Кіріспе

Трой – Монтана штатының Линкольн округінде орналасқан АҚШ қаласы. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 797 адамды құрайды. Монтана штатындағы ең төменгі биіктікте жатыр. Қала 2-ші АҚШ тас жолында, 56-шы Монтана тас жолының жанында, Кутенай өзенінің шатқалында, Кутенай ұлттық орманға жақын орналасқан. Бастапқыда Кутенай, Салиш және Пиган қара аяқты тайпалары мекендеген бұл аймақ 1880 жылдары кеншілермен қоныстандырылды. Трой 1892 жылы қала ретінде тіркелді және Ұлы Солтүстік темір жолы жүк стансасын салғаннан кейін қарқынды дамыды, бұл жұмысшылардың, кеншілердің, олардың отбасылары мен байланысты адамдардың көбеюіне әкелді. 1910 жылы аймақ өрттен зардап шегуден мүжілді және келесі жылдары инфрақұрылымын кеңейтті, бірақ 1920 жылдардың соңындағы бірқатар қайғылы оқиғаларға байланысты халқы азайды, ал келесі онжылдықтарда қайта өркендеді. Трой жақын маңдағы вермикулит кен орындарынан шыққан, аса нәзік асбестпен ластанған аумақтың зиянды әсерінен зардап шекті, нәтижесінде 2002 жылы АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің (EPA) Ұлттық басымдықтар тізіміне және 2009 жылы денсаулық сақтау саласындағы төтенше жағдайлар тізіміне енді. EPA мәліметінше, 2015 жылға қарай тәуекелдің көп бөлігі азайтылды. Олар өсімдіктер мен балықтың болуына байланысты базалық және маусымдық лагерьлерде тұрды: "қыста төмендіктерде, ал жаз және күзде жоталар мен тауларда", ал көктемде – жеуге жарамды түйнектері бар камас далаларының жанындағы лагерьлерде. Аймақтың географиялық ерекшеліктері мен қоныс аударушылардың Кутенай тайпасынан сескенуі салдарынан, 1860 жылдары алтын, ал 1880 жылдары галена мен вермикулит табылғанға дейін бұл аймақ беймәлім болып келді. 1886 жылы алғашқы кеншілер келді, Кутенай өзенінде "Көл лагері, Көл сарқырамасы лагері және Көл қаласы" деп аталған шатырлы лагерьде іздеу жұмыстарын жүргізіп, Груз тауына жерді иеленді. 1892 жылы Уильям О'Брайен Көл қаласының жерін зерттеп, оны Трой деп атады. Қаладағы алғашқы қонақ үй, сол кезде Виндзор қонақ үйі деп аталған, салынды. Бір қоныс аударушы қала туралы былай деп еске алды: "Тройда он бес салон есіктеріне дейін "жабайы ерлер мен жабайы әйелдермен" толы болды. Екі үлкен би залы, Джон Боуэн басқаратын азық-түлік дүкені, бірнеше "жайлы орындар" (кейбіреулер оларды мейрамханалар деп атады), "дәрігер" Сайлиге тиесілі бір дәріхана және "жабайы әйелдер" жиналатын көптеген шатырлар мен киіз үйлер болды. Күнделікті өмірде төбелес және әдепсіздік кеңінен таралды".

Вермикулитпен тазарту

Азаматтар, бұқаралық ақпарат құралдары және жергілікті билік алаңдаушылық білдіргеннен кейін, 1999 жылы АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі Либби және Трой қалаларының маңындағы Либбидегі вермикулит кендерінен болған ластануды тергеуге кірісті. Бұл кендердегі вермикулит уытты, оңай ұсатылатын тремолит-актинолит тобына жататын асбестпен, кейде Либби амфиболы асбесті (ЛА) деп аталатын асбестпен ластанған болатын.

География

Троя солтүстік-шығыста Пурселл таулары мен оңтүстік-батыста Кабинет таулары арасында Кутенай өзені бойындағы аңғарда орналасқан. АҚШ-тың халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 0,78 шаршы миль (2 км2), оның ішінде 0,76 шаршы миль (2 км2) жер және 0,02 шаршы миль (0 км2) су құрайды. Трояның биіктігі шамамен 1800 фут (549 м) теңіз деңгейінен жоғары және Монтана штатындағы ең төмен орналасқан қала. Троя Монтана мен Айдахо штатының шекарасынан 19 шақырым қашықтықта жатыр. Трояға ең жақын қала – Либби, ол 29 шақырым қашықтықта орналасқан. Күміс және мыс өндіретін "Троя" кені 2015 жылдың ақпан айында жабылуға жоспарланған еді. Алғашқы жұмысшы қала орнындағы өсімдіктерді "барлық түстердегі жапайы гүлдермен қалыңдап өскен, жұмсақ жасыл шөптермен жабылған кілем" деп сипаттаған. Троя Кутенай өзенінің шатқалында орналасқан, ол геологиялық тұрғыдан "50-100 миллион жыл бұрынғы қысылудан пайда болған қабаттармен құмтастар мен жұқа шымтастардан тұрады. Бұл тау жынысы 1,5 миллион жыл бұрын Монтананың көп бөлігі сумен жабылған кезде қалыптасқан. Қаңғарда ежелгі толқындардың іздері мен ірі строматолиттер (балдырлардың қалдықтары) көрініс береді".

Климат

Бұл климаттық аймаққа жылдық температураның айтарлықтай өзгеруі тән, яғни жылы немесе ыстық (көбінесе ылғалды) жаздар мен суық (кейде тым суық) қыстарға бөлінеді. Көппен климаттық жіктеу жүйесі бойынша, Трояда ылғалды континенттік климат орналасқан, климат карталарында "Dsb" деп белгіленеді. Трояның жылдық орташа температурасы және жылдық орташа жауын-шашын мөлшері – Су тасқыны аймақ үшін өзекті мәселе болып табылады.

Көлік

Троя АҚШ-тың 2-ші бағдарламалық жолында, Яак қаласының солтүстігінде және Либби қаласының оңтүстік-шығысында орналасқан. Монтана 56 тас жолы Троядан оңтүстік-шығысқа қарай 5 шақырым жерде. Троя әуежайы Троя қаласының көп бөлігінен солтүстік-батысқа қарай 1,6 шақырым жерде орналасқан. Ең жақын Амтрак аялдамасы Либби стансасы, 29 шақырым (18 миль) қашықтықта. "Империя құрушы" пойзы 1973 жылдың 15 ақпанына дейін Трояға қызмет көрсетті.

Танымал мәдениет

Троя Макс Брукстің апокалиптикалық зомби романы «Z әлемдік соғысында» адамзат үшін қауіпсіз аймақ ретінде бейнеленеді. 2011 жылғы «Поезд армандары» повесінде бұл қала еске алынады. Жақын орналасқан Кутенай сарқырамасы және тербеліс көпірі 1994 жылғы «Өзеннің қаһары» фильмінде көрсетілген. Кутенай сарқырамасы 2015 жылғы «Кері оралған» фильмінде де пайда болған.