Кіріспе
Невада штатының қаласы, АҚШ. Эли (айтылуы: /ˈiːli/, Иили) – АҚШ-тың Невада штатындағы Уайт Пайн округінің ең ірі қаласы және округ орталығы. Эли Пони Экспрессі және Орталық құрлық жолы бойындағы пошта станциясы ретінде құрылған. 1906 жылы мыс кені табылды. Элидегі кен өндірісінің қарқыны АҚШ-тың 50-ші тас жолындағы басқа қалаларға қарағанда кейінірек басталды. Трансконтиненталдық темір жолды Остин (Невада) және Эврика (Невада) кен орындарымен байланыстырған темір жолдар бұрын алынып тасталған, бірақ Элиге дейінгі темір жол Невада Солтүстік темір жолының мұралық темір жолы ретінде сақталған және «Ескі Элидің шағын пойзы» деп белгілі. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 3924 адамды құрайды.
Ely ('/iː//l//i/, EElee) is the largest city and county seat of White Pine County, Nevada, United States. Ely was founded as a stagecoach station along the Pony Express and Central Overland Route. In 1906 copper was discovered. Ely's mining boom came later than the other towns along US 50. The railroads connecting the transcontinental railroad to the mines in Austin, Nevada and Eureka, Nevada have long been removed, but the railroad to Ely is preserved as a heritage railway by the Nevada Northern Railway and known as the Ghost Train of Old Ely. As of the 2020 census, the population was 3,924.
Тарих
1878 жылы Вермонт штатының тұрғыны Дж. В. Лонг Уайт Пайн округіне келіп, алтын тапқаннан кейін көп ұзамай "Эли" деп аталатын лагерь құрды. "Эли" атауының бірнеше мүмкін шығу тегі бар: Лонгтың туған қаласы Эли, Вермонт; және Иллинойс штатынан шыққан Джон Эли, кен өндіру үшін Невадаға келген. Эли Пони Экспрессі және Орталық құрлық жолы бойындағы бекет ретінде пайда болды. Элидегі кен өндірісінің өркендеуі АҚШ-тың 50-ші тас жолындағы басқа қалаларға қарағанда кейінірек басталды, мыс 1906 жылы табылғаннан кейін. Бұл Элиді кеншілер қаласына айналдырды, ол Батыста жиі кездесетін өсім мен құлдырау циклдерін бастан өткерді. Бастапқыда Элиде бірнеше мыс өндіруші компаниялар жұмыс істеді, олардың ең танымалсы – Kennecott Utah Copper. 1970-ші жылдардың ортасында мыс нарығының құлдырауына байланысты Kennecott жабылып, мыс өндірісі (уақытша) тоқтады. Цианидтік кеуекті сіңіру әдісінің (бұрын сапасы төмен деп есептелген кеннен алтынды алу әдісі) пайда болуымен келесі өркендеу басталды. Көптеген компаниялар мыс кендерінен алынып тасталған үлкен "қалдық үйінділерін" өңдеді немесе алтын кенін өндіру үшін қолданыстағы ашық карьерлерді кеңейтті. Рут маңындағы Робинсон жобасы және Элиден 65 миль (105 км) қашықтықтағы AmSelco компаниясының Alligator Ridge кені сияқты кеңінен таралған алтын кен орындары 1980 және 1990 жылдары қаланың тірі қалуына көмектесті, содан кейін мыс өндірісінің қайта жандануына дейін. Kennecott компаниясының қорыту зауыты бұзылғандықтан, кеннен алынған мыс концентраты теміржолмен Сиэтлге жіберіледі, онда ол қорыту үшін Жапонияға тасымалданады. 2005 жылы мысқа деген сұраныстың күрт өсуі Элиді тағы да мыс өндіру орталығына айналдырды. Қазір тоқтатылған BHP Nevada теміржолы 1996 жылдан 1999 жылға дейін Руттың оңтүстігіндегі кен ауданынан Эли арқылы Шафтердегі Union Pacific теміржолымен байланысты.
Демография
2000 жылғы халық санауы бойынша қалада 4041 адам, 1727 шаруашылық және 1065 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 2205 тұрғын үйді құрады. Қала халқының нәсілдік құрамы: 89,14% ақ нәсілді, 0,32% афроамерикандық, 3,12% американдық үндістер, 1,09% азиялық, 0,35% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 3,71% басқа нәсілдер және 2,28% екі немесе одан көп нәсілге жататын азаматтар. Кез келген нәсілге жататын испан тілділер немесе латиноамерикандықтар халықтың 12,35% құрады. 1727 шаруашылықтың 28,6%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 46,4%-ы бірге тұратын жұбайлар, 10,2%-ында күйеуі жоқ әйелдер, ал 38,3%-ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 33,7%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 13,1%-ы 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз тұратын азаматтардан құралған. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,30 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,94 адамды құрады. Ели қаласының орталық бөлігінде тарихи алты қабатты «Невада» қонақ үйі мен құмар ойындары залы орналасқан. 1929 жылы ашылған бұл ғимарат 1931 жылға дейін Невада штатындағы ең биік ғимарат болды және штаттың алғашқы өртке төзімді құрылысы еді. Бұл орын жатақ, тамақтандыру, ойын-сауық және туристер үшін танымал. Эли маңындағы 318 мемлекеттік тас жолындағы ұзын жол жыл сайынғы 90 мильдік (145 км) «Silver State Classic Challenge» жарыс трассасымен мәшһүр, бұл бүкіл әлемнен қатысушыларды тартатын ресми уақыт сынағы, «Cannonball Run» стиліндегі жарыс. Элидің Жаңару қоғамы қаланың орталық аймағында 20-дан астам сыртқы суреттер мен мүсіндерге жауапты. Әлемнің түкпір-түкпірінен шақырылған суретшілерге аймақтың тарихын бейнелейтін суреттер жасау тапсырылды, олар әртүрлі өнер стильдерін пайдаланды. Олар сонымен қатар теміржол және кенде жұмыс істеу үшін келген адамдардың тарихын көрсететін дүкен мен бірнеше қарапайым үйлерден тұратын тарихи ауылды күтіп ұстайды. Элиде АҚШ Жерді басқару бюросының, АҚШ Орман шаруашылығы қызметінің және Невада штатының Жабайы табиғат департаментінің аймақтық кеңселері де орналасқан.
Сыртқы және демалыс
Жақын жерде Ұлы Бассейн Ұлттық паркі, Үңгір көлі Мемлекеттік паркі, Уорд көмір пештері Мемлекеттік тарихи паркі және Невада штатының Линкольн округіне қарасты Мемлекеттік парктер орналасқан. Элидің төңірегіндегі кең далалар жаяу жүрушілерге, тау велосипедімен жүрушілерге және жарыс шаңғышыларына танымал. Эли 2016 жылғы Ұлттық спелеологиялық қоғамның жылдық жиналысын қабылдады. Жерді басқару бюросы қаланың оңтүстігіндегі бұғыларға арналған аумақты басқарады. Эли бұғыларын бақылау аймағы келушілерге бұғылардың қоғамын жақыннан көруге мүмкіндік береді.
Тау-кен өндірісі
1867 жылдан бастап, Элидің батысындағы Лэйн аңғарында бағалы металдар үшін темірге бай госсандар қазылды. Олтман және Сакстон кен орындары 1870 жылдары іске қосылды. 1890 жылдары Chainman кеніші дамытылып, аймақтағы ең өнімді кеніштердің біріне айналды. 1903 жылдан бастап мысты Giroux Consolidated Mining Company, ал 1904 жылы Nevada Consolidated Copper Company өндірді. 1913 жылы Consolidated Copper Mines Company Giroux компаниясын сатып алды. 1936 жылы Фултон мен Смит магнезитті алғаш сипаттады, бірақ 1942 жылы кен орындары алғаш зерттелгенде магнезит кеніші болған жоқ. 1943 жылы Kennecott Copper Corporation Nevada Consolidated компаниясын сатып алды және 1958 жылға қарай аудандағы барлық мүлікті біріктірді. KGHM International Ltd. бұрын Quadra FNX компаниясына тиесілі болған үлкен мыс кенішіне ие, онда Эли маңында 510 адам жұмыс істейді. Робинсон каньонындағы Джоана кеніші, Элиден солтүстікке қарай 3 шақырым жерде, шахтаның атымен аталатын Джоана әктас геологиялық формациясын ашты.
Спорт
2006 жылдан 2014 жылға дейін Невада Университетінің UNLV Rebels футбол командасы Эли қаласында жаттығу лагерін өткізді.
Ауа
Эли әуежайында коммерциялық әуе тасымалы 2013 жылдың 31 наурызына дейін жүргізілді. 2011 жылы Эли әуежайы, Ерекше әуе қызметі бағдарламасы арқылы федералдық субсидия алатын ауылдық әуежайлардың бірі ретінде жиі айтылды.
Жолдар
АҚШ-тың 6-шы жолы
АҚШ-тың 50-ші жолы (Эли – «Америкадағы ең жалғыз жол» деп аталатын АҚШ-тың 50-ші жолы бөлігінің шығыс ұшы)
АҚШ-тың 93-ші жолы
Тарихи Линкольн тас жолы, Америкадағы алғашқы жол, Эли қаласынан өтіп, солтүстіктен АҚШ-тың 93-ші жолы арқылы қалаға кірді және батысқа қарай АҚШ-тың 50-ші жолы арқылы қаладан шықты. Элиде АҚШ-тың ең шалқары зарядтау станциясы орналасқан.
U. S. Route 50 (Ely is the eastern end of the portion of U. S. Route 50 known as "The Loneliest Road in America")
U. S. Route 93
The historic Lincoln Highway, the first road across America, went through Ely, entering town from the north on U. S. Route 93 and departing town to the west on U. S. Route 50. Ely is home to the most isolated charging station in the United States.
Білім
Элиде қоғамдық кітапхана бар, ол Уайт Пайн округі кітапханасының бөлімшесі. Эли Уайт Пайн округі мектеп округінің бір бөлігі болып табылады.
Медиа
Элидің жергілікті газеті – "Бристлкон Трибьюн". Элиде екі жергілікті радиостанция бар: KDSS (92.7 FM) – White Pine округтерінің жалғыз музыкалық станциясы және KELY (1230 AM). KELY Неваданың көптеген ауылдық аймақтарында "Невадалық әңгімелер желісінің" бас станциясы ретінде таралды.