Кіріспе

Нигериялық саясаткер (1962 жылы туған)
футбол командасы

Абубакар Букола Сараки (19 желтоқсан 1962 жылы туған) – Нигерия Сенатының 13-ші президенті қызметін атқарған нигериялық саясаткер. Бұрын ол 2003 жылдан 2011 жылға дейін Квара штатының губернаторы болды; 2011 жылы Халықтық демократиялық партия (ХДП) тізімі бойынша Квара орталық сайлау округінің сенаторы болып сайланды, содан кейін 2015 жылғы жалпы сайлауда Барлық прогрессивті конгресс (АПК) партиясынан қайта сайланды. Ол биліктегі Барлық прогрессивті конгресс (АПК) партиясынан шығып, бұрынғы Халықтық демократиялық партиясына (ХДП) қайта оралды, онда 2018 жылдың 31 шілдесінде оппозициялық лидер атанды. Сараки 2019 жылғы сайлауда ХДП партиясынан президенттікке кандидат болу үшін үгілді, бірақ ішкі сайлауда Атику Абубакарға есе жіберді. Кейіннен ол Атику Абубакардың 2019 жылғы президенттік науқанының бас директоры болып тағайындалды, бірақ бұл сайлауда ол қазіргі президент Мұхаммед Бухариге жеңілді.

Отбасы

Сараки 1962 жылдың 19 желтоқсанында Лондонда Флоренс Моренике Сараки анасы мен Олусола Сараки әкесінің отбасында дүниеге келген. Олусола Сараки Екінші Нигерия Республикасында сенатор болған. Букола Сараки Тойин Саракиге (туған аты Охора) үйленген, олардың төрт баласы бар. Оның балаларының ішінде Сени мен Тосин Сараки есімдері жиі естіледі.

Білім

Сараки 1978 жылы Лагостағы Король колледжін бітірді. 1979 жылдан 1981 жылға дейін ол Ұлыбританиядағы жекеменшік пансионда оқыды. Кейін 1982 жылдан 1987 жылға дейін Лондон университетінің Лондон ауруханалық медициналық колледжінде білім алып, медицина бакалавры және хирургия бакалавры дипломын алды.

Ерте мансап

Сараки 1988-1989 жылдары Эссекс округындағы Раш-Грин ауруханасында медициналық қызметкер болып жұмыс істеді. Ол 1990 жылдан 2000 жылға дейін Société Générale Bank (Nig) Ltd директоры болды. 2000 жылы президент Олусегун Обасанжо Саракиді бюджет мәселелері жөніндегі президенттің арнайы кеңесшісі етіп тағайындады.

Квара штатының губернаторы

2003 жылы Букола Сараки Халықтық демократиялық партиясының (ХДП) платформасында Квара штатының губернаторы лауазымына кандидат болды. Ол бұрынғы губернатор Мұхаммед Лавалды, құрамы тоқтатылған Бүкіл Нигерия халықтары партиясынан (ANPP) жеңді. 2003 жылдың 29 мамырында ол қызметке кірісті және 2007 жылы қайта сайланды. Квараның губернаторы ретінде Сараки ауыл шаруашылығы, инфрақұрылым, денсаулық сақтау, білім беру және электр энергиясын өндіру салаларында реформалар жүргізді. Бұл бүкіл Нигерия бойынша көшіріліп жатқан Шонга фермалары бағдарламасын құруға әкелді. Ол сондай-ақ Нигерия губернаторлар форумының төрағасы болып тағайындалды. Сараки басшылығымен Квара Нигерияның тәуелсіз электр энергиясы жобасын аяқтаған алғашқы штат болды. Нигерияның Электр компаниясымен бірлесіп, Сараки Илориндегі Ганмо электр стансасын жаңғыртты және 725 трансформатор мен 7 подстанция орнату арқылы 3750-ден астам ауылдық қауымдастықты ұлттық желіге қосты. Бұдан бөлек, Кварада 4 электрмен жабдықтау жобасы аяқталды, нәтижесінде күніне 18-22 сағат бойы тұрақты электр қуаты қамтамасыз етілді. Квара тұрғындарының 90%-ы электр қуатына қол жеткізеді, ал Нигерия бойынша орташа көрсеткіш 30% құрайды. 2007 жылы Сараки Нигерия губернаторлар форумының төрағасы болды. Төраға ретінде Сараки ұлттық беделін арттырды және басқа штаттардың губернаторларымен реформаланған және біріктірілген қарым-қатынас орнатуға күш салды. Форум Нигерияда полиомиелитке қарсы егу науқанын да жақсартты және кеңейтті. Білл мен Мелинда Гейтс қоры, Әлемдік банк, DFID, GAVI, ЮНИСЕФ, БҰҰ-ның даму бағдарламасы (UNDP) сияқты көптеген халықаралық ұйымдармен бірқатар өзара түсіністік меморандумына (МТМ) қол қойылды.

Сенатор

2011 жылы Квара штатының губернаторы лауазымында екі мерзімдік өкілеттігін аяқтағаннан кейін, Сараки Квара орталық сенаторлық округінің сенаторы болып сайланды. Ол жеңіске жетіп, өз әпкесі Гбемисола Сараки Форованы алмастырды. Ол Сенаттың Қоршаған орта және экология комитетінің төрағасы болып тағайындалды, сондай-ақ Сенаттың капитал нарығы және қаржы комитетінің мүшесі де болды. Сенатор Сараки денсаулық сақтау, азық-түлік қауіпсіздігі, білім беру және қоршаған орта мәселелері бойынша белсенді түрде үгіт жүргізіп, мұнай төгілуін тазарту жөніндегі заңдарды күшейтуді қолдады. 2010 жылы Сараки Замфара штатындағы қорғасынмен улану дағдарысына араласты. Сараки Нигериядағы жанармайға субсидия беру режимін тоқтату туралы Сенатта ұсыныс енгізді, бұл елдің ұлттық ресурстарын ысырап етуге алып келді. Ол демеушілік еткен басқа да ұсыныстар мен жеке мүшелердің заң жобаларына 2012 жылғы Ұлттық мұнай төгілуін анықтау және оған жауап беру агенттігіне түзетулер енгізу туралы заң жобасы, 2012 жылғы Газды жағуға тыйым салу туралы заң жобасы және 2013 жылғы Климаттық өзгерістер жөніндегі комиссия туралы заң жобасы кірді. 2013 жылы Сараки GLOBE Нигерияны Теңгерімді қоршаған орта үшін жаһандық заң шығарушылар ұйымының (GLOBE International) филиалы ретінде құрды, бұл Нигериядағы қоршаған ортаны қорғау және тұрақты даму заңдарын ілгерілету үшін заң шығарушыларға платформа ұсынды. Қазіргі уақытта ол GLOBE Нигерияның президенті қызметін атқарады. Сараки сонымен қатар жақсы басқару, орманды жою және экономикалық даму сияқты мәселелер бойынша халықаралық деңгейде сөз сөйлеп, үгіт жүргізді.

Сенат Төрағасы

2015 жылғы жалпы сайлауда қайта сайланғаннан кейін, ол 9 маусымда PDP және APC сенаторларынан құралған партиялық одақпен Сенат Президенті болып сайланды. Сараки сенатор Ахмед Ибрагим Лаванның күшті қарсылығына тап болды, ол APC ішінде сайланған сенаторлар тобының басым кандидаттарының бірі болды. Оның орынбасары, сенатор Айк Экверемаду, тартысты сайлау нәтижесінде тағайындалды. Сенат Президенті Букола Сараки және сенаторлар делегациясы 2015 жылдың 3 тамызында Нигерияның солтүстік-шығыс аймағындағы Боко Харам террористік тобының салдарынан келтірілген зиянды анықтау және ішкі көшіп қонғандарға үміт беру мақсатымен Борно штатының Майдугури қаласына сапар жасады. Бұл делегация Сенат басшылығының көтеріліс басталғаннан бергі алғашқы сапары болды. Оның Президенттік кезеңінде, оның басшылығымен Сенат Нигерия тарихындағы барлық алдыңғы Сенаттардан өзіндік көрсеткіш бойынша басып өтіп, 201 заң жобасын қабылдады және 138 қоғамдық шағымды қарады. Соңғы кезде Нигерия Сенаты қабылдаған Мұнай өнеркәсібін басқару туралы заң жобасын Президент Мұхаммед Бухари президенттік өкілеттіктерді шектейтініне байланысты қабылдаудан бас тартты. Бұл заң жобасы мұнай саласында ашықтық пен есептілікті арттыру мақсатымен Нигерия Ұлттық Ассамблеясымен қабылданған еді. 2019 жылдың 6 маусымында Сараки 8-ші Сенаттың соңғы пленарлық отырысында қоштасу сөз сөйледі.

Сайлаулар

2011 жылы Сараки президенттік праймериз үшін Халықтық демократиялық партиядан үміткер екенін жариялады, бірақ кейіннен солтүстік аймақтың келісім кандидаттарының бірі Атику Абубакарды қолдап, сайлаудан бас тартты. Сараки қазіргі уақытта Халықтық демократиялық партияның (ХДП) мүшесі, ал бұрын Барлық прогрессивтілер конгресінің (АПК) мүшесі болған. Ол 2018 жылдың 31 шілдесінде 14 сенатордың оппозициялық Халықтық демократиялық партияға (ХДП) өткенінен кейін бірнеше күн өткен соң АПК-дан шықты. Ол бұл шешімді бұрынғы партиясының ықпалды тұлғаларының төзбестігімен түсіндірді. Сараки 2019 жылғы сайлауда ХДП-ның президенттік тікелей сайлауына қатысу үшін президенттік үгілдік науқанын бастады. «O to Ge» қозғалысы аясында Сараки Квара штатынан сенаторлық мандатын АПК өкілі доктор Ибрагим Олоригебеге жоғалтты. Ол төрт аудандық әкімшілік аймақта Олоригебеге қарсы 68 994 дауыс жинады, ал Олоригебе 123 808 дауыс алып, 54 814 дауыс айырмасымен жеңіске жетті. 2022 жылдың қаңтарында Сараки 2023 жылғы жалпы сайлауда Халықтық демократиялық партиясының (ХДП) тізімі бойынша президенттік лауазымға үміткер екенін мәлімдеді. Абуджадағы MKO Abiola ұлттық стадионында 28-29 мамыр күндері өткен ХДП-ның президенттік праймериз сайлауында ол ең көп дауыс жинаған Атику Абубакардан (371 дауыс) жеңілді, одан кейін Ниесом Вике (237 дауыс) және Сараки (70 дауыс) орналасты.

Сыбайлас жемқорлық

Доктор Букола Сараки өзіне тағылған сыбайлас жемқорлықтың барлық айыптауларын үнемі мойын бұрмай, оларды жоққа шығарды және осы мәселе бойынша бірнеше сот ісін жеңіп алды. Ол бұл шағымдарды саяси қысым мен "қарлыға сүңгігендей қуғын" деп атады. Көптеген замандастарынан өзгеше, Сараки 2000 жылы саясатқа қатысудан бұрын табысты бизнеспен айналысып, қор жинағандықтан, айтарлықтай бай болды.

Société Générale компаниясы

1990 жылдан 2000 жылға дейін Сараки Société Générale Bank Nigeria (SGBN) Ltd директоры болды. Société Générale Bank директорлары кейіннен Экономикалық және қаржылық қылмыстар жөніндегі комиссия (EFCC) төрағасы Нуху Рибадумен салымдарды басқаруда немқұрайлылық жасады деп айыпталды, ал ол кейіннен қызметінен алынды. 2012 жылы бірқатар сот шешімдерінен кейін SGBN Heritage Bank болып қайта құрылды, ол қазір Нигериядағы ең көп капиталға ие банктердің бірі, активтері 1,5 миллиард АҚШ долларынан астам. Сондай-ақ, Саракидің беделін түсіру мақсатымен банкты құлату үшін сараңдықпен жоспарланған амалдар жасалғаны анықталды.

Бейбітшілік парақшалары

2017 жылдың қарашасында Халықаралық зерттеуші журналистика консорциумы жүргізген тергеу оның есімін "Жәннат қағаздары" деп аталатын құжаттардағы саясаткерлер тізімінде көрсетті. "Панама құжаттары" аясында жарияланған мәліметтерге сәйкес, Landfield International Developments Limited және Renocon Property Development Limited компанияларын Букола Сараки басқарған, бірақ осы мәлімдемелер жасалған кезде бұл оффшорлық компаниялардың ешқайсысы Саракидің ресми мүлік декларацияларында көрсетілмеген. 2018 жылдың шілдесінде Нигерияның Жоғарғы соты Нигерия Федералдық үкіметі тарапынан оған тағылған барлық айыптан Саркиді ақтап берді, оның қоғамдық қызметтегі мансабы бойындағы мүлік декларациялары "нақты және дұрыс" екенін мәлімдеді.

Париж клубының несиесі

EFCC Сенат Президенті Букола Саракидің көмекшілерінің Париж клубының қарыз сомасын қайтарудан 3,5 миллиард нге дейін ақшаны жылыстауына қатысты қылмыстық іс қозғады деген хабар тарады. EFCC жүргізген тергеу нәтижелері 10 наурызда Президент Мухаммаду Бухариге баяндама түрінде ұсынылды, бұл Сенаттың EFCC төрағасы міндетін атқарушы Ибрагим Магуды бекітуден бас тартуына бес күн бұрын болды.

Ұрылық туралы тергеу

2018 жылдың 5 сәуірінде қарулы қарақшылар Квара штатының Оффа қауымындағы бес коммерциялық банкке шабуыл жасап, кем дегенде 30 адамды, оның ішінде полиция қызметкерлерін өлтірді. Сараки Нигерия полициясымен сұраққа алу үшін шақырылды – бұл Нигерия полициясының Бас инспекторының оны кінәлі ету жоспарының салдарынан болды. Алайда, ол кейіннен барлық айыптан босатылды. Үш жыл өткен соң, 2021 жылдың 6 қаңтарында екі адам Квара штатының «End SARS» сот-тергеу комиссиясына шағымдану өтініштерін ұсынды, олар таратылған Арнайы тонауға қарсы күрес отряды (SARS) офицерлерінің оларды азаптап, 2018 жылғы Оффа қарыстыруына Букола Саракиді тартуға мәжбүр еткенін мәлімдеді.

Мүлікті заңсыз алып қою және Саракиге қайтару

2020 жылдың 16 шілдесінде Лагостағы федералды жоғары сот уақытша тәркілеу туралы шешімді кері қайтарды және Федералды үкіметке Саракиге Илорин қаласындағы, Квара штатындағы үйлерін қайтаруға бұйрық берді.

Қуара мемлекеттік активтерін заңсыз сату және дұрыс басқару

2021 жылдың мамыр айында Квара штатының губернаторы АбдулРахман АбдулРазак құрған комиссия, Квара штатының мемлекеттік мүліктерін 1999 жылдың мамырынан 2019 жылдың мамырына дейін сату бойынша сот тергеу комиссиясы, Саракиді мемлекеттік мүлікті күдікті түрде төмен бағаға жақын туыстарына сатқан деп айыптады және Саракиді оның ізбасары, губернатор Абдулфатах Ахметпен бірге қудалауға ұсынды. Сараки, Ахмет және басқалар мемлекеттік мүлікті штаттан тыс жерде заңсыз сатқан, сондай-ақ Шонга шаруашылықтарын және басқа да мүлікті тиімсіз басқарған деген айып тағылды. Сараки басқарудағы бұзушылықтарды жоққа шығарды және комиссия оны жауап беруге шақырмағанын мәлімдеді. Сондай-ақ Сараки комиссияның бейтарап еместігін және бұл АбдулРазақтың өзінің алдыңғыларын "қаралап көрсету" әрекеті екенін айтты.

Сот

Букола Сараки Нигерияда тұтқындау ордері шығарылған тұңғыш Сенат Төрағасы болды, ол кезде 2015 жылдың 18 қыркүйегінде Сыйапат Кодексі Трибуналының төрағасы Данлади Умар Саракиге қатысты тұтқындау ордерін шығарды.

Әдеп кодексі

2015 жылы Саракиге қарсы жемқорлыққа қатысты бастапқыда 13 бап бойынша айып тағылды. Кейін бұл айыптар саны 22-ге дейін арттырылды. Айыптар оның қызметте болған кезінде мүлік сатып алуымен және оның мүлкі туралы жалған мәлімдемелер жасауымен байланысты болды. Нигерия заңнамасы мен әдеп кодексінің ережелері мемлекеттік қызметкерлерге Нигерияда немесе шетелде несие алуға, сондай-ақ мүлік сатып алуға тыйым салмайды. Сараки мемлекеттік қызметке тағайындалғанға дейін Әдеп кодексі бюросы куәландырғандай, өте бай халықаралық бизнесмен болған. 2016 жылдың 18 наурызында Саракидің жетекші кеңесшісі және Нигерияның бұрынғы бас прокуроры Кану Годвин Агаби 79 адвокаттан тұратын делегацияны басқарып, Саракиді сотта қорғады.

Әдеп кодексі бюросының активтерді және оффшорлық активтерді пайдалану туралы жалған декларация бойынша ақтау

2017 жылдың 14 маусымында Абуджада отырыс өткізген Әдеп кодексі трибуналы (CCT) Саракиді 2015 жылдың қыркүйегінде федералдық үкімет тарапынан оған тағылған, мүлкін жалған көрсету арқылы жасалған жемқорлықтың 18 тармағы бойынша айыптаудан ақтап шығарды. Осы ақтау шешімімен CCT Саракидің мүлкін жалған көрсеткені және мемлекеттік қызметте жүрген кезінде оффшорлық активтерге ие болғаны туралы барлық дауларды ресми түрде тоқтатты.

Апелляциялық сот

ТКК-ның үкімі Саракиді 18 тармақ бойынша барлық айыптаулардан босатты, себебі айыптау тарапы өз кінәларын жеткілікті дәлелдермен дәлелдей алмады. Бірақ, күтпеген жағдай, Нигерия Федералды үкіметі шағымдануға өтініш берді. Содан кейін Апелляциялық сот Саракиді Федералды үкімет тарапынан оған қарсы қойылған, мүліктің жалған жариялануына қатысты 18 айыптаудың үш тармағы бойынша қайтадан соттауға бұйырды. Апелляциялық сот сондай-ақ, айыптау тарапы Саракиге қарсы қойылған 15 тармақ бойынша дәлелдер келтірмегенін мәлімдеді.

Нигерияның Жоғарғы соты

2018 жылдың 6 шілдесінде Нигерия Федеративтік Республикасының Жоғарғы Соты Сенат Төрағасы доктор Абубакар Букола Саракиге қарсы, оның Сенат Төрағасы болып сайланғаннан кейін Федералдық үкімет тарапынан қойылған жемқорлық және мүліктің жалған жариялануы бойынша 18 айыпталуды толығымен жоққа шығарды. 6 шілдедегі үкімде Жоғарғы Соттың төрағасы Датижо Мохаммед басқарған бес судьядан тұратын құрамы, апелляциялық соттың бір жағынан трибуналмен келісіп, екінші жағынан Саракиді Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес комитетіне (СЖҚК) қайта оралуға міндеттеген шешімінің "соттың күтпеген бұрылысы" екенін айтты. Осыған байланысты, сот 2017 жылғы маусымдағы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес комитетінің (СЖҚК) шешімін күшінде қалдырды, онда прокуратура доктор Саракиге қарсы қылмыстық істі дәлелдемегені анықталған болатын.

Атаулары мен стильдері

Сараки губернатор қызметін атқарып тұрғанда Илорин фулани әмірлігінің туракиі атанды. Тұраки – Хауса-фулани патшалықтарының басшылық жүйесіндегі жоғары лауазымды шенеунік. Бірнеше жыл өткен соң, Илорин әмірі оны Илориннің вазирі (немесе премьер-министрі) қызметіне тағайындады. Бұл атақ бұрын оның әкесіне тиесілі болған.

Құрметтер

Сараки 2010 жылы Нигер орденінің Ұлттық құрмет белгісімен (CON) марапатталған алғашқы Нигерия штатының губернаторы болды. Ол Біріккен Ұлттар Ұйымының бастамасымен құрылған "Таза пештер үшін жаһандық одақ" ұйымының басшылық кеңесіне тағайындалды. 2019 жылдың 19 сәуірінде доктор Абубакар Букола Сараки Халықаралық адам құқықтары комиссиясының (IHRC) "Елшісі" болып тағайындалды.