Кіріспе
Тік және/немесе қысқа ұшу және қону (V/STOL) класындағы ұшақ – тік немесе қысқа ұшу-қону жолақтарында ұшуға немесе қонуға қабілетті ұшақ. Вертикальді ұшып-қону және қону (VTOL) ұшақтары V/STOL ұшақтарының бір тобы болып табылады, оларға ұшу-қону жолағы қажет емес. Әдетте, V/STOL ұшағы ауада тұра алуы керек. Вертолеттер V/STOL классификациясына жатпайды, себебі бұл классификация тек әуеде алға қарай ұшу кезінде ауаны жарып, көтерілу күшін (итеру күшін) қол жеткізетін ұшақтарға ғана қолданылады, соның арқасында олар вертолеттерге қарағанда жоғары жылдамдық пен отын тиімділігіне ие болады. V/STOL ұшақтарының көпшілігі 1950-1970 жылдар аралығында тәжірибелік үлгілер немесе толық сәтсіздікке ұшыраған. Көптеп өндірілген V/STOL ұшақтарының түрлеріне F 35B Lightning II, Harrier және V 22 Osprey жатады. Ұшақтың жерден көтерілуіне қажетті итеру күшін азайтатын (тік ұшып көтерілумен салыстырғанда) жүргізілетін ұшып-қону, берілген итеру күші үшін көтерілетін жүк мөлшері мен ұшу қашықтығын арттырады. Мысалы, Harrier толық қару-жарақ және отынмен тік ұша алмайды. Сондықтан V/STOL ұшақтары мүмкіндігі болған жағдайда ұшу-қону жолағын пайдалануға бейім. Яғни, қысқа ұшып-қону және тік қону (STOVL) немесе дәстүрлі ұшып-қону және қону (CTOL) операциясы VTOL операциясынан артық деп есептеледі. V/STOL жылдам реактивтік ұшақтарды орман ішіндегі алаңдардан, өте қысқа ұшу-қону жолақтарынан және бұрын тек тікұшақтарды тасымалдауға болатын шағын ұшақ тасымалдаушылардан пайдалану үшін жасалған. V/STOL ұшақтарының басты артықшылығы – жауға жақын орналасу, бұл жауап беру уақытын және жанармай құю қажеттілігін азайтады. Фолкленд соғысында бұл жоғары өнімділікке ие әскери авиацияның әуедегі қорғауын және ұшақ катапультімен жабдықталған үлкен ұшақ тасымалдаушысыз жердегі шабуылды жүзеге асыруға мүмкіндік берді.
A vertical and/or short take off and landing (V/STOL) aircraft is an airplane able to take off or land vertically or on short runways. Vertical takeoff and landing (VTOL) aircraft are a subset of V/STOL craft that do not require runways at all. Generally, a V/STOL aircraft needs to be able to hover. Helicopters are not considered under the V/STOL classification as the classification is only used for aeroplanes, aircraft that achieve lift (force) in forward flight by planing the air, thereby achieving speed and fuel efficiency that is typically greater than the capability of helicopters. Most V/STOL aircraft types were experiments or outright failures from the 1950s to 1970s. V/STOL aircraft types that have been produced in large numbers include the F 35B Lightning II, Harrier and V 22 Osprey. A rolling takeoff, sometimes with a ramp (ski jump), reduces the amount of thrust required to lift an aircraft from the ground (compared with vertical takeoff), and hence increases the payload and range that can be achieved for a given thrust. For instance, the Harrier is incapable of taking off vertically with full weapons and fuel load. Hence V/STOL aircraft generally use a runway if it is available. I. e. short takeoff and vertical landing (STOVL) or conventional takeoff and landing (CTOL) operation is preferred to VTOL operation. V/STOL was developed to allow fast jets to be operated from clearings in forests, from very short runways, and from small aircraft carriers that would previously only have been able to carry helicopters. The main advantage of V/STOL aircraft is closer basing to the enemy, which reduces response time and tanker support requirements. In the case of the Falklands War, it also permitted high performance fighter air cover and ground attack without a large aircraft carrier equipped with aircraft catapult.
V/STOL әуе кемелерінің тізімі
Бұл толық емес тізім; тік көтеріліп-қонуға арналған ұшақтардың көптеген түрлері жасалған.
Векторалды итерме
Hawker P.1127/Kestrel/Harrier; желдеткіш және реактивтік газ шығарудың векторлық итермелеуі үшін төрт айналмалы сопло.