Кіріспе

Хайшам – АҚШ, Монтана штатының Трейзер округінің орталығы және қаласы. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 276 адамды құрайды.

География

Hysham (46.290535, 107.229929) координаталарында орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 0,21 шаршы миль (1 км2) құрайды, барлығы құрлық. Hysham-ның солтүстігінен Йеллоустоун өзені ағып өтеді. Айналасындағы аймақ - төбелі жазықтар мен егістік жерлерден тұрады.

Тарих

Монтана территориясы 1889 жылы Монтана штатына айналғанда, Хайшамның болашақ орны Йеллоустон өзенінің бойындағы төбелі жазықтағы бос кеңістік болды. Сол кезде бұл аймақ Монтананың шығыс бөлігінің көп бөлігін, сондай-ақ Кроу үнді резервациясының шығыс бөлігін қамтыған Кэстер округіне кірді. 1906 жылы федералды үкімет Кроу үнді резервациясының шекарасын батысқа қарай қазіргі орнына жылжытқаннан кейін аймақ қоныс аударуға ашылды. Бұл бүкіл аймақта фермалар мен ранчоларды дамытуға, сонымен бірге Хайшам сияқты шағын қалалардың пайда болуына мүмкіндік берді (Чейни 1984). Хайшам қаласының орналасқан жері мен құрылуы мал шаруашылығы және теміржол тарихымен тығыз байланысты. Аймақта ірі қара мал фермасы, Flying E, мыңдаған бас мал өсірді. Чарли Дж. Хайшам Айова штатының Ред-Ок қаласынан ранчоны басқару үшін көшіп келген. Flying E ранчосына қажетті үлкен көлемдегі жабдықты жеткізуді жеңілдету үшін Солтүстік Тынық мұхиты темір жолы Биллингс пен Форсайттан Хайшам тапсырыс берген тауарларды түсіру үшін сайдинг салған. 1907 жылы сайдинг Хайшам қаласының ядросына айналды (Чейни 1984; Кимболл 1976). Джеймс О. Локард аймақ қоныс аударуға ашылғаннан кейін Хайшамның болашақ орнында алғашқы ғимаратты салған. Кейіннен оның теміржолдың оңтүстігіндегі үйі Хайшамдағы "Локард қосымшасы" болады. Жалпы дүкен теміржолдың солтүстігінде орналасқан және сонымен қатар Хайшамның алғашқы пошта бөлімі ретінде қызмет етті, Локард алғашқы пошта шебері болып тағайындалды. Хайшам шекарадағы әдеттегі процесте баяу өсті, онда бастапқы сауда немесе көлік қажеттілігі орнын белгілейді, содан кейін жақын жерде қоныстанған қоныс аударушылардың саны артады. Бұл өз кезегінде басқа коммерциялық кәсіпорындардың қажеттілігіне, одан кейін мектептер, шіркеулер, банктер, үкімет және басқа да азаматтық мекемелердің құрылуына әкелді (Чейни 1984; Кимболл 1976; Санборн 1920). 1906 жылы екі дүкен, ағаш ұстасы және темір шеберханасы болды. Өсіп келе жатқан қауымдастықтағы алғашқы мектеп 1908 жылы салынған. Ада Ченнелдің теміржолдың жанындағы үйі болды. Ол сондай-ақ Хайшамның құрылуындағы маңызды тұлға болды. Сол жылы ол Джеймс Локард пен Ф. Л. Бейкердің көмегімен қала учаскесін табуға жұмыс істеді. Үш қаланың негізін қалаушылары Ченнелдің жеріне қала учаскелерін жоспарлады. Е. С. Сэмпсон қаланың көшелерін анықтаған зерттеумен бұл процесті аяқтады. Кейіннен тағы екі қосымша салынды. Бірінші қосымша бастапқы учаскенің оңтүстігіне, ал Роджерс қосымшасы теміржол депосының солтүстігіне салынды. Чарли Хайшам сол кезде бұл аймақтан кетіп қалған болса да, жаңа қала оның құрметіне Хайшам деп аталды. Қала 1916 жылы ресми түрде құрылды (Санборн 1920: Кимболл 1976; Чейни 1984). Бұл аймаққа көшіп келген отбасылардың саны артып, көптеген кәсіпорындар ашылды. Қала әкімі Джеймс Линдс С.М. Паттерсонмен бірге жылжымайтын мүлік бизнесін бастады және заңгерлік кеңсе ашты. Ол алғашқы округ прокуроры және Хайшамның алғашқы мэрі болды. Линдстің әйелі Мэри Элис мектеп кеңесінің төрағасы болды және алғашқы бірнеше жыл бойы мектеп Линдс пен Паттерсон дүкенінің үстінде орналасқан. Сондай-ақ, алғашқы қала тұрғындарының арасында Ф. Л. және Кристиания Бейкер болды. Бейкердің астық бастыратын машинасы болды және ол тапсырыс бойынша астық бастырды (Кимболл 1976). Қоғамдық дамудың тағы бір кезеңі, әдетте, алғашқы қоныстанушылар орналасқаннан кейін, олар достарын және туыстарын сол аймаққа көшіруге шақырғаннан кейін пайда болды. Линдс отбасы да осыған ұқсас жағдайға тап болды. Джеймс Линдс заңгерлік және жылжымайтын мүлік бизнесін құрғаннан кейін оның төрт ағасы: Берт, Уоллес, Элмер және К. В. "Кид" және олардың отбасылары Хайшамның алғашқы тұрғындарының бірі болды (Кимболл 1976). Коммерциялық және ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының өсуімен бірге экономикалық өсуді қаржыландыру үшін банктерге қажеттілік туды. Хайшамдағы алғашқы банк 1910 жылы құрылған Бірінші Ұлттық банк болды, оның президенті ретінде Дж. В. Вагнер қызмет етті. Банк жарты ғасырдан астам уақыт бойы қоғамға қызмет көрсетуді жалғастырды. Бес жылдан кейін, С. С. Джордан Бірінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан болған өсімге құмар ойындар ойнап, қазыналық мемлекеттік банкті ашты. Алайда, бұл банк өзінің алдыңғысы сияқты бақытты болмады және соғыстан кейінгі рецессия мен 1919 жылы қатал қыспен қиындықтарға ұшырады, бұл аймақтың көптеген ірі қара фермаларына қатты зақым келтірді. 1922 жылы банкті жабуға мәжбүр болды, бұл банкте инвестиция салған көптеген жергілікті фермерлерге де қиындық тудырды (Кимболл 1976). Алайда, 1910 жылдардың көп бөлігі өркендеу кезеңі болды. Хайшам бетон тротуарлармен, электр жарығы, телефон, су және кәріз сияқты заманауи инфрақұрылыммен мақтанды. Жаңа кәсіпорындардың ішінде International Harvester дилерлігі, дәріхана, қонақ үй, Pin Con кондитерлік бұйымдары мен мұзқаймақ дүкені, аппараттық дүкен, азық-түлік дүкені, Rosebud Flour ұн тігісі, астық қоймасы, қасапхана, нан пісіретін дүкен, Hysham Echo газеті, шаштараздық және бильярд залы және басқа да кәсіпорындар бар еді. Жаңа кәсіпорындардан басқа, он жылдықта Хайшам қауымдастық шіркеуі, пресвитериан шіркеуі, Хайшам мектебі, Хайшам әйелдер клубы және Buffington залы сияқты көптеген әлеуметтік мекемелер құрылды, ол билер, баскетбол ойындары, қоғамдық жиналыстар және басқа да іс-шаралар үшін пайдаланылды, бірақ 1939 жылы өртке түсті (Кимболл 1976; Чейни 1984). 1910 жылдарда аймақтың жол жүйесі жақсартылды. 1914 жылы Монтана штатының жол комиссиясы Кастер мен Хайшам арасындағы "Йеллоустон жолын" аудандық жолын Федералдық көмек жолдары жүйесіне қосты. Жол ақырында Йеллоустон өзенінің оңтүстігінде орналасқан аудандық жолмен жүрді, ол 1907 жылы салынған көп қабатты теміржол көпірі арқылы өзенді кесіп өтті. Осы кезеңде басқа да жолдар салынды немесе жақсартылды (Axline 1991). Қиындықтарға қарсы табандылықтың символы ретінде, 1931 жылы жергілікті бизнесмен және саясаткер Дэвид М. Мэннинг және оның інісі Джим Мэннинг ұлттық депрессияның ең төмен нүктесінде Юкка театрын салған. Бұл керемет ғимарат Миссия стилінде салынған, бұл Мэннингтің Оңтүстік-Батыста өткізген уақытының нәтижесі болуы мүмкін, онда ол осыған ұқсас ғимараттарды көрген. Алайда, ол Хайшам аймағына тән еді және қазірге дейін қоғам үшін мақтан тұтатындық пен әр жексенбіде кино көрсетіледі (АҚШ Ішкі істер департаменті 1993). Мэннинг бес түрлі бизнеске ие болды немесе олардың бір бөлігіне ие болды, қалалық жүзу бассейні мен қалалық су жүйесін салуға көмектесті, Хайшам аймағында екі бөгет салды және суару жүйесін жақсартты. Хайшамдағы көптеген жобалары мен бизнесінен басқа, ол Монтана заң шығарушы органында да жұмыс істеді, онда ауылдық электрлендіруді және жол құрылысын ілгерілетуде маңызды рөл атқарды (АҚШ Ішкі істер департаменті 1993). 52 жылдық үздіксіз қызметтен кейін (1933–1985) ол Монтана Сенатының деканы және ұлттағы ең тәжірибелі штат заң шығарушысы ретінде зейнетке шықты (Андреа Меррилл Мейкер, Монтана Алманах, 159 бет).

Климат

Көппен климаттық жіктеу жүйесі бойынша, Хайшамда ыстық жазғы ылғалды континенттік климат басым, климат карталарында "Dfa" деп белгіленеді.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы санақ бойынша қалада 330 адам, 150 үй шаруашылығы және 91 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 172 тұрғын үй бірлігін құрады. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 94,55% ақ нәсілді, 3,94% американдық үндістер, 0,30% азиялық және 1,21% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын халықтың 0,91% -ы испан немесе латын американдықтары. 150 үй шаруашылығының ішінде 24,0% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 52,0% -ында бірге тұратын жұбайлар, 5,3% -ында күйеуі жоқ әйелдер, ал 38,7% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 37,3% жеке адамдардан тұрды, ал 21,3% -ы 65 жастан асқан жалғыз тұратын адамдардан. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,20 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,83 адамды құрады. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 25,5% -ы 18 жасқа дейінгілер, 4,5% -ы 18-24 жас аралығындағылар, 18,2% -ы 25-44 жас аралығындағылар, 31,2% -ы 45-64 жас аралығындағылар және 20,6% -ы 65 жастан асқандар. Орташа жас 46 жасқа тең. Әр 100 әйелге 96,4 еркек шақ келді. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 90,7 еркек шақ келді. Үй шаруашылығының орташа табысы 30 179 доллар, ал отбасының орташа табысы 39 063 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 31 250 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 18 750 долларға тең. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 15 743 доллар болды. Отбасылардың 5,8% және халықтың 13,4% кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 20,2% және 65 жастан асқандардың 9,6% -ы.

Білім

Хайшам мемлекеттік мектептері балабақшадан 12-сыныпқа дейін оқушыларды оқытады. Хайшам орта мектебінің командасы "Ребелс" деп аталады.