Кіріспе
Бейти (aғылш. Beatty) – Америка Құрама Штаттарының Невада штатының Най округінде, Амаргаса өзені бойында орналасқан бейтарап қала. АҚШ 95-ші тас жолы қаладан өтеді, ол солтүстікке қарай Тонопах қаласынан шамамен 145 шақырым, ал оңтүстік-шығысқа қарай Лас-Вегас қаласынан 193 шақырым қашықтықта жатыр. 374 мемлекеттік тас жолы Биттиді батысқа қарай 13 шақырым жердегі Өлім аңғары ұлттық паркімен байланыстырады. 19-шы ғасырда жергілікті емес адамдар келгенге дейін, бұл аймақта Батыс Шошон тайпалары мекен еткен. 1905 жылы құрылған қала, 1896 жылы Оазис аңғарында ранчо құрып, Биттидің алғашқы пошта бастығы болған Монтилюс (Монтильон) Мюррей "Қарт" Биттидің есімімен аталады. 1905 жылы Лас-Вегас және Тонопа темір жолының салынуымен қала, жақын маңдағы Риолит сияқты кеншіл қалаларды қамтитын Бульфрог кен аймағының теміржол торабына айналды. 1940-шы жылдардан бастап, Неллис әуе күштері базасы және басқа да федералдық мекемелер қала экономикасына үлес қосты, сондай-ақ Өлім аңғары ұлттық паркімен және Лас-Вегастың ойын-сауық орталығы ретінде дамуымен байланысты туризм де маңызды рөл атқарды. Биттиде Битти мұражайы мен тарихи қоғамы, сондай-ақ туристерге қызмет көрсететін кәсіпорындар орналасқан. Риолит шаһарының қираған қалдықтары мен Голдвелл ашық аспан астындағы мұражайы (мүсіншілік саябақ) батысқа қарай 6 шақырымда, ал Юка тауы мен Невада сынақ алаңы шығысқа қарай 29 шақырымда орналасқан.
Beatty ('/b//eɪ//t//i/ BAYTee) is an unincorporated town along the Amargosa River in Nye County, Nevada, United States. U. S. Route 95 runs through the town, which lies between Tonopah, about 90 mile (145 km) to the north and Las Vegas, about 120 mile (193 km) to the southeast. State Route 374 connects Beatty to Death Valley National Park, about 8 mile (13 km) to the west. Before the arrival of non indigenous people in the 19th century, the region was home to groups of Western Shoshone. Established in 1905, the community was named after Montillus (Montillion) Murray "Old Man" Beatty, who settled on a ranch in the Oasis Valley in 1896 and became Beatty's first postmaster. With the arrival of the Las Vegas and Tonopah Railroad in 1905, the town became a railway center for the Bullfrog Mining District, including mining towns such as nearby Rhyolite. Starting in the 1940s, Nellis Air Force Base and other federal installations contributed to the town's economy as did tourism related to Death Valley National Park and the rise of Las Vegas as an entertainment center. Beatty is home to the Beatty Museum and Historical Society and to businesses catering to tourist travel. The ghost town of Rhyolite and the Goldwell Open Air Museum (a sculpture park), are both about 4 mile (6 km) to the west, and Yucca Mountain and the Nevada Test Site are about 18 mile (29 km) to the east.
Тарих
Жергілікті емес зерттеушілердің, кен іздеушілердің және қоныс аударушылардың келгеніне дейін, Беатти аймағындағы Батыс Шошон халқы аң аулап, жабайы өсімдіктерді жинаған. 19 ғасырда Беатти маңындағы үндістердің халық тығыздығы 114 км² жерге 1 адамнан келген деп есептеледі. Ғасырдың ортасына қарай еуропалық аурулар үнді халқының санын күрт азайтты, ал жаңа келгендердің келуі жергілікті дәстүрлерді бұзды. 1875 жылға қарай Шошондар Амаргоза өзенінің жанында, Беаттиге жақын жерде алты лагерде, барлығы 29 адам тұрды. Көптеген аман қалғандар мен олардың ұрпақтары Беаттиде немесе оның маңында тұруын жалғастырды, ал қалғандары Уокер көліне, Риз өзеніне, Дакуотерге немесе басқа да резервацияларға көшіп кетті. Беатти қаласы "Ескі Адам" Монтилюс (Монтильон) Мюррей Беаттидің есімімен аталады, ол Азамат соғысының қатысушысы және кенші, болашақ қауымдастықтың солтүстігіндегі Амаргоза өзенінің жағасында ранчо сатып алып, 1905 жылы алғашқы почта бастығы болды. Қауымдастық 1904 немесе 1905 жылы Рхиолитке жақын орналасқан Монтгомери Шошон кенішінің иесі Эрнест Александр "Боб" Монтгомери Беаттиде Монтгомери қонақ үйін салуға шешім қабылдағаннан кейін құрылды. Монтгомери 1904 жылы Беаттидің батысындағы Бульфрог төбелерінде басталган алтын асығыстығына тартылды. Беаттидің алғашқы жылында аттар мен еселдер жегілген арбалар Бульфрог ауданы (Риолит, Бульфрог, Голд-Центр, Трансваль және Спрингдейл қалаларын қамтиды) мен Лас-Вегастағы ең жақын темір жол арасында жүк тасыды. 1906 жылдың қазанында Лас-Вегас және Тонопа темір жолы (LV&T) Беаттиге тұрақты қызмет көрсетуді бастады; 1907 жылдың сәуірінде Бульфрог Голдфилд темір жолы (BG) қалаға жетті, ал Тонопа және Тидуотер (T&T) желісі 1907 жылдың қазанында үшінші темір жолды қосты. Беаттидің алғашқы газеті – 1905 жылы жарық көрген және 1909 жылы жабылган "Беатти Бульфрог Майнер" болды. "Риолит геральді" аймақтың ең маңызды газеті болды, ол 1905 жылы жарық көрді және 1909 жылға қарай 10 000 тиражға жетті. 1912 жылы басылым тоқтатылды, ал Беатти ауданында 1947 жылға дейін газет болмады. Сол кезден бастап 1956 жылға дейін "Голдфилд Ньюс" газетіне қосымша ретінде "Беатти бюллетені" жарияланды. Беатти халқының саны ХХ ғасырдың бірінші жартысында баяу өсті, 1929 жылы 169 адамнан 1950 жылы 485 адамға дейін көбейді. Қаланың алғашқы сенімді электр компаниясы – Амаргоза электр компаниясы шамамен 1940 жылы электр қуатын беруді бастады. Телефон қызметі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде пайда болды, ал қала 1970 жылдары жалпы қалалық кәріз жүйесін орнатты. 1988 жылы Беаттидің батысында жаңа кен ашылғанда, халық саны 1990 жылдың соңына қарай шамамен 1000-нан 1500-ден 2000-ға дейін күрт өсті. Халық санағы бойынша Беатти қаласының ең тығыз орналасқан бөлігі (36.909337, −116.754531) координаталарында орналасқан, бірақ CDP осы қалалық орталықтан әлдеқайда кеңейген. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, CDP-ның жалпы ауданы 175,6 шаршы миль (455 км²) құрайды, оның барлығы жер. Ең көп халық тұратын аймақ теңіз деңгейінен 3307 фут (1008 м) биіктікте, шығысында Беатти тауы мен Баре тауының және батысында Бульфрог төбелерінің арасында орналасқан. Амаргоза өзені, Өлім сахарасында аяқталатын, уақытша өзен, CDP-ның бір бөлігі арқылы жер бетінде ағып өтеді, бірақ Халық санағы бюросының статистикасында су ретінде есептелмейді. Неваданың негізгі климаттық ерекшеліктері – жарқын күн, жылдық жауын-шашынның аз болуы, биік тауларда қардың көп түсуі, таза, құрғақ ауа және күндізгі температураның үлкен ауытқуы. Күндіз жер бетінің күшті жылынуы және түнде тез суынуы байқалады, тіпті ең ыстық күндердің де түні салқын болады. Неваданың оңтүстігіндегі күннің орташа пайызы 80 пайыздан асады. Бұл аймақтағы күн сәулесі мен ылғалдылықтың төмендігі жылына судың орташа булануына себеп болады. Беаттиде жылына орташа жауын-шашын мөлшері құрайды. Ең жауын-шашынды жыл 1941 жыл болды, ал ең құрғақ жыл 1953 жыл болды, ең төменгі көрсеткіш 1933 жылдың 2 ақпанында тіркелді.
Демография
2000 жылғы санақ бойынша, CDP-де 1154 адам, 535 үй шаруашылығы және 270 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 740 тұрғын үй бірлігін құрады, орташа тығыздық – 90,9% ақ нәсілді, 0,1% афроамерикандық, 1,5% американдық индейлер, 1,2% азиялық, 3,1% басқа нәсілдерден және 3,2% екі немесе одан көп нәсілділерді құрады. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтар халықтың 8,9% -ын құрады. 535 үй шаруашылығының 26,9% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 39,8% -ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 6,9% -ында күйеуі жоқ әйелдер, ал 49,5% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 43,4% жеке тұлғалардан тұрады, ал 15,0% -ында 65 жастан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,16 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,04 адамды құрады. CDP-де халық тараңқы орналасқан: 26,1% -ы 18 жасқа дейінгілер, 5,6% -ы 18-24 жас аралығындағылар, 24,7% -ы 25-44 жас аралығындағылар, 29,5% -ы 45-64 жас аралығындағылар және 14,0% -ы 65 жастан асқандар. Орташа жас 40 жасқа тең. Әр 100 әйелге 119,4 еркек шақ келді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 121,6 еркек шақ келді. CDP-дегі үй шаруашылығының орташа жылдық табысы 41 250 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 52 639 долларды құрады. Ер адамдардың орташа жылдық табысы 44 438 доллар, ал әйелдердің орташа жылдық табысы 25 962 долларға тең. CDP-нің жан басына шаққандағы орташа жылдық табысы 16 971 долларды құрады. Отбасылардың 10,4% және халықтың 13,4% кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 7,1% және 65 жастан асқандардың 19,6% -ы. 2010 жылғы санақ бойынша, Беттиде 1010 адам тұрды. Бетти қалалық кеңесі айына екі рет Бетти қауымдастық орталығында жиналатын бес сайланған мүшеден тұрады. Бетти жалпы жақсарту ауданы қауымдастықтың саябақтарын, жүзу бассейнін, гольф алаңын және басқа да демалыс орындарын басқарады. Брюс Джаббор, Фрэнк Карбон, Донна Кокс, Рон Боскович және Дебра Стрикленд 2024 жылы округ комиссарлары болып табылады. Округтың көптеген басқармаларының ішінде әкімшілік, жолдар және коммуналдық қызметтер, құрылыс және нормативтік талаптарға сәйкестік, шериф кеңсесі, жануарларды бақылау, жоспарлау, мүлікті бағалау, Бесінші сот округінің соты, денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер, қарттар орталықтары, соның ішінде Бетти қарттар орталығы және төменгі соттар, соның ішінде Бетти әділет соты бар. Най округі шериф кеңсесінің Беттиде қосалқы бөлімшесі бар. Басқа да міндеттермен қатар, бұл бөлімше Бетти ерікті өрт сөндіру бөліміне жөнелтуді жүзеге асырады, ол өрт сөндіру және жедел жәрдем қызметтерін ұсынады. Грегори Хафен II, республикашыл, Невада Ассамблеясында Бетти мен 36-округтің қалған бөлігін өкілдік етеді. Невада Сенатында Бетти, 19-округтің бір бөлігі ретінде, республикашыл Пит Гоикочеамен өкілдік етіледі.
Экономика
Битидегі алғашқы кәсіпорындардың бірі 1905 жылы шахта иесі салған Монтгомери қонақ үйі болды. Бити үлкен, сирек қоныстанған аймақтың экономикалық орталығына айналды. 1920-1930 жылдардағы тау-кен өндірісінен басқа, қоғамды қолдаған басқа да шараларға бөлшек сауда, газ бен мұнай тарату, Скотти сарайының құрылысы, сондай-ақ тыйым салу кезіндегі заңсыз алкогольді өндіру және сату кірді. Неваданың 1931 жылы құмар ойындарды заңдастыруы, 1933 жылы Өлім аңғары ұлттық ескерткішінің құрылуы және Лас-Вегас ойын-сауық орталығы ретінде дамуы Битиге келушілер әкелді, ол көбінесе туристік бағытқа айналды. Аймақтағы жер астындағы тау-кен өндірісі төмендегенде, 1940 жылы Неллис әуе күштерінің полигоны және 1950 жылы Невада сынақ алаңынан басталган федералдық қорғаныс шығындары да жергілікті экономикаға үлес қосты. Шахтаның өркендеген кезінде 540 жұмысшы жұмыс істеді, олардың көпшілігі Битиде тұрды. Кен 1998 жылы жабылды. Кейіннен Barrick Gold компаниясы жерлерін Битиге берді. Бити сауда палатасының веб-сайты қауымдастықты Өлім аңғарына апаратын қақпа деп сипаттайды, бұл мотельдер мен тұрақты автокөліктерге (RV) арналған орындармен қамтамасыз етілген, "демалысқа келгенге қажеттінің бәрі бар" шағын ауылдық жер. Туризмнен басқа, жергілікті экономикаға үлес қосатын кәсіпорындарға тау-кен өндірісі, бөлшек сауда, мемлекеттік басқару және құмар ойындар кіреді.
Есек жарыстары
1961 жылдан 1972 жылға дейін жергілікті Лайонс клубы жыл сайын есек жарыстарын өткізді, оған АҚШ, Канада және тіпті Ираннан келген қатысушылар қатысты. Рег Поттертон 1971 жылғы жарыс туралы Playboy журналында жариялаған мақаласынан кейін жарысқа жалпыұлттық назар аударылды. 1972 жылғы мамыр айындағы нөмірде жарыс, қала, қатысушылар және келген туристер туралы әңгімелер жарияланды. Бірақ ұйымдастырушылар бұл жарысқа келген адамдар Биттидің беделіне зиян келтіреді деп шешкен соң, жарыстар тоқтатылды.
Инфрақұрылым мен мәдениет
Бұл қауымда Битти мұражайы мен тарихи қоғамы орналасқан. Риолиттің тастай қалған қаласы және Голдвелл ашық аспан астындағы мұражайы, мүсіндер саябағы, батысқа қарай шамамен 6 шақырым жерде орналасқан. Бейлидің ыстық бұлақтары мен моншаханалары Беаттиден солтүстікке қарай 8 шақырымдай қашықтықта, Уазис аңғарында орналасқан. Батыл жолдармен қатар, Беаттиде қала орталығынан оңтүстікке қарай 5 шақырым жерде жалпы авиациялық әуежайы – Битти әуежайы бар. 1977 жылы ашылған Битти медициналық орталығы отбасылық медицина және басқа да қызметтер көрсетеді. Битти кітапханасы – Невада штатында геодезиялық күмбезде орналасқан жалғыз кітапхана. Биттидегі бастауыш және орта мектептері балабақшадан сегізінші сыныпқа дейін, ал Битти жоғары мектебі 9-12 сыныптарға дейін білім береді, екеуі де Най округі мектептері округінің құрамына кіреді. Битти су және санитариялық ауданы қала тұрғындарына үш құдықтан ауыз сумен қамтамасыз етеді және қауымдастықтың сарғыш суларын тазартады.
Пайдаланылған әдебиеттер
Лингенфелтер, Ричард Э. (1986). Өлім аңғары және Амаргоза: Әлдесулер елі. Беркли және Лос-Анджелес, Калифорния: Калифорния университетінің баспасы. Маккракен, Роберт Д. (1992). Беати, Невада тарихы. Тонопа, Невада: Най округінің баспасөз қызметі. Моффат, Райли Мур (1996). Батыс АҚШ қалалары мен кенттерінің халқы тарихы, 1850–1990. Ланхам, Мэриленд: "Қоңырқас" баспасы.