Хромосомалық полиморфизм және түр түзілуінің механизмдері
Chromosomal polymorphism
Хромосомдық полиморфизм – түрлердегі хромосома саны мен пішінінің әртүрлілігі. Бөліну немесе бірігу нәтижесінде туындайды, түрлер арасында кең таралған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Генетикада хромосомалық полиморфизм – бір түрдің хромосома саны немесе пішіні әртүрлі мүшелерінің болу жағдайы. Полиморфизм – популяцияда бір белгінің бірнеше нұсқасы кездесетін биологиядағы жалпы ұғым. Кейбір жағдайларда хромосома санының айырмашылығы бір хромосоманың екі кішкентай хромосомаға бөлінуінен немесе екі хромосоманың бірігіп, біреуге айналуынан туындайды. Бұл жағдай көптеген түрлерде анықталған. Мысалы, Trichomycterus davisi – полиморфизмнің бір химералық жеке тұлғада кездескен ерекше жағдайы. Сондай-ақ, ол люцернада, сораңдарда, бразилиялық кеміргіштерде және өте көптеген басқа жануарлар мен өсімдіктерде зерттелді. Бір рет ол адамда да табылды. Хромосома санының әртүрлі болуына әкелетін тағы бір процесс – полиплоидия. Оның нәтижесінде толық хромосома жиынтығының бірнеше көшірмесін қамтитын жасушалар пайда болады. Әртүрлі пішіндегі хромосомалардың болуы көбінесе хромосомалық транслокация немесе хромосомалық инверсия нәтижесінде болады. Транслокация кезінде генетикалық материал бір хромосомадан екіншісіне симметриялық немесе асимметриялық (Робертсон транслокациясы) түрде ауысады. Инверсия кезінде хромосоманың бір сегменті кері бұрылып, орны ауысады.
In genetics, chromosomal polymorphism is a condition where one species contains members with varying chromosome counts or shapes. Polymorphism is a general concept in biology where more than one version of a trait is present in a population. In some cases of differing counts, the difference in chromosome counts is the result of a single chromosome undergoing fission, where it splits into two smaller chromosomes, or two undergoing fusion, where two chromosomes join to form one. This condition has been detected in many species. Trichomycterus davisi, for example, is an extreme case where the polymorphism was present within a single chimeric individual. It has also been studied in alfalfa, shrews, Brazilian rodents, and an enormous variety of other animals and plants. In one instance it has been found in a human. Another process resulting in differing chromosomal counts is polyploidy. This results in cells which contain multiple copies of complete chromosome sets. Possessing chromosomes of varying shapes is generally the result of a chromosomal translocation or chromosomal inversion. In a translocation, genetic material is transferred from one chromosome to another, either symmetrically or asymmetrically (a Robertsonian translocation). In an inversion, a segment of a chromosome is flipped end for end.
Түрленудің әсері
Хромосомалық полиморфизмнің барлық түрлерін түр пайда болуға қадам ретінде қарастыруға болады. Полиморфизмдер әдетте төмендетілген өнімділікке алып келеді, себебі бір ата-ананың кейбір гаметалары екінші ата-ананың барлық гаметаларымен толыққанды біріге алмайды. Дегенмен, егер екі ата-ананың хромосомалық құрамы сәйкес келсе, онда бұл кедергі туындамайды. Бір топтағы қосымша мутациялар бастапқыда пайда болған топтағыдай-ақ екінші топқа жылдам тарамайды. Сонымен қатар, қосымша мутациялар толық өнімсіздікке де себеп болуы мүмкін. Егер араласатын популяцияда, мысалы, А және В хромосомалары біріккен бір топ, ал В және С хромосомалары біріккен екінші топ болса, екі топ та бастапқы популяциямен шағылыса алады. Алайда, егер В хромосомасы екі еселенген жағдайда өлімге әкелсе, онда екі топтың арасында сәтті көбею мүмкін болмайды. Материалдың үйлеспейтін транслокацияларында да ұқсас қиындықтар туындауы мүмкін.
All forms of chromosomal polymorphism can be viewed as a step towards speciation. Polymorphisms will generally result in a level of reduced fertility, because some gametes from one parent cannot successfully combine with all gametes of the other parent. However, when both parents contain matching chromosomal patterns, this obstacle does not occur. Further mutations in one group will not flow as rapidly into the other group as they do within the group in which it originally occurred. Further mutations can also cause absolute infertility. If an interbreeding population contains one group in which (for example) chromosomes A and B have fused, and another population in which chromosomes B and C have fused, both populations will be able to interbreed with the parent population. However, the two subpopulations will not be able to breed successfully with each other if the doubling of chromosome B is fatal. Similar difficulties will occur for incompatible translocations of material.