Кіріспе
Хендерсон – АҚШ-тың Невада штатының Кларк округінде орналасқан қала, Лас-Вегас қаласының орталығынан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 26 шақырым (16 миль) қашықтықта жатыр. 2019 жылы халық саны 320 189 адамды құрады және Невада штатында Лас-Вегастан кейін ең көп халқы бар екінші қала болып табылады. Қала Лас-Вегас аңғарының құрамына кіреді. Хендерсон аңғардың оңтүстік-шығыс бөлігінде, 568 метр (1864 фут) биіктікте орналасқан. Хендерсон Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде магниймен жабдықтауымен танымал. Магний өндірісінің азаюына байланысты Невада заң шығарушы органы Неваданың Колорадо өзені комиссиясына өнеркәсіптік кәсіпорындарды сатып алу құқығын берген заң қабылдады, содан кейін Хендерсон 1953 жылы қала ретінде құрылды. Хендерсон Лас-Вегас көлінің орналасқан жері.
Тарих
Хендерсон кенті 1940 жылдары Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Базалық магний зауытының салынуымен құрылды. Хендерсон АҚШ-та магнийдің негізгі жеткізушісіне айналды, оны Екінші дүниежүзілік соғыстың "ғажайып металлы" деп атады. Зауыт АҚШ Соғыс министрлігіне жартылай жанғыш оқ-дәрі қабықтары мен ұшақтардың қозғалтқыштары, каркастары және басқа да бөлшектері үшін магниймен қамтамасыз етті. АҚШ-тың соғыс кезеңіндегі магнийдің төрттен бірі алюминийді күшейту үшін Хендерсон зауытынан келді, металл кенінен электролиз арқылы бөлінуі үшін Гувер бөгетінің қуатының 25% пайдаланылды. Қала әкімі Джим Гибсонның әкесі Фред Д. Гибсон, АҚШ пен оның одақтастарына соғыста жеңіске жетуге көмектесетін "ғажайып металл" жасау құпиясын үйрену үшін Ұлыбританияға жіберілген алғашқы инженерлердің бірі болды. Хендерсонға жіберілген британдық байланыс офицері, майор Чарльз Болл, оның құрметіне аталған қаланың басты көшесі болды. "Болл көшесі" деп атауға қатысты алаңдаушылықтар туындағандықтан, кейін оның аты "Майор көшесі" деп өзгертілді. "Американың қорғаны үшін дүниеге келген" Хендерсонның Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі болашағы белгісіз болды. 1947 жылы қорғанысқа магний өндірудің қажеттілігі болмады, және Блэк Маунтин өнеркәсіптік кешенінің (БМИ) 14 000 жұмыскерінің көп бөлігі басқа жерге көшіп кетті. Мектептердегі оқушылар саны үштен екіге азайды, ал зауыт жұмысшылары үшін салынған қалашықтың жартысынан астам үйлер бос тұрды. 1947 жылы АҚШ Соғыс активтері басқармасы Хендерсонды соғыстан қалған артық мүлік ретінде сатуға ұсынды. Қаланы сақтап қалу үшін Невада заң шығарушы органы бір демалыс күні Хендерсонге сапар шегіп, Базалық магнийді мемлекеттік басқаруға беру мүмкіндігін бағалады. Сапардан кейін бірнеше күн өткен соң, заң шығарушылар Невада штатының Колорадо өзені комиссиясына өнеркәсіптік зауыттарды сатып алу құқығын берген заң жобасын бірауыздан мақұлдады. Губернатор Вейл Питтман 1947 жылдың 27 наурызында заң жобасына қол қойып, Хендерсонның соғыстан қалған артық мүлік ретінде сатылуына жол бермеді. Жергілікті өнеркәсіптің көмегімен Хендерсон 1953 жылдың 16 сәуірінде Хендерсон қаласы ретінде тіркелді. 1953 жылдың 23 мамырында 7 410 тұрғыны бар Хендерсон қаласы алғашқы әкім ретінде Джим Френчті сайлады. Бастапқыда шамамен 34 шаршы километр (34 км²) аумақты құраған қала тез өсіп, бүгінде 243 шаршы километрден (243 км²) астам аумақты қамтиды.
Аммиак перхлораты зауытында өрт
Неваданың Тынық мұхиты инженерлік және өндірістік компаниясы (PEPCON) 1955 жылғы қарашада Лас-Вегастан оңтүстік-шығысқа қарай жеті шақырым жерде орналасқан Хендерсон қаласында құрылған. Бастапқыда PEPCON компаниясы кен өндіру және химиялық зауыттарды жобалау бойынша консультациялық қызметтер көрсетті. Ол сондай-ақ хлор газын қаптау зауытының операторы болды (бассейндері бар аймақтық кәсіпорындарға қызмет көрсету) және “Boulder White” тауарлық белгісімен натрий гипохлоритін (тұрмыстық ағартқыш) өндіру операциясын жүзеге асырды.
On May 4, 1988, 10:40am the Pacific Engineering and Production Company of Nevada (PEPCON) Ammonium perchlorate manufacture, a crystallized oxygen, in the modern day Gibson Business Park of Henderson, caught fire. After complaining of the smell of Mercaptan, an odorant added to natural gas, for 2 weeks prior to the explosion on May 4, 1988. The blaze quickly engulfed the factory, smoke, and flames from the building, eventually obliterating it in a massive explosion, followed by six smaller explosions. Smoke was seen from 100 mile (161 km) away, and two major blasts measured 3.0 and 3.5, respectively, on the Richter magnitude scale at observatories in California and Colorado. The full report can be found in the book: A Brief History: Pacific Engineering and Production Company of Nevada – January 14, 2016
The events of the PEPCON spurred new development in Henderson years later, from its historical industrial development to residential and commercial development. There are now no signs of the explosion where it happened. Today, the site consists mostly of office buildings.
1988 жылғы 4 мамырда сағат 10:40-да Неваданың Тынық мұхиты инженерлік және өндірістік компаниясы (PEPCON) аммоний перхлоратын өндіретін зауыты, кристалдық оттегі, қазіргі Гексон бизнес-паркінде (Хендерсон) өртке ұшырады. 1988 жылғы 4 мамырдағы жарылыстан 2 апта бұрын табиғи газға иіс беру үшін қосылатын меркаптан иісіне шағымданушылар болған. Өрт жылдам түрде зауытты қамтып, түтін мен жалындар ғимараттан шығып, нәтижесінде үлкен жарылыс болды, одан кейін алты кіші жарылыс орын алды. Түтін 161 шақырым қашықтықтан көрінді, ал екі күшті жарылыс Калифорния және Колорадодағы обсерваторияларда Рихтер шкаласы бойынша 3,0 және 3,5 балға бағаланды. Толық есепті төмендегі кітаптан табуға болады: “Қысқаша тарих: Неваданың Тынық мұхиты инженерлік және өндірістік компаниясы” – 2016 жылғы 14 қаңтар.
On May 4, 1988, 10:40am the Pacific Engineering and Production Company of Nevada (PEPCON) Ammonium perchlorate manufacture, a crystallized oxygen, in the modern day Gibson Business Park of Henderson, caught fire. After complaining of the smell of Mercaptan, an odorant added to natural gas, for 2 weeks prior to the explosion on May 4, 1988. The blaze quickly engulfed the factory, smoke, and flames from the building, eventually obliterating it in a massive explosion, followed by six smaller explosions. Smoke was seen from 100 mile (161 km) away, and two major blasts measured 3.0 and 3.5, respectively, on the Richter magnitude scale at observatories in California and Colorado. The full report can be found in the book: A Brief History: Pacific Engineering and Production Company of Nevada – January 14, 2016
The events of the PEPCON spurred new development in Henderson years later, from its historical industrial development to residential and commercial development. There are now no signs of the explosion where it happened. Today, the site consists mostly of office buildings.
PEPCON оқиғасы жылдар өткен соң Хендерсонның тарихи өнеркәсіптік дамуынан тұрғын және коммерциялық дамуға дейін жаңа дамуға серпін берді. Қазіргі таңда жарылыс болған жерде оқиғаның ешқандай белгісі жоқ. Бүгінде бұл жерді көбінесе кеңсе ғимараттары құрайды.
On May 4, 1988, 10:40am the Pacific Engineering and Production Company of Nevada (PEPCON) Ammonium perchlorate manufacture, a crystallized oxygen, in the modern day Gibson Business Park of Henderson, caught fire. After complaining of the smell of Mercaptan, an odorant added to natural gas, for 2 weeks prior to the explosion on May 4, 1988. The blaze quickly engulfed the factory, smoke, and flames from the building, eventually obliterating it in a massive explosion, followed by six smaller explosions. Smoke was seen from 100 mile (161 km) away, and two major blasts measured 3.0 and 3.5, respectively, on the Richter magnitude scale at observatories in California and Colorado. The full report can be found in the book: A Brief History: Pacific Engineering and Production Company of Nevada – January 14, 2016
The events of the PEPCON spurred new development in Henderson years later, from its historical industrial development to residential and commercial development. There are now no signs of the explosion where it happened. Today, the site consists mostly of office buildings.
География
Хендерсон Лас-Вегас қаласының оңтүстік-шығысында шамамен 26 шақырым қашықтықта орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы толығымен құрлықтан тұрады. Қала Мохаве шөлінде орналасқан, онда Мохавеге тән жануарлар мен өсімдіктер өседі. Хендерсонды қоршаған таулардың көбінесе еңіс беткейлері бар. Маккалоу жотасы қалаға ең жақын; осы жотаның көп бөлігі миллиондаған жылдар бұрынғы жанартаулық жарылыстан қалған қара тастармен жабылған. Бұл таулардың орташа биіктігі шамамен 1158 метрді құрайды. Ландшафт шөлден тұрады, қаладағы жалғыз су көздері – Дук-Крик сияқты арналар. Хендерсонның тұрғын үй аудандары: Anthem, Anthem Country Club, Ascaya, Black Mountain Vistas, Cadence, Calico Ridge, Champion Village, The Fountains, Grand Legacy, Green Valley, Green Valley Estates, Green Valley Ranch, Hillsboro Heights, Inspirada, Lake Las Vegas, MacDonald Highlands, MacDonald Ranch, Madeira Canyon, Club at Madeira Canyon, Roma Hills, Seven Hills, Sun City Anthem, Sun City MacDonald Ranch, Tuscany Village және Whitney Ranch.
Климат
Хендерсон Кёппен климаттық жіктелімі бойынша ыстық шөлді климатқа (BWh) жатады. Оның қысы ылыңқы, жазы ыстық болады. Қыста сирек қар жауады. Жазда муссон салдарынан дауылдар болып, кенеттен су тасқыны мен найзағай қаупі туындауы мүмкін. Ең ыстық айы – шілде, ал ең суық айы – желтоқсан. Жылына орташа есеппен 292 күн ашық болады.
Демография
2010 жылғы халық санауы бойынша Хендерсон қаласында 257 729 адам тұрды. Халықтың этникалық құрамы: 76,9% ақ нәсілді, 5,1% афроамерикалық, 0,7% американдық үндістер, 7,2% азиялық, 0,6% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар және 4,8% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 14,9% латын американдықтары немесе испандар, ал 68,7% латын емес ақ нәсілді адамдарды құрады. 2000 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша, қалада 175 381 адам, 66 331 үй шаруашылығы және 47 095 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 71 149 тұрғын үй бірлігін құрады. Қаланың нәсілдік құрамы: 80,49% ақ нәсілді, 3,76% афроамерикалық, 0,70% американдық үндістер, 3,98% азиялық, 0,42% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 3,16% басқа нәсілдер және 3,49% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 13,71% латын американдықтары немесе испандарды құрады. 66 331 үй шаруашылығының 33,0% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрды, 56,4% заңды некеде тұрған жұбайлар, 10,0% күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үйлер, ал 29,0% отбасы емес. Үй шаруашылығының 20,3% жеке адамдардан тұрды, ал 5,0% 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдарды құрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,63 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,05 адамды құрады. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 25,1% 18 жасқа дейінгілер, 7,9% 18-24 жас аралығындағылар, 32,5% 25-44 жас аралығындағылар, 24,4% 45-64 жас аралығындағылар және 10,1% 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер. Қала тұрғындарының орташа жасы 36 жасқа тең. Әр 100 әйелге 98,4 еркек, ал 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 96,4 еркек шалысқан. Қаланың орташа үй шаруашылығының табысы 63 830 доллар, ал орташа отбасы табысы 74 120 долларды құрады. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 33 238 доллар болды. МакДональд Хайлендс орналасқан Хендерсон қаласының 89012 пошталық кодындағы жан басына шаққандағы табыс АҚШ бойынша ең жоғары 7-ші көрсеткішті құрап, 148 899 долларды шамалайды. Халықтың 3,9% және отбасылардың 5,6% кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 6,4% және 65 жастан асқандардың 4,7% кедейлікте өмір сүрді.
Экономика
2020 жылдың шілдесінде Amazon Хендерсон қаласында жаңа құрылысын ашуды хабарлады.
Мәдениет және ойын-сауық
Хендерсон қаласындағы тұрғындарға бос уақытты өткізуге арналған таңдаулардың көбейюіне үлкен сауда орталықтары, кинотеатр кешендері, концерт алаңдары, мейрамханалар мен казино курорттары ықпал етеді. Қала Лас-Вегастың оңтүстік-шығысында бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан және әлемге әйгілі Лас-Вегас Стрипінен де шалқары емес. 1996 жылы "Шекспир паркте" он жылдық мерейтойы тойланды, бұл Хендерсонның өнер мен мәдени бағдарламаларды ұзақ жылдар бойы қолдап келе жатқанының куәсі. Қала Невада штатындағы ең үлкен демалыс орталығы – Хендерсон көп буындық кешенімен қатар, штаттың жалғыз көркем құс қорығына да ие. Қала түрлі мәдени шараларды қолдайды, олардың көптегені Невададағы ең ірі ашық амфитеатрде өткізіледі.
Кино тарихы
"Нағыз қылмыстық сараптама" деректі фильмінде Хендерсон полиция департаментінің (HPD) қылмыс орнын сараптап шығарушылар/тергеушілері көрсетілген. 1998 жылғы "Өлімшіл қару 4" фильмі түсірілім алаңы ретінде 215-ші тас жолды пайдаланған. Джеймс Бондтың "Алмаз – мәңгілік" фильміндегі Бондтың (Шон Коннери) тірідей өртелуге айналған көрінісі Palm Mortuary-дің Хендерсон орналасқан жерінде түсірілді. Фильмнің кейінірек эпизодында ол Мед көлі бульварының жанында түсірілген құбыр желісіне тасталады. Мед көлінен Лас-Вегасқа су құбырының құрылыс кеңсесі құбыр салынып жатқанда және фильм түсіріліп жатқанда сол жерде орналасқан. Жюлия Робертс пен Джон Кусактың басты рөлдерде ойнаған "Американың сүйіктілері" фильмінде Лас-Вегас көлінде көптеген көріністер түсірілді. "Паранормальді белсенділік 4" Хендерсондағы бай отбасының үйінде өтеді, бірақ түсірілімі Калифорнияда жүзеге асырылды.
Жаяу жүру жолдары
Хендерсонда 60 километрден астам жаяу жолдар бар.
Үкімет
Қала 1953 жылы Невада штатының заң шығарушы жиналысынан жарғысын алды, бұл қаланың кеңес/басқарушы үкімет нысанымен ресми түрде құрылуын бекітті. Хендерсон төрт округке бөлінеді. Қала әкімі және төрт кеңес мүшесі қала бойынша сайланады, бірақ әрбір округте бір кеңес мүшесінен артығы тұруға рұқсат етілмейді. Лорна Кестерсон Хендерсонның алғашқы әйел қала әкімі болып сайланды және 1993 жылға дейін екі мерзім бойы қызмет етті. Хендерсон қалалық өрт сөндіру бөлімі өртке қарсы қызметтерді, ал Хендерсон қалалық полиция бөлімі полиция қызметтерін ұсынады. Қызмет еткен қала әкімдері: 1953–1957 Жеймс Б. Френч, 1957–1965 Виллиам Б. Бёрн, 1965–1969 Виллиам Р. Хэмптон, 1969–1973 Эстес М. МакДониэл, 1973–1975 Круз Олаг, 1975 Ричард А. Стюарт аға, 1975–1981 Лорин Л. Уильямс, 1981–1985 Лерой Зик, 1985–1993 Лорна Дж. Кестерсон, 1993–1997 Роберт А. Гросбек, 1997–2009 Жеймс Б. Гибсон, 2009–2017 Анди Хафен, 2017–2023 Дебра Марч, 2023 – қазіргі уақытқа дейін Мишель Ромеро.
2013 жылғы мүгедектер туралы заңның төрелігі
2013 жылы Әділет департаменті (DOJ) Мүгедектер туралы заңға (ADA) сәйкес Хендерсон қаласымен ынтымақтастық келісіміне қол жеткізгенін хабарлады. Әділет департаменті естімейтін азаматтардан шағымдар алды, олар Хендерсон қаласының қызметкерлері қажет болған кезде оларға білікті ым тілінде аудармашылар мен қосымша көмекші құралдарды және қызметтерді ұсынбағанын айтты. Шағымданушылардың бірі екі күнге Хендерсон қамау орындасына қамалды, ал екіншісі қылмыс құрбаны болған деп күдіктелді. Тергеу барысында департамент Хендерсон қаласының мәселені өз еркімен шешуге қызығушылық таныса ма деп сұрады. Қалалық әкімдік ADA талаптарын орындауға толық дайын екенін мәлімдеді. Келісім бойынша Хендерсон қаласы шағымданушыларға 35 000 доллар төлейді. Қалалық әкімдіктер құқық қорғау органдарына жүгінгеннен кейін, әдетте бір сағат ішінде ым тілінде аудармашы ұсынуға келісті. Хендерсон ым тілі немесе қолмен жазу арқылы қарым-қатынас жасайтын адамдарға арналған қолға плетка салу ережелерін өзгертуге және ADA-ға сәйкес басқа да ережелерді қабылдауға да келісті. Финдлейде бірнеше McDonald's All Americans және Ұлттық баскетбол лигасының (NBA) ойыншылары болып ойнаған түлектер бар.
Колледждер мен университеттер
Хендерсон Невада штатының жоғары білім беру жүйесінің құрамына кіретін Невада мемлекеттік университетінің орналасқан жері, сонымен қатар Оңтүстік Невада колледжінің филиалы бар. Бұдан өзге, Роуземан денсаулық сақтау ғылымдары университеті, Туро университеті және ДеВри университеті сияқты жекеменшік жоғары оқу орындарының кампустары да орналасқан. Қалада Лас-Вегас өнер институты және Эверест колледжі сияқты бірнеше коммерциялық колледждер де жұмыс істейді.
Кітапхана
Хендерсон қаласында бес бөлімшелі қоғамдық кітапханалар жүйесі бар.
Спорт
Хендерсон – «Лас-Вегас Рейдерс» командасының бас штабының орналасқан жері. 2018 жылдың ақпан айында, сол кездегі «Окленд Рейдерс» (2017 жылы 2020 жылғы NFL маусымына дейін Лас-Вегасқа көшетінін хабарлаған) Хендерсон атқарушы әуежайының жанындағы 55 акр жерді сатып алу туралы келісімге қол қойды, сол жерде команданың бас кеңсесі мен жаттығу кешені салынды. «Интермаунтайн денсаулық сақтау орталығы» 2020 жылдың маусым айында ашылды. Хендерсон – Әйелдер ұлттық баскетбол лигасының «Лас-Вегас Эйс» командасының бас кеңсесінің орналасқан жері. 2021 жылдың ақпан айында «Рейдерс» кешенінің жанында «Эйс» командасының құрылысы басталды. 50 000 шаршы фут (шамамен 4645 квадрат метр) аумақты құрайтын кешенде «Эйс» командасының жаттығу залы, кеңселер, жаттығу бөлмесі, салмақ көтеру залы, гидротерапиялық кеңістік, физиотерапиялық аймақ, шешіну бөлмелері, лекциялық зал, ойыншылар мен түлектерге арналған демалыс бөлмелері және балалар бақшасы орналасқан. WNBA командасының эксклюзивті пайдалануы үшін салынған бұл кешен 2023 жылдың сәуір айында ашылды. Американдық хоккей лигасының «Хендерсон Сильвер Найтс» командасы Хендерсондағы «Доллар Лоун Центр» деп аталатын 6000 орындық аренада ойнайды. Арена сонымен қатар жабық футбол лигасының «Вегас Найт Хоукс» және NBA G лигасының «Игнайт» командаларына да үйі.
Теледидар
KVVU TV (5-арна) – Лас-Вегас аймағының Fox телеарнасы, Хендерсон қаласында лицензиясы бар және қаланың солтүстік-батыс бөлігіндегі студиядан хабар таратады.
Көлік
Қалаға RTC Transit (бұрынғы Citizens Area Transit / CAT) автобус желісімен қызмет көрсетіледі, олар Лас-Вегас аңғарының барлық аудандарында жүреді. Хендерсонды төрт негізгі тас жол қызмет көрсетеді: Хендерсон Блэк Хиллз және (Мемлекеттік жол 582), бұл Лас-Вегас және Боулдер Ситимен байланыстыратын басты артерия; Lake Mead Parkway (Мемлекеттік жол 564); 515 және 215 тас жолдары. 146-шы мемлекеттік тас жол, сондай-ақ Сент-Роуз парквейі деп те аталады, Слоан маңындағы 15-ші мемлекетаралық тас жолды Грин-Вэллидегі 215-ші мемлекетаралық тас жолмен байланыстырады. Бұл бөлік ресми түрде Мед көлі саябағының бір бөлігі болып табылады, ол Оңтүстік Калифорниядан кіріп, шығатын жүргізушілер үшін Хендерсонға тікелей жол ашады. Хендерсон қаласында автокөлігі жоқ үй шаруашылықтарының саны аз. 2015 жылы Хендерсонның 2,8 пайызында автокөлік болмаған, ал 2016 жылы бұл көрсеткіш 5 пайызға өсті. 2016 жылы елі бойынша орташа көрсеткіш 8,7 пайызды құрады. 2016 жылы Хендерсонның бір үй шаруашылығына шамамен 1,74 автокөлік тиесілі болды, ал жалпы ұлттық орташа көрсеткіш 1,8 болды. Хендерсон – Хендерсон атқарушы әуежайының орналасқан жері. Метрополияның басты әуежайы – Хендерсонның солтүстік-батысында орналасқан Гарри Рид халықаралық әуежайы. Хендерсон қаласындағы көшелердің нөмірлері Лас-Вегас аңғарының қалған бөлігінен өзгеше. Хендерсон орталығы Уотер-стрит пен Лейк-Мед-парквейінің қиылысында орналасқан. Хендерсон полиция департаменті жылдар бойы Lake Mead Parkway (және оның бұрынғы атауы Lake Mead Drive) жолын "146" деп атап келді, ал Боулдер тас жолы көбінесе "93" деп аталады, оның бұрынғы тас жол белгісі. Юнион Пасифик темір жолы Хендерсонға Гувер бөгетінің құрылысын қолдау үшін бастапқыда салынған тармақ желісі арқылы қызмет көрсетеді. АҚШ үкіметіне тиесілі соңғы бірнеше шақырымдық желі бөгет аяқталғаннан кейін қолданыстан шығарылды. Бұл желі әлі де Боулдер Ситиге дейін созылады; 1985 жылы штат I 515-тің шығыс бөлігін сатып алды, ал Невада оңтүстік теміржол музейі шығыс жағындағы жеті мильдік (11 км) қашықтықта экскурсиялық пойыз қатынайды.