Кіріспе

Кеме құрылысында қолданылатын шайырлар термині. Теңіздік қоймалар – қонысжапырақ ағаштардан алынатын барлық сұйық өнімдер. Бұл материалдарға қатпар, тал майы, қарағай майы және терпентин жатады. Шикі желім немесе олеорезин тірі қарағай ағаштарының жараларынан жиналады. "Теңіздік қоймалар" термині бастапқыда ағаштан жасалған желкенді кемелерді салу және күтіп ұстау үшін қолданылатын органикалық қосылыстарды білдірген, оған арқан, маска, терпентин, қатпар, пич және шайыр кірген. Бұл материалдар бастапқыда кемелерді су мен ауа райынан қорғау үшін қолданылған. Мачталар, бағаналар мен арқандарды қорғау қажет болды, ал ағаштан жасалған кемелердің корпусына тақтайлар арасындағы кеңістікті жабу үшін суға ерімейтін, иілгіш материал керек болды. Көбінесе қарағай шайырына қамыс сияқты талшықтар қосылып, осылайша жарықтар бітеліп, судың кіруіне жол берілмейтін еді. Қазіргі кезде теңіздік қоймалар индустриясының қарағай қоспаларынан самын, бояу, лак, аяқ киімге арналған полироль, майлау материалдары, линолеум және шатыр материалдары жасалады.

Солтүстік Америкадағы отарлар

Корольдік флот американдық колониялардың теңіздік жабдықтарына көп жүйкеленді, ал теңіздік жабдықтар колониялық экономиканың маңызды бөлігі болды. Мачталар Жаңа Англиядағы алып ақ шыршылардан, ал шайыр Каролинадағы ұзын жапырақты шыршы ормандарынан алынды, сондай-ақ ол жерде ағаш, қалқанша және ыдыс жасауға қолданылатын материал өндірілді. 1700-ші жылдардың басында Британдық Корольдік Ұлыбританиядағы Палатиннан келген қашқынды жабдықтау үшін Нью-Йорк провинциясына көшіруге қатысты. Теңіздік жабдықтар американдық революциялық соғыс кезінде маңызды рөл атқарды. Британия француз және испандықтардың күшін блокада арқылы әлсіретуге тырысқанда, теңіздік жабдықтарды контрабанда деп жариялады. Сол кезде Ресей Еуропадағы теңіздік жабдықтардың басты өндірушісі болды, бұл «бетарап» ресейлік кемелерді тәркілеуге әкелді. 1780 жылы Екатерина Ұлы өзінің флоты бейтарап саудаға кедергі келтіретіндерге қарсы қолданылатынын жариялады және ол Еуропалық бейтараптарды Қарулы бейтараптық лигасына біріктірді. Бұл әрекеттер күресіп жатқан отаршылар үшін пайдалы болды, өйткені британдықтар үлкен сақтықпен әрекет етуге мәжбүр болды. Заллен терпентиннің (және смоланың) теңіздік жабдықтар ретінде қалай өндірілетінін егжей-тегжейлі сипаттайды. Солтүстік Каролинадағы шыршы ағаштарынан шырын алынды, ол терпентин мен смола (немесе шайыр) жасау үшін екі рет дистиллендірілді, сондықтан олар «тар сопақшасы» деп аталды. Ағаштарға шырын жинау үшін «жәшік» деп аталатын ойықтар жасалды. Көптеген құлдар ағаштарды ойып, шырынды жинап, өңдеуге жұмсалды. Заллен мұны өнеркәсіптік құлдық деп сипаттайды, бұл ауыл шаруашылығындағы құлдардың кең таралған көрінісінен өзгеше. 1840 жылдары терпентин мен дәнді спирттің қоспасы – камфин АҚШ-та шамға арналған отынның басым бөлігіне айналды. [Заллен «камфен» деп жазуды ұнатады.] Солтүстік Каролинаның шыршы ағаштары камфин өндіруге өте қолайлы болды. Өндіріс кеңейген сайын құлдарға да қажеттілік артты. Ағаш өсірудің тиімділігі артты. Құлдар көбінесе қыста, егіншілік баяу болған кезде жалға алынды. Көптеген адамдардың құндылығы өмірді сақтандыру арқылы қорғалды. Вилмингтон, Солтүстік Каролина камфин өндірісінің орталығы болды. Қалаларда газ шамдары да қолданылды, бірақ оларды жоғарғы сыныптар пайдаланды. Камфин – орташа отбасының отын көзі. Залленнің айтуынша, Форт-Самтерден кейін терпентин өндірушілер негізгі нарықтардан үзіліп қалды. Эмансипация оларды терпентин жинау мен өңдеуге жұмыс күшісіз қалдырды. Лагерьлер өртке қауіпті болды. Көптеген лагерьлер Уильям Тэкумсе Шерманның Саваннадан Голдсбороға, Солтүстік Каролинаға дейінгі жорығы кезінде өртенді. Конгресс сонымен қатар Азамат соғысын қаржыландыру үшін алкогольге салықтар салды. Бұл камфин керосинден қымбатқа айналдырды. Керосин алғаш рет көмір майы ретінде өндірілді, ол Пенсильванияда мұнай табылғаннан кейін көптеп табылған. XIX және XX ғасырларда теңіздік жабдықтардың негізгі өндірушілері – Америка Құрама Штаттары және Франция, онда Наполеон құмды аймақтарда шыршы ағаштарын отырғызуға ынталандырды. 1920 жылдары АҚШ 11 миллион галлон спирт экспорттады. 1927 жылы Франция әлемдік смоланың шамамен 20 пайызын экспорттады.

Бөлу әдістері

Бүгінде теңіздік қоймалар АҚШ-та қарағай ағашын Kraft процесімен өңдеудің қалдық өнімі – жоғары мұнайдан алынады, бірақ тірі қарағайлардан шайыр алу әлемнің басқа аймақтарында жиі кездеседі. Терпентин мен қарағай майын олеорезинді бумен айнуға немесе қарағай ағашын құрдымды айнуға жаратылған процестер арқылы алуға болады. Майдаланған түпкілер мен тамырларды еріткішпен (сольвентпен) алу, арзан нафтаның қолжетімді болуымен қатар, кеңінен таралды. Терпентин мен су қайнатылып алынғаннан кейін розен дистилляциялық қондырғыда қалады.