Кіріспе

Ядролық диморфизм – жасушада екі түрлі ядроның болуын сипаттайтын термин. Ядро түрлері арасында көптеген айырмашылықтар бар. Бұл ерекшелік Тетрахимена және кейбір форминифералар сияқты протозоан цилиаттарында кездеседі. Цилиаттарда екі типті ядро болады: негізінен метаболизмді басқаруға қолданылатын макронуклеус және репродуктивтік функцияларды орындайтын, сондай-ақ макронуклеусті жасайтын микронуклеус. Ядролық тесік кешендерінің құрамы макронуклеус пен микронуклеустің қасиеттерін анықтауға көмектеседі. Ядролық диморфизм күрделі эпигенетикалық реттеуге бағынады. Ядролық диморфизмнің механизмі қалай жұмыс істейтінін және жасушалар үшін оның қандай пайдасы бар екенін түсіну үшін үздіксіз зерттеліп келеді. Ядролық диморфизм туралы білу, осы бір жасушалы организмдерде сақталған, бірақ көпжасушалы эукариоттарға эволюцияламаған ежелгі эукариоттық механизмдерді түсінуге көмектеседі. Бөліну және жалпы процестердегі айырмашылықтар молекулалардың функционалдық және құрылымдық тұрғыдан қаншалықты ерекшеленетінін көрсетеді. Бұл айырмашылықтар олар орналасқан жасушалардың белсенділігі мен функцияларында маңызды рөл атқарады.

Макро және микро ядролар

Макронөмір мен микроядро бір жасушаның ішінде орналасқанына қарамастан, олардың атқаратын қызметтері әртүрлі. Микроядро вегетативтік күйде толығымен тежеледі және диплоидты ұрықтық ядро ретінде қызмет етеді, ал белгілі барлық вегетативтік гендік экспрессия полиплоидты соматикалық ядро болып табылатын макроядрода жүзеге асады. Микроядро конъюгация кезінде мейоз барысында зиготалық ядроларды қалыптастырады. Бұл зиготалық ядролар белгілі бір процестен өтіп, макроядролық немесе микроядролық жасушаларға дифференциалдануы мүмкін. Ал макроядролық жасушалар ДНК-ның өзгеруі арқылы дифференциалданады. Осының нәтижесінде макроядролық жасушалар микроядролық жасушаларға қарағанда әлдеқайда ірі болады, сондықтан олар макро және микро деп аталады. Ядролық кешендер макроядро мен микроядроға тасымалдауда маңызды рөл атқарады, себебі екі өте әртүрлі ядрода әртүрлі уақытта әртүрлі процестер жүреді. Екі ядро арасындағы тасымалдау аппараттарының осы айырмашылықтары микроядро мен макроядро арасындағы айқын ерекшеліктерге алып келеді. Конъюгацияның екі кезеңі де әртүрлі болғандықтан, конъюгацияның соңында микроядро мен макроядро арасындағы айырмашылықтар пайда болады. Бұл өзгерістер цикл бойы сақталады. Микроядро мен макроядро арасында басқа да бірегей биологиялық және биохимиялық айырмашылықтар бар. Ядролық бөліну кезінде генетикалық ақпарат таралуының үш жолы бар. Оларға микроядролық жасушалардағы мейоз, микроядролық жасушалардағы амитоз және микроядролық жасушалардағы митоз жатады. Микроядролық жасушалардың мейозы геномды жасушадан сыртқа созуды қамтиды, ал макроядролық жасушалардың амитозы геномның кездейсоқ таралуын қамтиды.

Жақында

Соңғы зерттеулер микроядро мен макроядро арасындағы айырмашылықтардың себептерін анықтауға бағытталған. Микроядро мен макроядро арасындағы функционалдық айырмашылықтар белгілі бір уақыттан бері ядролық мембрана арқылы тасымалдаудың таңдаулылығымен байланыстырылып келді және басқа да жалғасып жатқан зерттеулермен қатар, зерттеулер үшін маңызды тақырып болып қалуда. Қай молекулалардың өте алатыны макроядро мен микроядроның ядролық тесіктеріне байланысты. Макроядро тесіктері микроядро тесіктеріне қарағанда ірі молекулалардың өтуіне мүмкіндік береді. Бұл айырмашылық екі ядро түрінің арасындағы ақуыздар құрамы мен ядролық тесік кешенінің құрылысына байланысты деп саналады. Микроядро мен макроядро арасындағы тағы бір жақында тәжірибе жүзінде тексерілген айырмашылық – әрқайсысындағы нақты белгілі бір ақуыздардың ерекшелігі. Әрқайсысындағы әртүрлі нуклеопориндер екі ядроның арасындағы құрылымдық айырмашылықтарға әсер етеді, бұл өз кезегінде функционалдық айырмашылықтарға алып келеді. Тетрагименалардың қалай жұмыс істейтінін және олардың күрделі биологиялық процестерді қалай басқаратынын түсіну үшін зерттеулер жалғасуда. Силиаттар мен оларға ұқсас эукариоттар ескі эукариоттық механизмдерді түсіндіруге көмектеседі. Бір жасушалы силиаттар эукариоттардың соңғы ортақ ата-тегін көрсететіндіктен, ол механизмдерді түсіндіруге де көмектеседі және осы механизмдердің неге сақталғаны және эволюция барысында неге жойылғаны туралы қызығушылық тудырады. Ядролық диморфизм туралы көп зерттеулер жүргізілгенімен және көп нәрсе ашылғанымен, бұрынғы зерттеулерді жетілдіру арқылы қазіргі білімді кеңейту үшін әлі де зерттеулер қажет.