1950 жылдарғы АҚШ Әскери-әуе күштерінің ұшақ тасымалдау бағдарламасы

Кіріспе

1950 жылдардағы АҚШ Әскери-әуе күштерінің истребитель тасымалдау бағдарламасы

FICON (Fighter Conveyor) бағдарламасы 1950 жылдары АҚШ Әскери-әуе күштері тарапынан жүргізілді. Бағдарламаның мақсаты Convair B-36 Peacemaker бомбалаушысының бомбалық бөлімінде Republic F-84 Thunderflash истребителін тасымалдау мүмкіндігін тексеру болды. Алдыңғы қанат ұштарын байланыстыру тәжірибелері Tip Tow жобасын қамтыды, ол бомбалаушылардың қанаттарына жалғанған истребительдерді тасымалдауға жасалған әрекеттер еді. FICON жобасынан кейін Tom Tom жобасы іске асырылды.

Қанат ұштарының біріктірілу тәжірибелері

Қанат ұшымен байланыстыру эксперименттері ұшақтың тиімді қанаттарының ұзындығын арттыру үшін қосымша қозғалмалы панельдерді қосу идеясынан туындады, осылайша ұшақтың ұшу қашықтығын ұзартуға болады деген үміт болды. Теория бойынша, бұл планерлердің ұзын, тар қанаттары сияқты әрекет етеді. 1944 және 1945 жылдары немістер екі бірдей жеңіл ұшақты біріктіріп осы идеяны сынап көрген, ал содан кейін Ричард Вогт, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германиядан АҚШ-қа келген, осы идеяны одан әрі дамытты. Бұл идея 1940 жылдардың соңында Райт-Филдте Douglas C-47A Skytrain және Culver Q-14B Cadet ұшақтарында сынақтан өтті. Сынақтар идеяның перспективалы екенін көрсетті, соның нәтижесінде Republic Aviation компаниясына одан әрі зерттеу үшін келісімшарт берілді. Осылайша "Tip Tow" жобасы басталды.

MX-1016 жобасы (Тілтірек)

MX 1018 бағдарламасы (кодтық атауы "Tip Tow") ұшақтардың қашықтығын арттыруға бағытталған, соның ішінде поршенді қозғалтқышты бомбалаушыларды истребительдермен қорғау мақсатында, истребительді бомбалаушыға қанат ұштары арқылы ұшу кезінде қосып, ажырату мүмкіндігін қарастырды. Tip Tow ұшақтары арнайы модификацияланған ETB 29A (сериялық нөмірі 44 62093) және екі EF 84D (сериялық нөмірлері 48 641 және 48 661) ұшақтарынан тұрды. Бірнеше ұшулар орындалды, олардың ішінде бір ұшақпен, содан кейін екі ұшақпен сәтті қосылып, ажыратылды. F 84 ұшақтарының ұшқыштары қосылған кезде қолмен басқаруды сақтап, рульдік осін лифт қозғалысымен, емес аэрон қозғалысымен ұстады. "Аналық кеме" (mother ship) тартқан кезде F 84 ұшақтарының қозғалтқыштары отынды үнемдеу үшін өшірілді, ал ұшу кезінде қозғалтқыштардың қайта іске қосылуы сәтті жүзеге асырылды. B 29 қанаттарының икемділігі және қанат ұштарындағы айналмалы ағындар алаңдаушылық тудырды, сондай-ақ бекіту механизмдерін өзгерту қажет болды. Екі F 84 ұшағының B 29 бомбалаушысына бірінші рет қосылуы 1950 жылдың 15 қыркүйегінде 10-шы рейсте болды. Барлық ұшақтар қосылған ең ұзақ ұшу 1950 жылдың 20 қазанында 2 сағат 40 минутқа созылды. Бұл ұшулардың барлығы F 84 ұшағының қолмен басқаруымен орындалды. Republic компаниясы эксперименттерді жалғастыру үшін автоматты ұшу басқару жүйесін енгізу бойынша қосымша келісім-шарт алды. Осы уақытта, модификациялар аяқталу кезінде, қосымша сынақ ұшулары жасалды, оның ішінде түнгі ұшулар да болды. Автоматты ұшу басқару жүйесінің модификациялары 1953 жылдың наурыз айында сынақтарға дайын болды, және F 84 ұшақтарының тек біреуімен бірнеше рет қосылып, электрлік мәселелерді шешуге тырысты. 1953 жылдың 24 сәуірінде Нью-Йорк штатындағы Пеконик шығанағының үстінде сол жақ F 84 ұшағы қосылып, автоматты жүйе іске қосылды. F 84 бірден B 29 қанатына аударылып, екеуі де құлап, бес экипаж мүшесі мен F 84 ұшқышы қаза тапты. F 84D ұшағының оң жақ ұшқышы, майор Кларенс Э. "Бад" Андерсон "Эксперименталды сынақ ұшқыштары қоғамы" жариялаған "Ұшақ қанаттарын біріктіру эксперименттері" атты мақаласында Tip Tow эксперименттері туралы жазды.

The MX 1018 program (code named "Tip Tow") sought to extend the range of jets to give fighter protection to piston engined bombers with the provision for in flight attachment/detachment of the fighter to the bomber via wingtip connections. The Tip Tow aircraft consisted of a specially modified ETB 29A (serial number 44 62093) and two EF 84D (serial numbers 48 641 and 48 661). A number of flights were undertaken, with several successful cycles of attachment and detachment, using at first a single aircraft, then two. The pilots of the F 84s maintained manual control when attached, with roll axis maintained by elevator movement rather than aileron movement. Engines on the F 84s were shut down to save fuel during the "tow" by the mother ship, and in flight engine restarts were successfully accomplished. Wing flexibility of the B 29 as well as wing tip vortices caused concern, and the mechanisms for attachment required modifications. The first hookup of both F 84s with the B 29 occurred on the 10th flight on 15 September 1950. The longest flight with all connected was on 20 October 1950, and lasted for 2h 40min. All of these flights were accomplished with manual control of the F 84 aircraft. Republic received an additional contract to continue the experiments by incorporating an automatic flight control system. Meanwhile, as the modifications proceeded, additional test flights were made, including night flights. The automatic flight control modifications were ready for testing in March 1953, and a number of hookups were made with only one or the other of the F 84s while attempting to sort continuing electrical issues. On 24 April 1953, over Peconic Bay, New York State, the left hand F 84 hooked up and the automatic system was activated. The F 84 immediately flipped over onto the wing of the B 29 and both crashed with loss of all five crew and the F 84 pilot. The pilot of the right hand F 84D, Major Clarence E. "Bud" Anderson wrote of the Tip Tow experiments in an article entitled Aircraft Wingtip Coupling Experiments published by the Society of Experimental Test Pilots.

Том-Том жобасы

Сонымен қатар, Том Том деп аталған ұқсас конфигурация JRB 36F 49 2707 қолданылып әзірленді, бұл бұрынғыда FICON сынақтарында және екі RF 84F (сериялық нөмірлері 51 1848 және 51 1849) ұшақтарында қолданылған еді. Ұшақтар буынтұлғалы қолдар мен қысқыштармен қанат ұштарынан біріктірілді. 1956 жылы Convair ұшқыштары Док Витчелл, Берил Эриксон және Реймонд Фицджеральд бірнеше рет сәтті байланыс жасағанмен, турбуленттілік пен құйынды ағындар үлкен мәселе болып қала берді. 1956 жылдың 23 қыркүйегінде Берил Эриксон басқарған RF 84F 51 1849 ұшағы JRB 36F ұшағының оң қанат ұшынан жыртылып кетті. Барлық ұшақтар қауіпсіз жерге қонды, бірақ бұл идея тым қауіпті деп есептелді. Сол кездегі ұшу кезінде жанармай құю технологиясының жетілуі, истребительдердің ұшу қашықтығын ұзартудың әлдеқайда қауіпсіз жолын ұсынды және Том Том жобасы тоқтатылды.

FICON тұжырымдамасы

Эксперименталды McDonnell XF 85 Goblin сүйемелдеуші истребителі сәтсіз болып шықса да, АҚШ Әскери-әуе күштері бомба тасушыдағы истребитель концепциясының әлі де мүмкіндігі бар екеніне сенді. Сүйемелдеудің орнына, назар Конвейр B 36 Бейбітшіл бомбалаушы ұшағында Республика F 84 Thunderjet истребителін тасымалдауға бағытталды. Жоспар бойынша, ауқымдырақ ұшу қабілетіне ие ауыр бомбалаушы ұшақ нысанаға жақын жерге жетіп, одан жылдам және маневрлі F 84 истребителін тактикалық ядролық бомбаны жеткізу үшін шығаратын болды. F 84 содан кейін "аналық кемеге" қайтып оралып, үйге тасымалданатын еді.

FICON сынағы

RB 36F 1 CF Peacemaker (сериялық нөмірі 49 2707) бомбалық бөлімінде арнайы трапеция механизмімен модификацияланды және GRB 36F деп белгіленді, ал F 84E Thunderjet (сериялық нөмірі 49 2115) пилот кабинасының алдындағы мұрын бөлігіне қайтарылатын ілмекпен жабдықталды. Бұл ілмек истребительді трапециямен байланыстырып, ұшу кезінде бомбалық бөлімде ұстап тұрады, оны ұшыру үшін төмен түсіреді және миссиядан кейін қайта көтереді. Истребительдің өлшеміне байланысты, GRB 36-ның ішіне тек кабинасы, фюзеляждың тірегі және вертикальды құйрық қанаты сыяды, бұл кедергіні айтарлықтай арттырып, үлкен бомбалаушының ұшу қашықтығын 5-10%-ға азайтты. Жағымды жағы, истребитель пилоты ұшағын тасымалдағышқа бекітілген күйде тастап кете алатын болды, бұл мақсатқа 10 сағаттық ұшуды және кері қайтуды әлдеқайда жеңілдетті. Алғашқы FICON сынақтары 1952 жылы өткізілді. Бірінші байланыс 1952 жылдың 9 қаңтарында жасалды, 23 сәуірде бомбалық бөлімге алғаш рет қайтарылды, ал толық жүйенің ұшып кетуден қонуға дейінгі алғашқы ұшуы 14 мамырда орындалды. 1953 жылы GRB 36/F 84E Эглин әуе базасына жіберілді, онда 170 әуеден ұшыру және қайтару операциялары жүргізілді. 1953 жылдың мамыр айында F 84E жылдамдатылған Republic F 84F Thunderstreak-ке алмастырылды, ал бастапқы YRF 84F (қысқаша YF 96A деп аталды) прототипі (сериялық нөмірі 49 2430) бұл рөлге бейімделді және қысқа мерзімге GRF 84F деп аталды. RF 84F Thunderflash тактикалық барлау истребителі пайдалануға кіріскен кезде, FICON-ның мақсаты шабуылдан барлауға өзгертілді. F-84 сияқты, RF-84 да кішірек өлшемі мен жоғары маневрлік қабілетін пайдаланып, жақсы қорғалған нысандардың үстінен ұшып өтіп, бомбалаушының жау қорғанысының шегінен тыс жерде жүргенде барлау ақпаратын жинауға тиіс болды. Бұл схема "тактикалық тұрғыдан дұрыс" деп танылды және АҚШ Әскери-әуе күштері 25 RF 84K тактикалық барлау истребителімен жабдықталған 10 RB 36D тасымалдаушысын модификациялауға бұйрық берді. RF 84K, RF 84F-тан GRB 36-ға жақсы сыюы үшін қайтарылатын байланыс жабдығымен және төмен қарай бұрылған қанат ұштарымен ерекшеленді. Оның 4 0,50 дюймдік пулеметтен тұратын қарулануы болғандықтан, ол эскорт истребителі ретінде де қолданылуы мүмкін еді. RF 84K 25 000 фут (7 550 метр) биіктікте жұмыс істей алатын болды және GRB 36D-дің 4 500 км ұрыс қашықтығына 1 900 км қосты.

A production RB 36F 1 CF Peacemaker (serial number 49 2707) was modified with a special trapeze mechanism in its bomb bay and designated GRB 36F, and a production F 84E Thunderjet (serial number 49 2115) was fitted with a retractable hook in the nose in front of the cockpit. The hook would link the fighter to the trapeze which would hold the aircraft in the bomb bay during flight, lower it for deployment, and raise it back in after the mission. Due to the size of the fighter, only the cockpit, the fuselage spine, and the tailfin actually fit inside the GRB 36, which considerably increased the drag and reduced the big bomber's range by 5–10%. On a positive note, the fighter pilot was able to leave his aircraft while attached to the carrier, making the 10 hour flights to and from the target much more bearable. The initial FICON trials were performed in 1952. First hookup took place on 9 January 1952, with first retrieval into the bomb bay on 23 April, and first flight of the complete system from takeoff to landing on 14 May. In 1953, the GRB 36/F 84E was sent to Eglin Air Force Base where 170 airborne launches and retrievals were subsequently performed. In May 1953, the F 84E was replaced by the faster Republic F 84F Thunderstreak, with the original YRF 84F (briefly called YF 96A) prototype (serial number 49 2430) modified for the role and briefly designated GRF 84F. When the RF 84F Thunderflash tactical reconnaissance fighter began entering service, the FICON role was changed from attack to reconnaissance. As with the F 84, the RF 84 was supposed to utilize its smaller size and superior agility to overfly heavily defended targets and gather intelligence while the bomber loitered outside the range of enemy defenses. The scheme was found to be "tactically sound" and USAF ordered 10 production RB 36D to be converted to GRB 36D carriers with a complement of 25 RF 84K tactical reconnaissance fighters. The RF 84K differed from RF 84F in having retractable hookup equipment and anhedral tailplanes to better fit inside the GRB 36. Since it retained an armament of four 0.50 in. machine guns, it could also act as an escort fighter. The RF 84K could be deployed at altitudes of up to 25,000 ft (7,550 m) and added 1,180 mi (1,900 km) to GRB 36D's 2,800 mi (4,500 km) combat range.

FICON қызмет етуде

FICON жүйесі 1955-1956 жылдары Стратегиялық әуе қолбасшылығында шектеулі қызмет етті. 99-шы стратегиялық барлау қанатының (Фейрчайлд әуе базасы) GRB 36D тасымалдаушылары 91-ші стратегиялық барлау эскадрильясының (Ларсон әуе базасы) RF 84K ұшақтарымен бірлесіп жұмыс істеді. Келесі сынақ ұшулары FICON тұжырымдамасының шынымен "тактикалық жағынан дұрыс" екенін көрсетті, бірақ оның іске асырылуы қиын болды. Барлығы 10 GRB 36D және 25 RF 84K ұшағы салынды және 1955-1956 жылдары шектеулі қызметте болды. Тәжірибелі сынақ ұшқыштары үшін де тасымалдаушы ұшақпен байланыс орнату идеалды жағдайда қиындық тудырды. Жауынгерлік жағдайда немесе қолайсыз ауа райында, сондай-ақ тәжірибесі аз ұшқыштар үшін бұл одан да қиын болды, нәтижесінде бірнеше RF 84K ұшағы зақымдалды. Бұған қоса, RF 84 бомбалаушының жерден биіктігін күрт төмендетті: ұшақта 450 галлондық (1700 литр) сыртқы жанармай бактерілері болғанда, FICON комбинациясы жерден бар болғаны алты дюйм (15 см) биіктікте ұшты. Бұл қиындықтар, Lockheed U-2 ұшағының пайда болуымен және B-36 бомбалаушысының ескіруімен бірге, 1956 жылы жобаның тоқтатылуына әкелді, ал соңғы FICON рейсі 27 сәуірде жасалды. Жоба тоқтатылғаннан кейін, кейбір RF 84K ұшақтары жойылды, ал қалғандары барлау ұшақтары ретінде, қайырылатын ілмек құрылғысымен бірге пайдаланылды. Бүгінде үш ұшақ сақталған: біреуі – АҚШ Әуе күштерінің Ұлттық мұражайында, біреуі – Калифорния штатының Чино қаласындағы Planes of Fame мұражайының "статикалық тобында", және үшіншісі – Колорадо штатының Денвер қаласындағы Wings Over the Rockies әуе және ғарыш мұражайында.