Кіріспе

Коллаген, II тип, альфа 1 (біріншілік остеоартрит, спондилоэпифизеальды дисплазия, туа біткен), сондай-ақ COL2A1 деп белгілі, – II типтегі коллагеннің pro-альфа1(II) тізбегін өндіруге қатысты нұсқаулар беретін адам гені.

Функция

Бұл ген II типті коллагеннің альфа-1 тізбегін кодтайды, бұл - шеміршектер мен көздің шыны тәрізді денесінде кездесетін фибриллярлы коллаген. Бұл гендегі мутациялар ахондрогенез, хондродисплазия, ерте басталатын отбасылық остеоартрит, SED туа біткен синдромы, Langer Saldino ахондрогенез, Kniest дисплазиясы, Stickler синдромы I типі және Струдвик типіндегі спондилоэпиметафизельдік дисплазиямен байланысты. Сонымен қатар, осы коллаген молекуласының С пропептиді болып табылатын хондрокалцинді өңдеудегі кемшіліктер де хондродисплазиямен байланысты. Бұл ген үшін екі транскрипт анықталды. II типті коллаген, байланыс тіндеріне құрылым мен күш қосады, негізінен шеміршекте, көздің шыны тәрізді денесінде (көздің хрустальдық линзасы), ішкі құлақта және омыртқа аралық дискілердің орталық бөлігінде (пульпалық ядро) кездеседі. Үш про-альфа1(II) тізбегі бірігіп, үш тізбекті, арқан тәрізді проколлаген молекуласын құрайды. Бұл проколлаген молекулаларын жасушадағы ферменттер өңдеуі керек. Бұл молекулалар өңделгеннен кейін жасушадан шығып, жасушалардың арасындағы кеңістікте бір-бірімен байланысып, ұзын, жіңішке талшықтарға айналады. Бұл байланыстар өте мықты, пісіп-жетілген II типті коллаген талшықтарының қалыптасуына әкеледі. COL2A1 гені 12-ші хромосоманың ұзын (q) қолында 13.11 және 13.2 позициялары арасында, 46 653 017-ден 46 684 527-ге дейінгі негіз жұбында орналасқан. COL2A1 генінің экспрессиясы SOX 9 және хондроциттердегі RTL3 геніне ұқсас ретротранспозон gag-like 3 генімен реттеледі.

Қатынасты жағдайлар

Ахондрогенез 2-түрі: COL2A1 геніндегі бірнеше мутация 2-түрдегі ахондрогенезге жауапты. Бұл мутациялар COL2A1 генінің бөліктерінің жоғалғанын, аминокислоталық құрылымдық блок глициннің басқа аминокислотамен алмасуын немесе маңызды ақуыз бөліктерінің өзгеруін қамтуы мүмкін. Бұл мутациялардың барлығы II типті коллагеннің қалыпты өндірісіне кедергі келтіреді, II типті коллагенге бай тіндерге әсер етеді және 2-түрдегі ахондрогенезге алып келеді. Торранс типті платиспондильді летальді қаңқа дисплазиясы: Торранс типті платиспондильді летальді қаңқа дисплазиясы бар адамдарда COL2A1 генінде 10-нан аз мутация анықталды. Бұл мутациялардың көпшілігі proalpha1(II) тізбегіндегі бір ақуыз құрылымдық блогын (аминокислотасын) өзгертеді. Бұл COL2A1 мутациялары II типті коллаген талшықтарына енгізіле алмайтын proalpha1(II) тізбегінің бұрмаланған нұсқасын жасайды. Нәтижесінде жасушалар II типті коллагенді азайтылған мөлшерде өндіреді. Коллаген молекулаларын құрудың орнына, бұрмаланған proalpha1(II) тізбектері шеміршек жасушаларында (хондроциттерде) жиналады. Бұл өзгерістер қалыпты сүйек дамуын бұзады, нәтижесінде қысқа қолдар мен аяқтар, кішкентай кеуде, жалпақ омыртқалар және қысқа саусақтар мен бақайшақтар сияқты қаңқа аномалиялары пайда болады. Гипохондрогенез: COL2A1 геніндегі әртүрлі мутациялар гипохондрогенездің пайда болуына жауапты. Бұл мутациялар COL2A1 генінің бөліктерінің жоғалғанын, құрылымдық блок аминокислотасы глициннің басқа аминокислотамен алмасуын немесе ақуыздың маңызды бөліктерінің жоғалуына әкелетін өзгерістерді қамтуы мүмкін. Бұл өзгерістердің барлығы II типті коллагенге бай тіндерге әсер етеді, жетілген үш тізбекті II типті коллаген молекулаларының қалыптасуына кедергі келтіреді және осы типті гипохондрогенезді тудырады. Kniest дисплазиясы: Kniest дисплазиясына жауапты мутациялардың көпшілігі жасушада аномальды қысқа proalpha1(II) коллаген тізбектерінің өндірілуіне себеп болады. Бұл қысқа тізбектер ұзын, қалыпты ұзындығы бар коллаген тізбектерімен қосылады. Нәтижесінде пайда болған аномальді II типті коллаген молекулалары қалыптыдан қысқа болады, бұл Kniest дисплазиясының белгілері мен симптомдарын тудырады. Струдвик типті спондилоэпиметафизельдік дисплазия: COL2A1 геніндегі бүгінгі күнге дейін сипатталған барлық мутациялар II типті коллагеннің proalpha1(II) тізбегіндегі аминокислотаның алмасуына әкеледі; атап айтқанда, аминокислота глицин басқа аминокислотамен ауыстырылады. Бұл тізбекте глициннің басқа аминокислотамен алмасуы тұрақты, үш тізбекті, арқан тәрізді коллаген молекулаларының қалыптасуын тежейді. Бұл II типті коллагенге бай тіндерге әсер етеді және Струдвик типті спондилоэпиметафизельдік дисплазияны тудырады. Spondyloepimetaphyseal dysplasia congenita: Spondyloepimetaphyseal dysplasia congenita COL2A1 геніндегі бірнеше мутациялардың нәтижесінде пайда болуы мүмкін. Бұл мутациялар proalpha1(II) тізбегіндегі аминокислотаның дұрыс емес алмасуына немесе proalpha1(II) тізбегінің қалыптыдан тыс қысқа болуына әкелуі мүмкін. Бұл өзгерістердің барлығы II типті коллагенге бай тіндерге әсер етеді, жетілген үш тізбекті II типті коллаген молекулаларының қалыптасуына кедергі келтіреді және осы типті спондилоэпиметафизельдік дисплазияны тудырады. Спондилоперифериялық дисплазия: Спондилоперифериялық дисплазияны тудыратын мутациялар II типті коллаген талшықтарына енгізіле алмайтын аномальды қысқа proalpha1(II) тізбегін жасайды. Нәтижесінде жасушалар II типті коллагенді азайтылған мөлшерде өндіреді. Коллаген молекулаларын құрудың орнына, бұрмаланған proalpha1(II) тізбектері шеміршек жасушаларында (хондроциттерде) жиналады. Бұл өзгерістер қалыпты сүйек дамуын бұзады, нәтижесінде омыртқалардың жалпақтануы, саусақтар мен бақайшақтардың қысқа болуы және спондилоперифериялық дисплазияның басқа белгілері пайда болады. Стиклер синдромы: COL2A1 геніндегі бірнеше мутациялар II типті коллаген талшығына енгізіле алмайтын ерекше қысқа ақуыздың өндірілуіне әкеледі. Алайда, Стиклер синдромын тудыратын COL2A1 мутацияларының көпшілігі геннің бір көшірмесінде ертерек тоқтату сигналына ие. Осыған байланысты жасушалар proalpha1(II) коллаген тізбектерінің қалыпты мөлшерінің жартысын ғана өндіреді. Бұл жетіспеушілік шеміршектегі II типті коллагеннің жеткіліксіз өндірілуіне әкеледі, бұл Стиклер синдромының, COL2A1 симптомдарын тудырады. COL2A1 генінің вариациялары кейбір адамдарда буын шеміршегінің дегенеративтік ауруы - остеоартрит (ОА) даму қаупін арттыруы мүмкін. Бұл гендегі вариациялар II типті коллагеннің proalpha1(II) тізбегіндегі аминокислоталық өзгерістерге әкеледі. Бұл өзгерістер буындардың коллаген талшықтарында буын шеміршегінің тозуына және остеоартрит белгілері мен симптомдарына әкеледі деп есептеледі.