Кіріспе

Американдық саясаткер

Денис Э. Диллон (21 желтоқсан 1933 – 15 тамыз 2010) – американдық прокурор және саясаткер, 1975 жылдан 2005 жылға дейін Нью-Йорк штатының Нассау округінің округтік прокуроры қызметін атқарған. Диллон абортқа қарсы ұстанымымен кеңінен танымал болды, және осы мәселе 1989 жылы Республикалық партияға өтуіне себеп болды. Бұрын ол Нассау округінде үлкен жетістікке жеткен санаулы демократ саясаткерлердің бірі болған. Республикалық партияға өтуге дейін Диллон 1986 жылғы Нью-Йорк штатының губернаторы сайлауында демократ Марио Куомоға оң жақтан қарсы шығып, Нью-Йорк штатының «Өмірге құқық» партиясынан кандидат ретінде дауыстардың 3% алып, үшінші орынды иеленді. 1974 жылы үш жылдық мерзімге округтік прокурор болып сайланған Диллон, кейіннен төрт жылдық мерзімге жеті рет қайта сайланды. 2005 жылы тоғызыншы мерзімге сайлауда демократ Кэтлин Райске жеңілді. Нью-Йорк тарихында Нью-Йорк округінің (Манхэттен) Роберт Моргентау және Датчесс округінің Уильям В. Грейди ғана округтік прокурор ретінде одан ұзақ қызмет еткен, алайда Шенеқтади округінің Роберт М. Карни де ағымдағы мерзімі аяқталғанға дейін Диллонның көрсеткішін басып өтеді.

Ерте өмір, білім және мансап

Диллон 1933 жылы Бронксте, діншіл рим-католик отбасында дүниеге келді. Оның балалық шағының бір бөлігі әкесінің бары болған Вудлон Хайтс ауданында, сондай-ақ Куинстің Рокавей Бич аймағында және Колумбия округіне жақын орналасқан Вирджиния штатының Арлингтонында өтті. Диллон 1955 жылы Фордэм университетін бакалавр дәрежесімен бітірді. 1962 жылы Диллон Фордэм университетінің құқық мектебін бітірді, ол Нью-Йорк полиция департаментінде офицер болып жұмыс істеген кезеңде кешкі сабақтарға қатысты. Бітіргеннен кейін Диллон АҚШ Әділет департаментінің Азаматтық құқықтар бөліміне жұмысқа орналасты, онда ол 1966 жылы Нью-Йорк қаласының Шығыс округі бойынша АҚШ прокурорының көмекшісі болып тағайындалғанға дейін қызмет етті. 1968 жылы Диллон Шығыс округтің ұйымдасқан қылмысқа қарсы күрес тобына қосылды, 1970 жылдың сәуір айында оның директоры болды және 1974 жылдың 16 мамырында аудандық прокурорлыққа кандидат болу үшін отставкаға шыққанға дейін қызмет етті.

1974 жылғы сайлау

Диллон 1974 жылы демократтық партиядан сайланып, 12 жылдық республикашыл Уильям Кан мен Консервативтік партияның үміткері Фрэнсис Б. Хирнді 52% дауыспен жеңіп, «үлкен сенсация» делінген Нью-Йорк Таймс газетінің баяндамасында көрсетілді. Диллон мен Кан арасындағы сайлау науқаны басынан-ақ қатыгез болды және 1974 жылдың 10 қаңтарында Канның Нью-Йорк штатының шығыс округінің АҚШ прокурорының кеңсесінен тергеуге алынып жатқаны туралы мәлімдеме жасалған кезде өршілді. Диллон сол кезде Ұйымдасқан қылмыс жөніндегі топтың басшысы болып жұмыс істеді. Тергеу 1973 жылдың тамызында Норман Э. Бланкман, округтік басшылыққа кандидат, Диллонға шағымдармен жүгінген кезде басталды, бірақ АҚШ прокуроры Роберт А. Морс бұл мәселені ұйымдасқан қылмысқа байланысты емес деп есептегендіктен, оны бірден басқа көмекшіге жүктеді. Тергеу құпия түрде жүргізілді, бірақ Морс 4 желтоқсанда бесінші қабаттан секіріп, өзіне қол жұмсағаннан кейін тоқтап қалды. Морстың қазасынан кейін АҚШ прокурорының кеңсесі бос қалды, президент Ричард Никсонға Нью-Йорктің екі республикашыл сенаторы Джейкоб Джавиц пен Джеймс Л. Баклиден жаңа тағайындау туралы ұсыным күтіліп тұрды. Насау округінің республикалық төрағасы Джозеф Марджотта бос орынды толтыруда маңызды рөл атқаруы күтілді, ол Насау округінің саяси машинасының басшысы ретінде штат бойынша ең ықпалды республикашылдардың біріне айналды. Рождествоға дейін Марджотта Канның бас көмекшісі округтік прокуроры Эдвард Марголинге бос орынға үміткерлік беру туралы ұсыныс жасады, ол қабылданды. Марджотта штаттық республикалық төраға Ричард Розенбауммен байланысып, Марголиннің тағайындалуын ұсынды; Розенбаум бұл ұсынысты, өзінің қолдауымен бірге Джавиц пен Баклиге жіберді. Осы оқиғалармен бірге Диллон өзі де тағайындалуға ұмтылып, Баклиге өзінің кандидатурасын ұсынды және қылмыстық істер жөніндегі АҚШ-тың Бас прокурорының көмекшісі Генри Э. Петерсеннен күтпеген қолдау алды. Марджоттаның Марголинге тағайындалуы туралы хабар АҚШ прокурорының кеңсесінің көмекшілеріне жеткенде, олар Вашингтондағы Әділет министрлігінің қызметкерлерімен байланысып, оның Канның тергеуіне араласуы мүмкін екендігі туралы алаңдаушылықтарын білдірді. Канға қатысты федералдық сотқа шақыру алғаннан кейін Марголин қараудан шығарылды, ал наурыз айының соңында тағайындау Бруклин құқық мектебінің профессоры Дэвид Г. Трагерге берілді. Диллон 14 мамырда сайлау науқанын қарастырып жатқанын алғаш айтты, сол күні Сенат Трагерді АҚШ прокуроры лауазымына бекітті. Диллонның кандидатурасын округтік демократиялық комитет маусым айындағы отырыста бірінші дауыспен мақұлдады, бірақ кейбір адамдардың Диллонның Нью-Йорк қаласынан Роквилл-Центрге жақында көшіп келгені оны «қоныс аударушы» ететіні туралы алаңдаушылығы болды. Науқан барысында Диллон Канның округтік прокурор ретінде федералдық билік органдарымен ынтымақтастық танытудағы нашар нәтижелерін сынады, ол «бірде-бір рет» Диллонның Шығыс округінің ұйымдасқан қылмыс басшысы болған кезінде Канның кеңсесі Федералдық тергеу бюросымен ақпарат алмаспағанын және бұл округте «федералдық құқық қорғау күшін күрт әлсіреткенін» айтты. Диллон Канның сотталу көрсеткішінің нашар екенін де сынады, ол 1970 жылдан 1973 жылға дейін Насау округі Рокленд, Саффолк және Вестчестер округтерімен салыстырғанда сотқа дейін істердің тоқтатылуы мен күдіктілердің босатылуы бойынша ең жоғары көрсеткішке ие болғанын, ал сотталу көрсеткіші ең төмен болғанын, Диллон бұл көрсеткішті «қателіктер, страйкауттар және базада қалған ойыншылар бойынша лиганың көшбасшысы» деп сипаттады. Кан Диллонның науқанын салыстыру үшін жағдайлардың аз болатын округтерді таңдағаны үшін айыптады, сотқа дейінгі тоқтатулардың көп бөлігі басқа округтерде қолданылмаған диверсиялық бағдарламаға байланысты екенін атап өтті және Диллонды «сақтау әділдігіне» қызығушылық танытқаны үшін сынады. Диллон Канның кеңсеге саяси ықпал етуіне де шабуыл жасады, ол округтік прокурордың көмекшісі лауазымына үміткерлерді округтік республикалық партияның мақұлдауына жіберді, нәтижесінде кеңседегі 100 адвокаттың 99-ы республикашыл болып тіркелді. Канның әлсіздігіне және күшті науқан жүргізгеніне қарамастан, Диллон 300 000 долларға қарсы 30 000 доллар жұмсады және сайлау күні жеңіске жетеді деп күтпеді. Диллонның жеңісіне Уотергейт жанжалынан кейін республикашылар үшін жалпы жағымсыз жағдай және округтік республикалық сауалнамалардың болжамына қарсы округте сәтті үміткер болған демократиялық губернаторлық үміткер Хью Керридің күтпеген қолдауы көмектесті.

1977 жылғы сайлау

Диллон Нассау округінің Демократиялық комитеті тарапынан округ прокуроры лауазымына бірауыздан қайта ұсынылды, содан кейін Либералдық және Консервативтік партиялардың қолдауын да алды. Диллон Республикалық партиядан да кандидат ретінде қарастырылып жатты, бірақ демократиялық лидерлер оған Республикалық кандидаттарға артық көмек көрсеріп, олардың сайлауда жеңіске жетіп алуына ықпал етеді деп қорқып, өзара қолдаудан бас тартуға кеңес берді. Нәтижесінде Диллон 62% дауыспен Демократиялық, Консервативтік және Либералдық партиялардың тізімі бойынша Питерсоннан басым түсіп қайта сайланды, ал Питерсон тек Республикалық партияның тізімімен бақ сынады. Диллонның қайта сайлануы Нассау округінің демократтары үшін сирек кездесетін қуанышты жағдайлардың бірі болды, себебі республикашылдар округ әкімі мен есеп комитеті төрағасы лауазымдарын сақтап қалды, сондай-ақ округтік кеңесте үлкен басымдыққа ие болды.

1981 жылғы сайлау

1980 жылы Марджоттаның айыпталуы Дилонның өзінің танымалдылығының шарықталу нүктесінде округ әкіміне демократтардан кандидаттыққа түсуі мүмкін деген болжамдарға әкелді, ол осы лауазымда отырған Фрэнсис Перселлдің, Марджоттамен байланысы бар адамның қарсыласы болар еді. Дилон ақырында мүмкіндікті қабылдамады, оның орнына, оның досы, кейін Хемпстед қалалық кеңесінің мүшесі Питер Кинг арқылы ұсынылған республикалық қолдауды және округ прокуроры болып қайта сайлану үшін дауыс беру жолын қабылдады. Кинг, Дилонмен абортқа қарсылығы және ирланд республикашылдығын қолдауы арқылы жақын қарым-қатынас құрған, Марджоттадан осы келісімге рұқсат алды және Дилон қарсылықсыз республикалық партияның кандидаттығын алды. Дилонның бұл шешімінен кейін демократтар қарашадағы сайлауға қатысты округ көлеміндегі күш-жігерлерін тоқтатты, округ вице-төрағасы Джон Мэтьюсті Перселлге қарсы «құрбандық қой» ретінде ұсынды. Осы оқиғалардың нәтижесінде демократтардың бақылаушы лауазымына үміткері Ричард Кессел жарыстан бас тартып, сайлаушылар «Перселлге республикалық партияның тізімі бойынша, Дилонға G.O.P. тізімі бойынша, содан кейін тікелей республикалық партияның тізімі бойынша дауыс береді» деді. Қарашада Дилон демократтардың, республикалықтардың, либералдардың және консерваторлардың кандидаттығын, сондай-ақ 1978 жылғы губернатор сайлауынан кейін алғаш рет штаттық деңгейде дауыс беру құқығын алған «Өмірге құқық» партиясының қолдауын алып, үшінші мерзімге қарсылықсыз сайланды. Дилонның қарсылықсыз қайта сайлануы республикалықтардың округ көлеміндегі үстемдігі кезінде болды, партия Кингтің округ бақылаушысы лауазымына сайлауда жеңіске жетті, соның ішінде барлық даулы сайлауларда жеңіске жетті.

1985 жылғы сайлау

1985 жылғы сайлау циклы алдында Диллонның тағы да республикалық үміткермен бетпе-бет келуі мүмкін деген болжам айтылды. Жаңа округ төрағасы Джозеф Монделло бірнеше штат заң шығарушысына үміткерлік туралы ұсыныс жасаған, олардың тақ жылдары сайлау округін сақтау қаупі болмайтынын білген. Бірақ бұл әрекеттер сәтсіз аяқталып, Диллон екінші рет қолдау алды. Диллон сонымен қатар төрт қосымша партияның (Демократиялық, Либералдық, Консервативтік, Өмір құқығы) қолдауын қайта иеленді және қайта сайлануға ресми түрде қарсылық болмады. Алайда, 14 қыркүйекте Диллон 1000-ға жуық адамнан, негізінен аймақтық католик шіркеулері мен мектептерінен тұратын шеруді Хемпстедтегі аборт клиникасы – Билл Бэйрд орталығына басшылық етті. Диллонның бұл әрекеті Либералдық партияның және оның Нассау округының төрағасы Джек Олчиннің оның үміткерлігінен бас тартуына, сондай-ақ клиниканың құрметіне аталған және танымал репродуктивтік құқықтарды қорғаушы Билл Бэйрдтің Диллонға қарсы жазба дауыс беру науқанына әкелді. Диллон Бэйрдтің сын-ескертулерін ашық қабылдады, бірақ өзінің заңгерлік лиценциясының болмауына байланысты оның жақтастарына сын көрсетіп: «Д әкіміне заңгер емес кімге қанша про-таңдау сайлаушы дауыс беретінін көру қызықты болады», деді. Бэйрдтің үміткерлігі, сондай-ақ Ұлттық Әйелдер Ұйымының Нассау бөлімшесінен сайлаушыларға Джейн Роу деп жазуға шақыру, жалпы дауыс санының 1% құрады. Бірақ Диллонның дауыс беруден бас тарту көрсеткіші 1981 жылғы сайлауға қарағанда 67 000-ға өсті, ол да бес бюллетень жолымен қарсылықсыз сайланған. Демократиялық партияның тізіміне қайта сайлануға қарсылық болмаса да, Диллонның партиямен қарым-қатынасы сайлау кезеңінде күрделене түсті. Диллонның Бэйрд орталығына жасаған шеруінен кейін Нассау округінің Демократиялық комитеті таңдау құқығын қолдайтын резолюция қабылдады, онда бұл құқық «барлық құқық қорғау органдарымен толық қамтамасыз етуі керек» делінген. Диллон бұған жауап ретінде Демократиялық партияның ұстанымы «әйелдің бойындағы бейкүнә нәрестені өлтіру құқығын құдайдан берілгендей сипаттау діни фанатизмге ұқсайды» деді.

1986 жылғы губернаторлық науқаны

1986 жылғы мамыр айында Диллон Нью-Йорк штатының «Өмір сүру құқығы» партиясы тарапынан Нью-Йорк штатының губернаторы лауазымына ұсынылды. Оның үміткерлік тізімінде Сент-Франциск колледжінің ассистент профессоры Томас Дролески вице-губернатор ретінде, ал партияның негізін қалаушысы Мэри Джейн Тобин бас контролер ретінде болды. Партия Бас прокурор және Сенатқа өту үшін жақсы таныс республикашылдар Питер Кинг пен Альфонс Д’Аматоны да қолдады. Диллон партия жетекшілігі оған үшінші рет ұсынған ұсынысты қабылдады, бірақ бұл ұсынысты республикашыл кандидат Эндрю О’Рурк қабылдағаннан кейін ғана болды. О’Рурк өзінің саяси мансабының барлық кезеңінде партиядан бас тартып, оның көптеген идеалдарын бөліссе де, оған зиян келтіретін деп санаған болатын. Диллонның кандидатурасы партия үшін үлкен жетістік деп есептелді, себебі партия 1982 жылғы губернатор сайлауында ресми партия мәртебесін сақтау үшін қажетті 50 000 дауысқа жетіп, төртінші орыннан бесінші орынға түсіп қалған еді. Науқан барысында Диллон өзін «прогрессивті демократ» деп сипаттады, бірақ аборт және гомосексуалдар құқықтарына қатысты қатаң қарсылық білдірді. Диллон сондай-ақ, өлім жазасына қатысты қарсылығын сақтайтынын, бірақ заң шығарушы орган өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасын белгілейтін заңды қабылдамағандықтан, өлім жазасын қайта енгізу туралы заңға қол қоятынын айтты.

Өлім

2010 жылдың 15 тамызында, дінге берілген католик Диллон лимфомамен ұзақ және қиын күрестен кейін Роквилл-Центрдегі үйінде дүние салды. Ол 76 жасқа толыпты.