Кіріспе

АҚШ, Теннесси штаты, Брэдли округындағы тарихи аймақ. "Чаттата" – "таза су" деген мағына беретін, Теннесси штатының Брэдли округында орналасқан бір аймақтың түпнұсқалық чероки тіліндегі атауы. Бүгінде бұл атау Брэдли округындағы бірнеше жерлерге, ең әйгілісі округтің солтүстік-шығыс бөлігіндегі Чаттата аңғарына сілтеме жасауда қолданылады. Чаттата сондай-ақ, қазір Тассо деп аталатын осы аймақтағы құрамына кірмейтін қауымның алғашқы атауы болған.

Сипаттама

Чероки тайпасы Chatata деп атаған аймақ, негізінен Брэдли округінің солтүстік-шығысында орналасқан географиялық ауданды құрайды, бірақ бұл ауданның батысындағы жерлерге де қатысты болуы мүмкін. Бұл атау ең әйгілісі Chatata аңғары және Chatata Creek арнасы арқылы танылады, ол солтүстікте Hiwassee өзеніне құяды, ал Кіші Chatata Creek батыстағы келесі аңғарда ағып жатыр. Бұл аймақ Ұлы Аппалач аңғарының Ридж және Долина физиографиялық аймағында орналасқан, онда солтүстік-шығысқа қарай параллель тізбектелген қанаттар мен аралық аңғарлар бар. Hiwassee өзені Брэдли округінің солтүстік шекарасын құрайды, ал Chatata аймағы округтегі ең төменгі биіктікке ие. Chatata аңғары және оны қоршаған аңғарлардың бөліктерінде аймақтағы ең құнарлы топырақтар кездеседі, оларды бастапқыда чероки тайпасы өңдеген. Бұл аймақта чероки тайпасы үшін маңызды бірнеше орындар бар, олардың ішінде Rattlesnake Springs және Beeler Spring кіреді. Бүгінде Chatata аңғары мен оны қоршаған аңғарлар аймақтағы ең өнімді ауыл шаруашылығы аймақтарының бірі болып табылады, мұнда көптеген ірі шаруашылықтар мал өсіреді және жүгері, соя, темекі, жеміс-жидектер, көкөністер және сүт шаруашылықтары сияқты дақылдарды өсіреді.

Тарих

Еуропалық қоныс салушылар келгенге дейін бұл аймақта чероки тайпасы тұрған. Шатата аймағында бірнеше чероки елді мекендері орналасқан, соның ішінде Фиштаун деп аталатын елді мекен, қазіргі Кливленд қаласының жанындағы, қазіргі Тассодан оңтүстікке қарай екі шақырым жерде орналасқан. Чероки тайпасы кеңес отырарларын Рэтлзнейк Спрингс және Билер Спрингсте өткізгендігі айтылады, ал аймақта Рэтлзнейк Спрингсте және Билер Риджінде бірнеше чероки зираттары бар екені белгілі. Шатата аймағының топырағының құнарлылығы мен су көздерінің молдығы себепті чероки тайпасы үшін егін шаруашылығына қолайлы аймақ болған. XIX ғасырдың басында еуропалық қоныс салушылар чероки тайпасын күштеп көшіруді күтіп, Шатата аймағына көшіп келе бастады. 1821 жылы АҚШ үкіметі мен чероки тайпасы арасындағы ресми байланыс болған Үндістер агенттігі Брэдли округінің солтүстігіндегі Хивасси өзенінің жағасындағы Чарльстон қаласында құрылды. Шатата аймағы чероки тайпасын көшіру кезінде маңызды рөл атқарды, операциялардың штаб-пәтері Чарльстондағы Форт-Касс қаласында орналасқан, ал аймақта бірнеше тұтқындық лагерьлер болды, олардың ең ірісі – Рэтлзнейк Спрингсте. 1836 жылдың 10 ақпанында Теннесси штатының Бас Ассамблеясы Брэдли округін құру туралы заң қабылдады, соған сәйкес округтік үкіметтік іс-шаралар Кливленд округінің орталығы таңдалғанға дейін Шатата аңғарындағы Маккаслиннің методист лагерінде өткізілуі керек болды. АҚШ-тың екі жүз жылдығын тойлау аясында Брэдли округінің тоқсандық соты 1976 жылы осы жерде отырыс өткізді. Алғашқы кезде Шатата аңғарында диірмендер, дүкендер, шіркеулер, екі мектеп және дәрігер болған. Шатата семинариясы, пансиондық мектеп, 1867 жылы Шатата аңғарында құрылды және шамамен 1878 жылға дейін жұмыс істеді. Тассо қауымдастығына Шатата атауы Америка Азамат соғысына дейін берілген, ал 1905 жылы атауы өзгертілді. Темір жол Кливленд пен Чарльстон арасында 1850 жылдары кезең-кезеңмен салынды. Бүгінде Шатата аймағында бірқатар тарихи орындар бар, соның ішінде Азамат соғысына дейінгі бірнеше үйлер сақталған. Азамат соғысы кезінде генерал Уильям Т. Шерманның басқаруындағы одақтық әскерлер 1863 жылы Тассоның және темір жолдың шығысында орналасқан аңғарда бірнеше рет орналасқан. Бұл әскерлер Тассоның оңтүстігіндегі Кіші Шатата өзенінде кем дегенде бір зеңбірек тастап кеткендігі хабарланды, ол өзенді кесіп өту кезінде тұрып қалған. Бұл 1864 жылдың көктемінде конфедерат әскерлерінің темір жолға жарылғыш зат орнатып, соған қарай келе жатқан одақтық пойызды жоюға жасаған сәтсіз әрекеті болды, нәтижесінде конфедерат пойызы жойылды. 1970 жылы бір жасөспірім осы апаттан қалған конфедерат атты әскерінің семсерін кездейсоқ тауып алды. Шерманның басқаруындағы әскерлер Брэдли округінің оңтүстігіндегі Блю-Спрингс лагерьтері мен бекіністерінде де орналасқан. Шатата атауы 1891 жылы Брэдли округінің солтүстік-батысында қазба жұмыстары жүргізілген, осылайша "Шатата қабырғасы" деп аталатын жердің археологиялық, геологиялық және палеонтологиялық маңызы зор. Сол жылы Исаак Хупер өзінің фермасының бетінен әрдайым бір-бірден шығатын құмтас тау жыныстарын байқады. Осы тастардың бірінде ерекше белгілер жазылғандай көрінді. Нью-Йоркке келген профессор Альберт Лейтон Роусон осы тау жынысына қызығушылық танытты. Роусон (1829-1902) – тарихшы, жазушы және спиритуалист, XIX ғасырдың аяғында көптеген діни трактаттар мен кітаптардың авторы, соның ішінде Израиль Құдайының эволюциясы. Ол Нью-Йорктегі табиғи және геологиялық сұлулықтарымен әйгілі аймақтарда ашық ауада өтетін діни жиындарға қатысып, ұйымдастырды, әсіресе 1878 жылы Уоткинс Глендегі еркін ойлаушылар конгресі. Шатата жеріне қызығып, ол сол жердегі қазба жұмыстарын қаржыландырды. Ортаңғы қабатында белгілер салынған үш қабаттан тұратын құмтас қабырға табылды. Роусон бұл белгілерді еврейше деп санайды және Ескі Келісімнің бірнеше тарауын солардан аударғанын мәлімдеді, бұл оған Израильдің он жоғалған руларының бірі немесе бірнешеуі еуропалықтардан немесе тіпті чероки тайпасынан бұрын Теннессиге келгенін дәлелдеді. Кейінгі уақытта басқа ғалымдар бұл жерге барып, Смитсон институтында бір уақыт көрсетілген қабырға үлгілері Роусонның пікірін қолдауға мүмкіндік бермеді. Шатата қабырғасы көпшілік назарынан тыс қалды, ал бүгінгі таңда оның нақты орналасқан жері белгісіз. Ақырында, Шатата қабырғасы табиғи құбылыс деп бағаланды, тек аздаған әуесқой зерттеушілер белгілердің ежелгі адам тегіне қатысты болуы мүмкін екенін іздестіруде.