1992 жылғы 2 қазанда өзінің бұрынғы клубы Хартлпул Юнайтед клубына жеңілгеннен кейін Айр саяхаттап келген жанкүйерлермен кездесті, олар Айрге ақша жұмсауға шақырып жатыр. Ол төрағаның қаржыға қол жеткізуін қалай шектегенін түсіндірді. Осы кезеңде Алан Райт, Пол Гроувс және, ең бастысы, Тревор Синклер сияқты ойыншылар клубты үлкен және жақсы мүмкіндіктерге ие клубтарға тастап кетті. Осыған қарамастан, Айрдің командалары күресті, еңбек етті және кейде олардан әлдеқайда көп ресурстары бар командаларды таң қалдырды. "The Seasiders" ретроспективті DVD-де көрсетілгендей, Геордидің Блумфилд Роудтағы уақытының ерекшелігі – Блумфилд Роудтағы ойындардағы "тикер таспасы" болды: Айр алаңға шығар алдында жанкүйерлер қағазды лақтырып жіберді. Ол жанкүйерлерге ризашылық білдіріп, кейін жұдырықтарын қысып, "Сизидерс" жанкүйерлерін өз командасын қолдауға шақырды.

Скарборо

Айрдің келесі аялдамасы Скарборо болды, ол 1994 жылғы тамыз айында Йоркшир командасы үшін ойнағаннан кейін шамамен жиырма жыл өткен соң келді. Маккейн стадионындағы оның жұмысы небәрі төрт айға созылды, өйткені үшінші дивизиондағы нашар ойнап жатқан команданы жақсарта алмағаны үшін ол жұмыстан босатылды.

Саутпорт

1994–95 маусымда Саутпорт командасында қысқа, бірақ сәтті өнер көрсетті. Айр «Сэндграундерс» клубын үшінші орынға жеткізді. Ол 1995–96 маусымда да клубты жаттықтыруын жалғастырды, сол маусымда команда 6-шы орынды иеленді.

Суонси қаласы

1996 жылдың наурыз айында Айрге Суонси Ситидің жаңа бас бапкері Ян Мьолби көмекшісі болуды ұсынды, бірақ олар Суонсидің үшінші дивизионға түсіп кетуіне қарсы тұру үшін кеш келді. Бір жыл өткен соң олар плей-офф финалына шықты, алайда соңғы минуттағы голдан Нортгемптон Таунға есе жіберіп, көтерілу мүмкіндігінен айрылды. Айр мен Мьолби екеуі де осы сәтсіздіктен кейін көп ұзамай қызметтен босатылды.

Кардифф қаласы

Кейін Айр Кардифф Ситиде Фрэнк Берроузға көмекші болды және 1998–99 жылдары Екінші дивизионға көтерілуге көмектесті. Бір айлық үзілістен кейін, қатерсіз ісік алынып тасталған соң, 2000 жылдың қаңтар айында Берроуз отставкаға кеткен кезде Айр Кардиффтің бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. "Бұл мен үшін толыққанды соққы болды", - деді ол сол кезде. "Мен Оңтүстік Уэльске қайтып бара жатқанда төраға маған қоңырау шалды. Мен осы жұмысты сақтап қалғым келеді және өзімді дәлелдеуге мүмкіндік аламын деп үміттенемін". "Өзгерістер болады", - деп жалғастырды ол. "Мен бірнеше нәрсені түзетуге тырысамын, сондай-ақ ойын жүйесін қарастырамыз. Болған оқиғаға әлі де таң қалып тұрмын, бірақ біз команданы жылдам қайта жандандырып, жаңартуымыз керек. Фрэнк Берроуз мені Кардиффке әкеліп, клуб үшін бар күшін салды. Бірақ біз алға қарай қарауымыз керек, жылдам әрекет етуіміз керек. Фрэнк те осылай қалаған болар еді". Ісік туралы Айр былай деді: "Бұл мені көп мазалаған мәселе емес. Бұл қызық естілуі мүмкін, бірақ мен оны бақылай алмадым, сондықтан өз ісімді істедім. Енді Кардифф Ситидің бас жаттықтырушысы болып тағайындалдым, әзірге уақытша болса да, және бұл менің бақылауымда. Франкпен әлі сөйлеспедім, өйткені ол кетіп қалды. Бірақ жақын арада сөйлесемін". "Көк құстар" үшінші дивизионға түсіп кеткеніне қарамастан, Айр маусым соңына дейін қызметін жалғастырды. 2000 жылдың тамыз айында клуб иесі Сэм Хаммам Бобби Гулдты тағайындағанда, Айрдың лауазымы көмекші жаттықтырушыға төмендетілді. Екі айдан кейін Алан Корк бірінші команданың істеріне жауапты болғанда және Гулд бас менеджер болып тағайындалғанда, ол жұмысынан толықтай босатылды.

Жерлеу

Айрдың футболдағы соңғы жұмысы Кардиффтен кеткеннен кейін бірнеше апта ішінде болды. Ол 2-ші дивизияның «Бьюри» клубына Энди Приістің көмекшісі ретінде қосылды, бірақ 2001 жылдың көктемінде оған 1995 жылы қойылған лимфа түйіндерінің қатерлі ісігі қайтадан оралғаны анықталды. Грэхам Барроу уақытша бас жаттықтырушының көмекшісі болып тағайындалды, ал Айр ем алып жатты, және оның жағдайы жақсарып келе жатқандай көрінді; алайда, 2002 жылдың басында ол қайтадан нашарлап, Мерсисайдтағы Бебингтон қаласындағы «Клаттербридж» ауруханасына түсті.

Өлім

Айр 2002 жылғы 16 сәуірде 49 жасында қатерлі ісіктен қайтыс болды. Аирдің өлімінен кейін төрт күн өткен соң, «Транмир Роверс» пен «Кардифф Сити» командалары арасындағы лига матчында қонақ жанкүйерлері «Біреу ғана Билли Аир бар» әнін спонтанды түрде орындап, содан кейін бұрынғы бас жаттықтырысын құрметтеп, өздігінен қол соқты. Марк Боннер, Аирдің «Блэкпул» жастар командасынан тәрбиеленгені, сол күні «Кардифф» құрамында болды. Аирдің жерлеу рәсімі 21 сәуірде Ормскиркке жақын «Халсалл» қаласындағы «Сент-Кутберт» шіркеуінде өтті. Оның тілегі орындалды. 2012 жылғы 17 сәуірде «Блэкпул» мен «Лидс Юнайтед» командаларының «Блумфилд Роуд» стадионындағы Чемпиондық лигасы матчының 10-шы минутында жергілікті жанкүйерлер «Билли Айрдың мандарин армиясы» әнін он минут бойы шырқады, ал теледидар экранында бұрынғы бас жаттықтырысының суреті «Билли Аир, кетті, бірақ ешқашан ұмытылмады» деген сөздермен бірге көрсетілді. Бұл Аирдің қайтыс болғанына 10 жыл мен бір күн толуымен сәйкес келді. Оның қызы Рахил да қатысты. 2012 жылғы 5 қазанда «Блумфилд Роуд» стадионында оның құрметіне арнайы кеш өткізілді. Аирдің суреті, оның жесірі, қызы және ұлының қатысуымен ашылды. Аирдің қайтыс болғанына 20 жыл толуын белгілеу үшін 2022 жылғы 18 сәуірде «Блэкпул» мен «Бирмингем Сити» командаларының «Блумфилд Роуд» стадионындағы матчының 15-ші минутында бір минуттық үнсіздік жарияланды. Аир матч бағдарламасының мұқабасында да бейнеленді. Оның әйелі мен балалары матчка қатысты, ал «Блэкпул» бас жаттықтырысы Нил Кричли 1990-шы жылдары командаларын «Крю Александраға» әкелген кезде Аирді есіне алғанын айтты. «Мен оны өзім де жас бала кезімде есіме аламын, мен «Крюде» өскен кезде. «Блэкпулдің» Биллиді көріп келгенін есімде. Ол форма кигендіктен ерекше көзге түсетін. Бірақ оның құмарлығын және «Блэкпул» жанкүйерлерімен байланысын көруге болады».