Кіріспе

Трансмитерлік аңшылық (сондай-ақ Т аңшылық, түлкі аңшылық, қоян аулау және қоян қуу деп те аталады) – қатысушылар белгіленген іздеу аймағында жасырылған бір немесе бірнеше радио хабар таратушыларды анықтау үшін радио бағытталмалы іздеу әдістерін қолданатын іс-әрекет. Бұл қызмет көбінесе радио әуесқойларының арасында танымал, ал ұйымдастырылған спорт түрі радио бағытталмалы іздеу деп аталады.

Жібергіш іздеу түрлері

Трансмитерді іздеу бірнеше танымал форматта жүзеге асырылады. Көптеген трансмиттерді іздеу шараларын жергілікті радиоклубтар ұйымдастырады, және олар басқа да іс-шаралармен бірге өткізілуі мүмкін, мысалы, радио әуесқойларының съезі немесе клубтық жиналыс. Әрбір іздеуге дейін қатысушыларға трансмиттерлердің жұмыс істейтін жиіліктері және трансмиттерлер орналасқан іздеу ауманының шекаралары туралы хабар беріледі. Трансмиттерді іздеушілер радиобағытталмалы әдістерді қолданып, жасырын трансмиттерге қатысты бағытты және шамамен қашықтықты бірнеше нүктеден анықтайды, содан кейін трансмиттердің шамамен орнын триангуляциялайды. Кейбір іздеулерде трансмиттерді табуға белгілі бір уақыт шектеуі қойылуы мүмкін. Көптеген трансмиттерді іздеу шаралары тек ойын-сауық үшін өткізілсе де, кейбір бәсекелестік іздеулер жеңімпаздарды жариялап, медальдар немесе кубоктар сияқты сыйлықтар тартады.

Ұялы хабар таратушылар іздеу

Мобильдік хабар таратушыларды іздеу – қатысушылардың тек немесе басым бөлігі автокөлікпен жүретін ұйымдастырылған іс-шара. Көптеген мобильдік хабар таратушыларды іздеу шараларында VHF хабар таратушылар мен қабылдағыштар қолданылады. Кейбір қатысушылар көлік құралына орнатылған радиобағытталмалы іздеу құралдарын және антенналарды пайдаланады, ал басқалары көлік қозғалып тұрғанда қолмен айналдыруға ыңғайлы ашық терезеден немесе көліктің шатырынан шығарылатын антенналарды қолданады. Тағы бір бөлігі көлік тоқтағанда ғана қолданылатын қолға ұсталатын антенналар мен радиоларды қолданады. Кейбір мобильдік хабар таратушыларды іздеу шаралары қатысушылардан көліктерін қалдырып, радио хабар таратушының нақты орналасқан жеріне жету үшін жаяулап баруды талап етеді. Мобильдік хабар таратушыларды іздеуде жеңімпаз – жасырын хабар таратушыны бірінші болып тапқан көлік немесе оны іздеу үшін ең аз қашықтықты жүрген көлік болуы мүмкін. Бұл іс-шара Солтүстік Америкада әлемнің басқа аймақтарына қарағанда көбірек танымал.

Жаяу жүргіншілерге арналған хабар таратушылар

Жаяу жүгірушілердің радио хабар таратушыларды іздеудің реттелген спорт түрі – Әуесқойлық радио бағытты табу, ол әлем бойынша ARDF аббревиатурасымен белгілі. Бұл – бағдарлау және радио бағытты табу дағдыларын біріктіретін әуесқой спорт. ARDF – уақыт бойынша өткізілетін жарыс, онда жекелеген қатысушылар жасырын радио хабар таратушыларды табу үшін түрлі, орманды жерлерде топографиялық карта мен магниттік компастың көмегімен жол табады. ARDF Солтүстік Америкадан тыс аймақтарда ең көп таралған хабар таратушыларды іздеу түрі болып табылады.

Белгілі орналасқан хабар таратушы іздеу

Кейбір хабар таратушыларды іздеу жарыстарында "пошта арқылы" бәсекелестік өткізіледі, онда белгілі бір орында орналасқан командалар жасырын хабар таратушыларды анықтау үшін бірлесіп жұмыс істейді, содан кейін хабар таратушы орналасқан жерге бармай-ақ, координаталарын ұйымдастырушыларға құпия түрде жібереді. Ең дәл координаталарды тапсырған команда жеңіске жетеді, сондықтан хабар таратушының 2-ші және Элм көшелеріндегі солтүстік-батыс тұрақ орнында екеніне сенген команда, оның 2-ші және Элм көшелерінде орналасқан деген командадан озып кетеді. Мұндай жарыс мүмкіндігі шектеулі мүмкіндіктері бар адамдар, кәмелетке толмағандар, мектеп топтары сияқты саяхаттауға жағдайлары келмейтін қатысушылардың да қатысуына мүмкіндік береді және жоғары деңгейдегі шеберлік пен үйлесімділік талап етеді.

Жабдық

Бағыттамалық антенналар таратушыларды іздеу үшін танымал таңдау болып табылады. Бағытты антенна кейбір бағыттардағы қабылданған сигналдарға басқа бағыттарға қарағанда сезімтал. Бағытты антенна бұрылғанда, қабылданған сигналдың күші күшейеді немесе әлсірейді, бұл тәжірибелі іздеушіге таратушының шамамен бағытын анықтауға мүмкіндік беретін ақпарат. Көшбасшы таратушыларды іздеу үшін ең көп қолданылатын конструкциялар – үштен бес элементі бар төртбұрышты антенналар. Арнайы конструкциялық ерекшеліктерге жол жылдамдығында желге төзуге жеткілікті күштілік және ағаш бұтақтарымен соқтығысқаннан кейін жөндеудің қарапайымдығы кіреді. Көшбасшы таратушыларды іздеу кезінде бағытты антенналар көлік қозғалып тұрғанда көбінесе қолмен бұрылады. Көшбасшы таратушыларды іздеушілер арасында танымал кейбір радиобағытты анықтау құралдары келу уақытының айырмасы принципі бойынша жұмыс істейді. Екі бірдей антенна бір-бірінен дәл қашықтықта орнатылады. Арнайы электроника әр антеннадан қабылданған сигналдың фазасын салыстырып, сигнал бір антеннаға немесе екіншісіне жақын бағыттан келіп тұрғанын анықтайды. Бұл ақпарат көбінесе дисплейдегі шамдар (LED) арқылы көрсетіледі. Бұл құрылғылар көшбасшы таратушыларды іздеу кезінде жиі қолданылады, онда қатысушылар көліктерінен шығып, таратушы орналасқан жерге жаяу жетеді. Кейбір көшбасшы таратушылар Доплер эффектісі принципіне негізделген құралдарды пайдаланады. Кемінде төрт антенна дәл геометриялық схемамен, көбінесе көліктің шатырына орнатылады. Арнайы электроника қабылданған сигналдардағы Доплер эффектісінің мөлшерін есептеп, сигнал қайдан келгенін анықтайды. Бағыт көбінесе шеңбер немесе түзу сызық бойынша орналасқан шамдар (LED) арқылы көрсетіледі. Күрделі құрылғылар компас немесе GPS қабылдағышын пайдаланып, көліктің дереу қозғалысына қатысты бағытты есептеуі мүмкін. Таратушыларды іздеушілер қабылданған сигналдың күшін азайту үшін әлсідеткіштерді (аттенюаторларды) пайдаланады. Әлсідеткіштер көбінесе таратушының жақын маңына жақындағанда қолданылады, қабылданған сигналдың күшін пайдалануға ыңғайлы диапазонда ұстап тұру үшін.