Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Египет астрономиясындағы жұлдыздар топтары
Ежелгі астрономиядағы декандар
Groups of stars in Ancient Egyptian astronomy
decans in ancient astronomy
Декандар (['/d//ɛ//k//ən//z/]; Египеттік bꜣktw немесе baktiu, "[жұмыспен байланыстылар]") – 36 топ жұлдыз (кіші шоқжұлдыздар), ежелгі Египет астрономиясында 360 градустық эклиптиканы 10 градусқа бөліп, 36 бөлікке ыңғайлы түрде бөлу үшін, сондай-ақ діни және гелиактық уақытты өлшеу мақсатында қолданылған. Декандардың әрқайсысы, Жерге орталық деп есептегенде, күнделікті Жер айналымы кезінде көкжиекте бірінен кейін бірі пайда болатын. Әр деканың пайда болуы ежелгі египеттіктер үшін түннің жаңа деканальдық "сағатының" (грекше hōra) басталуын білдірді және олар кем дегенде 9-шы немесе 10-шы династиядан бастап (б.з.д. 2100 ж.) сидеральді жұлдыз сағаты ретінде қолданылды. Жаңа декан әр он күнде гелиактық түрде пайда болғандықтан (яғни, әр он күн сайын күн шығысында күн туар алдында, күн сәулесімен жасырылғаннан кейін жаңа деканальдық жұлдыздар тобы пайда болады), ежелгі гректер оларды деканои (δεκανοί; δεκανός dekanos сөзінің көпше түрі) немесе "ондықтар" деп атады. Декандар 27 немесе 28 айлық станцияның, манзил, айлық сарайлар немесе накшатра деп те аталатын айлық бөлінісіне жол берді, содан кейін 12 белгіден тұратын зодиакқа, шоқжұлдыздардың антропоморфтық үлгісіне негізделген, олардың қолданылуын шамамен б.з.д. 50 ж. дауырланған Дендера зодиагында көруге болады.
The decans ('/d//ɛ//k//ən//z/; Egyptian bꜣktw or baktiu, "[those] connected with work") are 36 groups of stars (small constellations) used in the ancient Egyptian astronomy to conveniently divide the 360 degree ecliptic into 36 parts of 10 degrees each, both for theurgical and heliacal horological purposes. The decans each appeared, geocentrically, to rise consecutively on the horizon throughout each daily Earth rotation. The rising of each decan marked the beginning of a new decanal "hour" (Greek hōra) of the night for the ancient Egyptians, and they were used as a sidereal star clock beginning by at least the 9th or 10th Dynasty (c. 2100 BCE). Because a new decan also appears heliacally every ten days (that is, every ten days, a new decanic star group reappears in the eastern sky at dawn right before the Sun rises, after a period of being obscured by the Sun's light), the ancient Greeks called them dekanoi (δεκανοί; pl. of δεκανός dekanos) or "tenths". Decans gave way to a lunar division of 27 or 28 lunar stations, also known as manzil, lunar mansions or nakshatras and thence to a zodiac of 12 signs, based on an anthropomorphic pattern of constellations, and their use can be seen in the Dendera zodiac dated to circa 50 BCE.
Кейінгі дамуы
Бұл декандардың болжамды күнге қайта оралуы египеттіктерге жылдық күн күнтізбесінің бөлімдерін белгілеу үшін пайдаланылды. Осылайша, Сириус жұлдызының күнге шығуы жыл сайынғы Нілдің тасқынының басталуын хабарлады. Бұл әдіс 12 сағаттық күндізгі және 12 сағаттық түнгі уақыт жүйесіне әкелді, олардың ұзақтығы маусымға қарай өзгеріп отыратын. Кейіннен 24 "тең күн мен түн" сағатынан тұратын жүйе қолданылды. Александрияда эллинистік астрология пайда болғаннан кейін, Клавдий Птолемей мен Веттий Валенстің еңбектерінде жазылған, декандарға символдық мағына берілді және олар "қарқынды жұлдыздар" (Меркурий, Венера, Марс, Юпитер және Сатурн) және "Нұрлар" (Күн мен Ай) сияқты аспан денелерімен байланыстырылды. Декандар, мысалы, желдермен, төрт тараппен, сектормен (күн немесе түн), еркек және әйел, сондай-ақ төрт темпераментпен (элементтермен) байланысты болды. Олар түрлі аурулармен де, оларды емдеу үшін талисман жасаудың уақытымен де байланысты деп есептелді. Сондай-ақ, деканикалық "беттер" (немесе "фазалар") жүйесі болды, онда әрбір зодиак белгісіне үш декан тағайындалады, олардың әрқайсысы зодиактың 10 градусын қамтиды және планеталық билеушімен басқарылады (декан туралы толық мәліметтерді қараңыз (астрология)); және астрологиялық белгілермен байланыстырылды.
These predictable heliacal re appearances by the decans were eventually used by the Egyptians to mark the divisions of their annual solar calendar. Thus the heliacal rising of Sirius marked the annual flooding of the Nile. This method led to a system of 12 daytime hours and 12 nighttime hours, varying in length according to the season. Later, a system of 24 "equinoctial" hours was used. After Hellenistic astrology arose in Alexandria, recorded principally in the work of Claudius Ptolemy and Vettius Valens, various systems attributing symbolic significance to decans arose and linked these to the "wandering stars" (Mercury, Venus, Mars, Jupiter and Saturn) and the "Lights": (Sun and Moon). Decans were connected, for example, with the winds, the four directions, the sect (day or night,) male and female, as well as the four humours (elements;) also these were hermetically considered linked with various diseases and with the timing for the engraving of talismans for curing them; with decanic "faces" (or "phases"), a system where three decans are assigned to each zodiacal sign, each covering 10° of the zodiac, and each ruled by a planetary ruler (see Decan (astrology)); and correlated with astrological signs.