Кіріспе

Алабама штатындағы археологиялық ескерткіш, Моундвилл археологиялық орны, сондай-ақ Моундвилл археологиялық паркі деп белгілі, қазіргі Алабама штатының Тоскалуза қаласының жанындағы Хейл округінде, Қара жауынгер өзенінің жағасында орналасқан Миссисиппи мәдениетінің археологиялық ескерткіші. Жүргізілген археологиялық зерттеулер көрсеткендей, бұл орын 11-16 ғасырлар аралығында аймақтық тұрғыдан ұйымдастырылған Миссисиппи мәдениетінің саяси және рәсімдік орталығы болған. Археологиялық парк бөлігі Алабама университетінің мұражайларымен басқарылады және тікбұрышты алаңның төңірегінде орналасқан 29 платформалы үйінділерден тұрады. Моундвилл – Иллинойс штатындағы Кахокиядан кейін АҚШ-тағы классикалық Орта Миссисиппи кезеңіндегі екінші ірі ескерткіш. Бұл мәдениет Орта Миссисипи өзені аңғарындағы ауылдар мен басшылықтарда, төменгі Огайо өзені аңғарында және Кентукки, Теннесси, Алабама және Миссисипи штаттарын қамтитын, классикалық Миссисипи мәдениетінің негізгі аймағында кеңінен таралған. Паркте мұражай және археологиялық зертхана бар.

Тарих

Моундвилл туралы Е. Г. Сквайр мен Эдвин Гамильтон Дэвис өздерінің «Миссисипи алқабының ежелгі ескерткіштері» (1848 ж. шамасында) атты еңбегінде айтқан, бұл зерттеу Смитсонов институты үшін жүргізілген. Осы ғасырдың соңында Натаниел Томас Луптон бұл жердің өте дәл картасын жасады. Этнология бюросының Моунд зерттеу бөлімінде Моундвиллде аз ғана қазба жұмыстары жүргізілді, себебі жер иесі төлем талап етті. ХХ ғасырдың басында Филадельфиядан келген заңгер Кларенс Блумфилд Мур алғашқы маңызды археологиялық зерттеулерді жүргізді. Ол 1906 жылы Моундвиллде кең ауқымды қазба жұмыстарын жүргізді, ал оның жұмысының егжей-тегжейлі жазбалары мен табылған заттары қазіргі археологтарға пайдалы болды. Бірақ олжалаушылар келесі екі онжылдық ішінде үйінділерді қазып, көптеген артефактілерді алып кетті, сонымен қатар кейбір құрылымдардың стратиграфиясын жойды. 1920 жылдардың ортасында алаңдаған азаматтар, соның ішінде Уолтер Б. Джонс (геолог) (оның есімімен аталған мұражай) осы жерді сақтау үшін біріккен күш-жігерді бастады. Олар Алабама табиғат тарихы мұражайының көмегімен үйінділер орналасқан жерді сатып алды. 1933 жылы бұл жер ресми түрде Моунд штаттық паркі деп аталды, бірақ парк 1938 жылға дейін келушілерге арналған жағдайға келтірілмеді. Ұлы депрессия кезеңінде азаматтық консервация корпусының жұмысшылары эрозияға қарсы үйінділерді бекіту үшін шақырылды. Сонымен қатар, олар бұл жерде қоғамдық пайдалану үшін жолдар мен ғимараттар салды. Парк атауы Моунд штаттық ескерткіші болып өзгертілді және 1939 жылы көпшілікке ашылды. 1980 жылы Моундвиллдегі Эрскин Рамзи археологиялық қоймасына жасалған шабуыл кезінде 264 қыш ыдыс, Алабама табиғат тарихы мұражайының ыдыс коллекциясының бестен бірі ұрланды. Ең жоғары сапалы үлгілер алынды. Федералдық тергеу бюросының тергеуіне қарамастан, 2018 жылға дейін артефактілердің ешқайсысы қайтадан көрінбеді, сонда үш салтанатты тостаған анонимді түрде қайтарылды. 1991 жылы парк атауы ресми түрде Моундвилл археологиялық паркі деп өзгертілді. 2021 жылдың қарашасында Американың түпкілікті қабірлерді қорғау және қайтаруды қарау комитеті бұл жердің мәдени жағынан жеті Мускоги тілінде сөйлейтін тайпалармен байланысты екенін анықтады, олар 5982 адамның қалдықтары мен жерлеу заттарын қайтару туралы өтініш жасады.

Сайт

Бұл жерді шамамен 1000 жылдан 1450 жылға дейін Миссисип мәдениетінің американдықтары мекендеген. Оның көптеген жаңалығының бірі – қанатты үйрек бейнесі салынған, мұқият өңделген диориттен жасалған тостаған болды. Кейіннен ол бұл туындысын 500-ден астам басқа заттармен бірге Смитсондар институтына сыйға берді. 1930 жылдары Джонс азаматтық консервациялық корпус жұмысшыларының бір бөлігін қазба жұмыстарына, сондай-ақ төбелерді нығайтуға пайдаланды. Бұл Ұлы депрессия кезінде президент Франклин Д. Рузвельт әкімшілігі құраған жұмыс бағдарламасы еді. 21-ші ғасырдың басында жұмысты Алабама университетінің Оңтүстік-Шығыс археологиясының кураторы доктор Джим Найт басқарады. Ол Моундвиллде этнотарихи реконструкцияға баса назар аудара отырып, далалық зерттеулер жүргізуде. 2007 жылы салтанатты "жер үйі" табылды, ал қазба жұмыстары жасалған жердің шамамен 15 пайызын құрайды. 1939 жылы парк аумағында Джонс археологиялық мұражайы салынды, онда жерден табылған артефакттар көрсетіліп, көне халықтар мен мәдениет туралы түсіндіріледі. Ол көптеген жылдар бойы құнды оқу орталығы болып қызмет етті. 21-ші ғасырда мұражай жаңартылып, 2010 жылы заманауи технологиялармен жабдықталды. Алабама университеті паркте археологиялық зертхананы ұстап тұрады және жазғы далалық маусымдар мен қоғамдық шараларды демеушілік етеді.

Керамика

Моундвилл ескерткішімен байланысты қыш ыдыстардың екі негізгі түрі бар. Хемфилл стилі – жергілікті өндірілген, ерекше гравюра дәстүрімен ерекшеленетін ыдыс-аяқ, көбінесе жерлеу рәсімдерімен байланысты. Екінші түрі – көптегені жергілікті өндірілмеген боялған ыдыстар, бұл Моундвиллде тұрған қоғамнан тысқары басқа қоғамдармен сауда қатынастары болғанын көрсетеді. Гравюраланған қыш ыдыстардан өзгеше, теріс бояу техникасымен жасалған ыдыстар Моундвиллдегі элита ғана қолданған сияқты, себебі олар ескерткіштен тыс жерде табылған жоқ.

География

Моундвилл археологиялық ескертігі Қара жауынгер өзеніне тік қарап тұрған тіктеуде орналасқан. Бұл ескертік және басқа да байланысты қоныстар Қара жауынгер өзенінің аңғарының бір бөлігінде, қазіргі Таскалуза, Алабаманың оңтүстігіндегі құлау сызығынан төмен басталып, өзен бойымен 40 шақырымға дейін созылады. Құлау сызығынан төмен аңғар кеңейеді, ал жоталар аралық ағыстармен тілінген төбелі төңкеріктерден тұрады. Бұл аймақ Пьемонт және Жағалау жазығы арасындағы көшуге сәйкес келеді және маңызды физиографиялық және экологиялық әртүрлілікті қамтиды. Қоршаған орта тұрғысынан қарағанда, Қара жауынгер өзенінің бұл бөлігі – орташа белдеулік емен-хиккори, теңіз магнолиясы және қарағай ормандарының флорасы мен фауналық ерекшеліктеріне ие экотoн болды.