Кіріспе

Американдық суретші Маргарита Зорах (Томпсон; 25 қыркүйек 1887 – 27 маусым 1968) – американдық фаувизм бағытының суретшісі, тоқыма өнері шебері және графикалық дизайнер, Америкадағы модернизмнің ерте жақтасы болған. Ол 1920 жылы Логан өнер медалін жеңіп алды.

Ерте өмір

Маргарита Томпсон Калифорния штатының Санта-Роза қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Напа аңғарының жүзімдіктері үшін жұмыс істейтін заңгер, ал анасы Жаңа Англия теңізшілері мен Пенсильвания квакерлерінің ұрпағы болған. Ол кішкентай кезінде отбасы Фресноға көшіп келді және білімін сол жерде бастады. Маргарита өте ерте жасынан сурет салуға бейімділігін көрсетті, ал ата-анасы оған гуманитарлық білім беруге көп көңіл бөлді, соның ішінде бастауыш мектепте музыка сабақтарынан, ал Фресно орта мектебінде төрт жыл латын тілін оқыды. 1908 жылы ол Стэнфорд университетіне қабылданған аз ғана әйелдердің қатарында болды. Маргарита Парижге келген күні-ақ Күзгі салонға (Salon d'Automne) барып, Анри Матисс пен Андре Деранның туындыларын көрді, олар фаувистер немесе «жабайы аңдар» деп белгілі болды. Фаувистерлер реңдерді еркіндікпен қолдануымен және спонтанды, инстинктивті қылқаламмен жұмыс жасауымен танымал еді. Бұл туындылар Маргаритаға күшті әсер етті. Оның тәтесі Маргаританың Сәндік өнер мектебінде (École des Beaux Arts) оқығанын қалаған, бірақ ол ешқашан тірі адамның бейнесін суреттемегендіктен қабылдаудан бас тартты. Содан кейін Харрис Маргаританы Академия де ла Гранде Шомиерге (Académie de la Grande Chaumière) академик суретші Фрэнсис Обертеннің басшылығымен оқуға орналастыруға тырысты. Алайда Маргарита академиялық сурет салудың қағидаларына қызығушылық танытпады және оның орнына пост-импрессионистік Академия де Ла Палеттаға (Académie de La Palette) қабылданды, онда Джон Дункан Фергюсон мен Жак Эмиль Бланштан сабақ алды. Академия оны жеке қызығушылықтарын дамытуға және өзіне тән стильде сурет салуға ынталандырды. Ол 1910 жылы Тәуелсіз суретшілер қоғамының (Société des Artistes Indépendants) және 1911 жылы Күзгі салонның көрмелеріне қатысты, екеуі де модернистік бағыттарымен әйгілі болды. Парижде жүргенде ол «Адди тәтесінің» байланыстары арқылы Пабло Пикассо, эмигрант Гертруда Штайн, Анри Руссо және Анри Матисспен танысты. Академия де Ла Палеттада ол болашақ күйеуі және көркемдік серігі Уильям Зорахпен алғаш рет кездесті. Уильям оның ерекше жекелігіне таң қалды және оның модернистік фаувистік туындылары туралы: «Мен осындай жақсы қыздың неге осындай жабайы суреттер салады екенін түсіне алмадым» деді. Парижден кейін 1911-1912 жылдары ол тәтесімен бірге әлемді аралап саяхат жасады. Олар Иерусалим, Мысыр, Үндістан, Бірма, Қытай, Гонконг, Жапония және Гавайиге барды. Көрген жаңа елдерге қызығып, өзінің әсерлерін жазуға құштар болған ол бала кезіндегі газетіне, «Фресно Морнинг Республиканына» (Fresno Morning Republican) мақалалар жіберді.

АҚШ-қа оралу және үйлену

Томпсон Фресноға оралғаннан кейін, шілде және тамыз айларын Фресноның солтүстік-шығысындағы Биг Крик және Шевер көлі маңындағы тауларда өткізді. Оған Сиерра-Невада тауларының төменгі бөлігінің зорлығы мен табиғи сұлулығы ұнады. Бірақ, соңында ата-анасының оның суретшілікпен айналысуына қарсылығы оның ондағы уақытын тоқтатып, көптеген туындыларын жоюға мәжбүр етті. АҚШ-қа қайтқаннан кейін ол Фресно және Лос-Анджелесте көрмелер ұйымдастырды. Ұзақ өтпей Нью-Йоркке көшіп, 1912 жылдың 24 желтоқсанында Уильям Зорахқа тұрмысқа шықты. Жұбайлар бірден көркемдік саласында ынтымақтастықпен жұмыс істей бастады. Екеуі де 1913 жылғы Армори шоуына өздерінің туындыларын ұсынды. Олардың сәттілігі жалғасты, екеуі де 1916 жылғы Forum Exhibition of Modern American Painters көрмесіне шақырылды. Маргарита 1920 жылдардың ортасында Нью-Йорктегі әйел суретшілер қоғамының президенті де болды.

Йосемитидегі жаз

Маргарет пен Уильямның ең әсерлі жаздарының бірі 1920 жылы болды, олар осы жазды Йосемити аңғарында пейзаж суретін салумен өткізді. Олар отбасымен бірге серуендеп, әсем ұлттық саябақтың эскиздерін жасап, фавизм стилінде суреттеді. Бұл саяхат екеуіне үлкен әсер етті, және саяхаттан алынған мотивтер олардың көптеген кейінгі туындыларында пайда болды, соның ішінде Маргареттің "Менің Калифорниядағы балалық шағымның естеліктері" (1921) және "Невада шарлауығы, Йосемити аңғары, Калифорния" (1920) сияқты туындыларында.

Тоқыма өнер

Қыздары дүниеге келгеннен кейін Маргарита матамен жұмыс істеу оған балаларына көбірек көңіл бөлуге мүмкіндік беретінін түсінді. Уильям мен Маргарита екеуі де мата өнерін сынап көргенімен, Маргарита шығармашылығымен көбірек көзге түсіп, жұмысымен жақсы танымал болды. Ол негізінен фовизм стиліндегі суреттеріне ұқсас кестелер мен батиктер жасады. Оның кестелері алғаш рет 1918 жылы Нью-Йоркте көрсетілді және жағымды пікірлерге ие болды. Матадан орта ретінде пайдалану ғасыр басындағы модернистік үрдістерге сай болды, өйткені жаңа өнер көбінесе сюжеттік сипаттарын жоғалтты. Бұл қолөнер мен бейнелеу өнері арасындағы шекараларды бұзды, ал Уильям мен Маргаританың бірлескен жұмысы гендерлік теңсіздіктерді жойды. Оның туындылары көпшілікке қызықты болды, бірақ өнер сыншылары оларға қарама-қайшы пікірлер білдірді, себебі кестелеу бейнелеу өнерінде төмен мәртебелі саналды. Бүгінде олар феминистік тақырыптары мен инновациялық стилі үшін құрметпен еске алынады. Зорахтың алғашқы көрмесі Нью-Йорктегі Чарльз Дэвид галереясында өтті. Көптеген жағдайларда Маргаританың маталарын сату отбасын қырсықтан сақтап қалды.

Мұражай қорлары мен қоғамдық жұмыстар

Смитсоновтың американдық өнер мұражайының қорында Зорахтың 200-ден астам туындысы сақталуда. Метрополитен өнер мұражайының коллекциясында Зорахтың бірнеше майлы бояу және акварель жұмыстары бар. Индиана штатындағы Монтичелло поштасында оның 1942 жылы "Шөп шабу" атты Көркем өнер бөлімінің монументалды суреті орналасқан.

Құрметтер мен ретроспективалар

1964 жылы Зорах Бейтс колледжінен D.F.A. дәрежесін алды. 2007 жылы Джеральд Петерс галереясы оның туындыларының ретроспективті көрмесін ұйымдастырды. 2010 жылы оның акварель суреттері Майкл Розенфельд галереясында көрсетілді. 2011 жылы Франклин және Маршалл колледжінде ретроспективтік көрме өтті.