Кіріспе
Университеттердегі студенттік дәстүрлер Португал термині (гр. πρᾶξις, praxis) университеттердегі студенттік дәстүрлердің толық жиынтығын немесе көбінесе Португалияның кейбір университеттерінде жаңадан оқуға түсетін студенттерге арналған бастамашылық рәсімдерін сипаттайды. Бұл тәжірибе елдегі басқа да жоғары оқу орындарында қолданылады. Мысалдарға Queima das Fitas және оның шеруі, Cortejo da Queima, Festa das Latas және Latada жатады, онда бірінші курс студенттері көшеде аяқтарына банкалар тағып жүреді, сондай-ақ олар бірінші оқу циклын аяқтағанда студенттердің дәстүрлі академиялық киімдерін жыртып тастау да кіреді. Оның тамыры 14 ғасырға дейін жетеді, бірақ ол 16 ғасырда "Investidas" деген атпен Коимбра университетінде, елдегі ең көне университетте кеңінен танылды. Praxe жаңадан келген студенттерді университет институтына енгізуді және әлеуметтік ұялуды жеңілдетуді мақсат етеді. Дәстүр, ырым-жырым, әзіл-қалжың, қуаныш және пароди – Praxe-тің негізгі құрамдас бөліктері. Үлкен курс студенттері көбінесе жаңа келгендермен күлкілі жағдайлар мен әзілдер жасауға тырысады, бастамашылық рәсімдері арқылы оларға жылы қарсы алады. Praxe көбінесе университеттердің келісімінсіз өтеді, яғни студенттер өздері Praxe тобын құрып, оны сақтап қалуға жауапты болады, ал "Ветерандар" – үлкен курс студенттері іс-шараларды, рәсімдерді, дәстүрлерді, жиналыстарды, саяхаттарды, тамақтарды, кештерді және т.б. жоспарлайды, әдетте мектеп басшылығының, оқытушылардың және басқа да академиялық ұйымдардың бақылауысыз немесе білімінен тыс. Португалияның көптеген жоғары оқу орындарында қыздар мен ұлдар өздерінің қадір-қасиетін сақтау үшін жыныс бойынша бөлек рәсімдер өткізеді. Жаңадан келгендерге арналған рәсімдердің көпшілігі зорлық-зомбылыққа жол бермеу үшін бірлесіп орындалады. Дегенмен, кейде үлкен курс студенттері Praxe-тің шегінен шығып кетеді, бастамашылық рәсімдері, әзілдер мен дәстүрлер масқаралау мен зорлық-зомбылыққа айналады, бұл Praxe-тің қағидалары мен құндылықтарын бұзады. Praxe-тің бірінші қағидаларының бірі – Dura Praxis Sed Praxis (латынша: Praxe қатал, бірақ бұл Praxe, dura lex sed lex сияқты). Осы оқиғалар Praxe-ге қарсы сынға және оған қарсы студенттік ұйымдардың құрылуына әкелді. ХХ ғасырдың соңғы тоқсанында Португалияда жоғары оқу орындарының таралуымен Praxe ұғымы университеттерде әртүрлі мағына алды. Коимбра мен Порто жас университеттер мен жоғары оқу орындарында енгізілген жаңа практикаларға қарамастан, нақты академиялық дәстүрлердің мұрасын сақтаймыз деп мәлімдейді. Көбінесе университеттер жаңадан келген студенттер үшін ынтымақтастық іс-шаралары мен қоғамдық жұмыстарға негізделген баламалы бастамашылық шараларын ұйымдастырады, бұл "Ынтымақтастық Praxe" (Praxe Solidária) деп аталады.
The Portuguese term praxe (ˈpɾaʃɨ from the Greek πρᾶξις, praxis) describes the whole of student traditions in universities or, more often, to the initiation rituals freshmen are subjected to in some Portuguese universities. Praxe is replicated by other higher education institutions across the country. Examples include Queima das Fitas and its parade, the Cortejo da Queima, the Festa das Latas and the Latada, where the freshmen walk throughout the streets with cans on their feet, and the ripping of the traditional academic suit of the students when they finish their first cycle of studies. Its roots go as far back as the 14th century, but it became most known in the 16th, under the name of the "Investidas", in the University of Coimbra, the oldest of its kind in the country. The praxe is meant to initiate the freshmen into the University institution and to encourage the loss of social inhibitions. Tradition, ritual, humor, joy and parody are some of the main ingredients of Praxe. Older students tend to produce funny situations and jokes with the freshmen; giving a warm welcome to them through initiation rituals. Praxe usually occurs without the consent of the universities, which means, the students are usually responsible for creating and maintaining the praxe group together, with "Veterans" the older students planning the activities, rituals, traditions, gatherings, travels, meals, parties, etc, usually without any type of supervision, or knowledge, from the school board, teachers, and other academic associations. In most Portuguese higher education institutions, girls and boys have some gender separated rituals to preserve dignity and respect. Most of the freshmen's rituals are performed collectively in order to avoid open ground for abusers. However, the older students sometimes take the Praxe too far when the initiation rituals, jokes and traditions are degraded into humiliation and violence, a violation of the so called codes and values of the praxe. One of the mottos of Praxe is Dura Praxis Sed Praxis (Latin for the Praxe is harsh, but it is the Praxe, like dura lex sed lex). These incidents have led to criticism against the Praxe, and the creation of student organizations against it. With the spread of higher education institutions throughout Portugal in the last quarter of the twentieth century, the concept of Praxe became different from university to university. Coimbra and Porto claim to maintain the heritage of the real academic traditions, usually in contrast of new practices instituted in younger universities and higher education schools. An increasingly larger number of institutions organize alternative initiation events for the freshmen based on solidarity activities and community work – it is called "Solidarity Praxis" (Praxe Solidária).
Тарих
Пракстің тамыры 14 ғасырда дін қызметкерлері арасында қолданылған кезде басталады, бірақ бұл практика Коимбраға тарағанға дейін мойындалмады, ал 16 ғасырда университет құрылған кезде алғаш рет Investidas деп аталды. Әрбір университет немесе басқа жоғары білім беру мекемесінің өзіне тән рәсімдері мен тәжірибелері болады, сондай-ақ кейбір праксимен байланысты ұйымдар халықаралық деңгейге жетті. Бұл шамадан тыс праксиге жауап ретінде жасалған шара.
Сот ісін жүргізу
2000 жылдары жоғары білім министрлігіне, Мариано Гагоға, студенттер зорлық-зомбылық жасағандарға әділдік орнатуды талап етіп шағым түсірді, өйткені олардың шағымдарын мекемелер өздері қарастырмады. Праксидегі алғашқы зұлымдық жағдайы 2003 жылы Сантаремдегі ауыл шаруашылығы политехникалық институтында болды, онда 6 күдіккіге қарсы сот ісі қозғалды. Политехниканың жүргізушісінің көлігімен мектептен бір көлік пайдаланылды. 2008 жылы студенттер дене күші қолдану және мәжбүрлеу қылмыстары үшін сотталды. Тағы бір маңызды жағдай Брагансадағы Браганса политехникалық институтының жоғары технология және басқару мектебінде орын алды. Тағы бір жағдай – Пиаже институтының студенті, жеке білім беру мекемесі. 2008 жылдың желтоқсан айында сот Пиаже институтын студентке 40 000 еуро төлеуге міндеттеді. Праксиде кездесетін садистік әрекеттердің ішінде жаңа түскен студенттерді үлкендердің қорлауы ең көп таралған, мысалы, оларды көптеген физикалық жаттығулар жасауға, «жерді сүюге» немесе ұзақ уақыт бойы қолайсыз күйде тұруға мәжбүрлеу. Сонымен қатар, зорлық-зомбылыққа байланысты жағдайлар да болды, мысалы, Коимбра университетінің екі жаңа студенті үлкендердің шабуылына ұшырады, бұл Коимбра академиялық қауымдастығында үлкен наразылық тудырды. Тағы бір жағдайда сегіз жаңа студент үлкендердің тобынан жасырынып, жарақат алмауға тырысты (кейін полиция араласуына әкелген оқиға). Сондай-ақ, үлкен студенттер мен жаңа студенттер арасында жыныстық актілерді имитациялау сияқты жағдайлар да болды, онда үлкен студенттер белсенді рөлде болды. Праксиге қатыспау жаңа студент үшін де салдарға әкеледі, мысалы, праксиге байланысты дәстүрлер мен іс-шараларға қатыса алмайды және академиялық өмірде кемсітілуі мүмкін, өйткені жаңа студенттер праксиге қарсы тұратындарды шеттетуге және кемсітуге шақырылады. 2001 жылы Вила-Нова-де-Фамаликаодағы Лусиада университетінің сәулет факультетінің 4-курс студенті Диого Маседо праксидегі оқиға кезінде соққы салдарынан омыртқасына ауыр жарақат алып қайтыс болды, сот медициналық сарапшысы бұл жарақатты күшті нәрсемен салған деп шешті. Сот процесінде университет кампуста мұндай іс-шараларды бақыламағаны үшін кінәлі деп танылды және қаза тапқан студенттің ата-анасына 90 000 еуро төленді. Екі күдіккі айыпталушы ретінде сотқа тартылды, бірақ 2004 жылы іс одан әрі тергеу үшін жеткіліксіз дәлелдер болғандықтан жабылды. 2013 жылдың 15 желтоқсанындағы түнде жеке меншік Universidade Lusófona de Humanidades e Tecnologias университетінің академиялық труппасының алты мүшесі Меко жағажайында толқынға түсіп қайтыс болды, жалғыз аман қалған, João Gouveia, Lusófona университетінің праксисінің Dux Veteranorum, оқиғаға байланысты уақытша амнезияға шалдыққан, студенттердің толқынға праксиге және академиялық дәстүрге байланысты дабыл салған кезде түскенін айтты. Жоао Гувеяның кінәлі екендігіне қатысты сот отырысы болады. 2014 жылдың 23 сәуірінде Гуальтар кампусында (Университето до Миньоның бөлігі) Информатика факультетінің студенттері мен Медицина факультетінің студенттері арасындағы праксидегі жарыста төрт информатика факультетінің жаңа студенті жеңісін тойлау үшін 4 метр ені және 1,5 метр биіктігі бар бетон қабырғаға көтерілді. Қабырға бірнеше секунд ішінде құлап, төмен тұрған 18-21 жас аралығындағы үш информатика факультетінің студентін қаза қылды. Оқиға куәгерлерінен мемлекеттік прокуратура абайсызда адам өлтіргені үшін айыптау қойды, бірақ Брага соты оларды ақтады. 2015 жылдың 23 қыркүйегінде Universidade do Algarve университетінің жаңа студенті Фарудегі праксидегі дабыл салғаннан кейін алкогольдік комада ауруханаға түсті, онда жаңа студенттерді жағажайға көміп, алкогольдік сусындар ішуге мәжбүрледі. Оқиғадан кейін университет қатысушыларға тәртіптік шаралар қолдану үшін ішкі тергеу бастады. Прокуратура оқиғаға қатысты тергеу бастады.