Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
ZEUS – Гамбургтегі DESY Германия Ұлттық зертханасының HERA (Hadron Elektron Ring Anlage) бөлшектер үдеуішіндегі бөлшектерді анықтағыш. Ол 1992 жылы деректерді жинауды бастады және HERA 2007 жылдың маусым айында тоқтатылғанға дейін жұмыс істеді. ZEUS ғылыми ынтымақтастығына 17 елдегі 56 институттан 400-ге жуық физик және техник кірді. ZEUS анықтағышы әртүрлі анықтағыш компоненттерінен тұрды, оның ішінде кемітілген ураннан жасалған пластикалық сцинтиллятор калориметрі, орталық іздеу детекторы (сымды камера), кремнийлі микровертекс детекторы және мюондық камералар. Сонымен қатар, соленоид 1,43 магниттік өріс тудырды. ZEUS анықтағышының өлшемдері 12 м × 11 м × 20 м, ал салмағы 3600 тоннаны құрады. Өзінің серіктес эксперименті H1 сияқты, ZEUS эксперименті де протондардың ішкі құрылымын терең серпімелі шашырауды өлшеу арқылы зерттеді. Бұл өлшемдер бөлшектер физикасының Стандартты моделін тексеру және зерттеу, сондай-ақ Стандартты модельден тыс бөлшектерді іздеу үшін де пайдаланылды, бұл бүгінгі CERN бөлшектер физикасы зертханасындағы Ұлы адрондық коллайдерде (LHC) жүргізіліп жатқан ғылымның негізін қалады.
ZEUS was a particle detector at the HERA (Hadron Elektron Ring Anlage) particle accelerator at the German national laboratory DESY in Hamburg. It began taking data in 1992 and was operated until HERA was decommissioned in June 2007. The scientific collaboration behind ZEUS consisted of about 400 physicists and technicians from 56 institutes in 17 countries. The ZEUS detector comprised many different detector components, including a depleted uranium plastic scintillator calorimeter, a central tracking detector (which was a wire chamber), a silicon microvertex detector and muon chambers. In addition, a solenoid provided a 1.43 magnetic field. The ZEUS detector measured 12 m × 11 m × 20 m and weighed 3600 tons. Like its partner experiment H1, the ZEUS experiment studied the internal structure of the proton through measurements of deep inelastic scattering by colliding leptons (electrons or positrons) with protons in the interaction point of ZEUS. These measurements were also used to test and study the Standard Model of particle physics as well as to search for particles beyond the Standard Model, laying the foundation to much of the science done at the Large Hadron Collider (LHC) at the CERN particle physics laboratory today.
Өмірбаян
DESY Германияның ұлттық зертханасы 1959 жылы құрылды және алғашқы бөлшектер үдеткішін 1964 жылы пайдалануға берді. Одан бері ол бөлшектер физикасы, фотон ғылымы, астробөлшектер физикасы, сондай-ақ бөлшектер үдеткіштерін әзірлеу, құрастыру және пайдалану саласындағы аса беделді орталыққа айналды. ZEUS-ты жобалау жұмысы 1982 жылға дейін жетеді. 1985 жылы мақсат хаты ұсынылды. ZEUS детекторы 1992 жылы HERA коллайдеріндегі алғашқы соқтығысулармен бірге жұмыс істеді. ZEUS-тағы соңғы электрон-протон соқтығысуы 2007 жылдың 30 маусымында тіркелді. HERA коллайдеріндегі тағы бір көп мақсатты эксперимент – бәсекелес H1 эксперименті болды. 2012 жылдың мамыр айынан бастап бұрынғы ZEUS детектор залы халықаралық Еуропалық XFEL жобасы үшін зертханалық кеңістік ретінде қолданылуда.
The German national laboratory DESY was founded in 1959 and started operating its first particle accelerator in 1964. Since then, it has been a highly regarded center for particle physics, photon science, astroparticle physics, and the development, construction and operation of particle accelerators. The design effort for ZEUS can be traced back to 1982. A Letter of Intent was submitted in 1985. The ZEUS detector was operational with the first collisions of the HERA collider in 1992. The last electron–proton collisions at ZEUS were recorded on 30 June 2007. The other multi purpose experiment at the HERA collider was the competing H1 experiment. Since May 2012, the former ZEUS detector hall has been used as a lab space for the international European XFEL project.
Детектор
ZEUS детекторының негізгі құралымдары – траекторияны анықтау жүйесі, калориметр және мюон детекторлары болды. ZEUS детекторының мақсаты физикалық құбылыстарды дұрыс қайта құруға мүмкіндік беретін деректерді жинау, осылайша оларды талдауға болатын жағдай жасау еді.
The main components of the ZEUS detector were the tracking components, the calorimeter and the muon detectors. The purpose of the ZEUS detector was to collect data to allow the reconstruction of physics events in a consistent way so they can be analyzed.
Калориметр
ZEUS калориметрі уран сцинтилляторы негізінде құрылған сынамалық калориметр болды және үш негізгі бөлімге бөлінді: BCAL (Баррель калориметрі), FCAL (Алдыңғы калориметр) және RCAL (Артқы калориметр). Әрбір бөлім көлденеңінен мұнараларға, ал бойымен ЭМК (электромагниттік калориметр) немесе ХАК (хадрондық калориметр) болып бөлінді. Калориметрдегі ең кішкентай бөлім ұяшық деп аталды. Әрбір ұяшық екі фотокөбейтілгіш түтікшесімен (ФКТ) оқылды, бұл екі ФКТ-ның біреуі істен шыққан жағдайда, жабу аймағында тесіктердің пайда болмауын қамтамасыз етуге көмектесті. Уран сіңіргіш ретінде таңдалды, осылайша калориметр өте сезімтал болады. ZEUS калориметрінде бейтарап пиондар уран атомдарымен әрекеттесіп, сцинтиллятормен ұсталған баяу қозғалатын нейтрондарды тудырып, хадрондық сигналды күшейтеді. Уранды сіңіргіш ретінде пайдаланудың тағы бір артықшылығы – табиғи радиоактивтілік калориметрдің сезімталдығын ыңғайлы түрде бақылауға мүмкіндік берді.
The ZEUS Calorimeter was a uranium scintillator based sampling calorimeter and divided into three main sections: the BCAL (Barrel CALorimeter), FCAL (Forward CALorimeter), and RCAL (Rear CALorimeter). Each section was subdivided transversely into towers, and longitudinally into EMC (Electro Magnetic Calorimeter) or HAC (HAdronic Calorimeter). The smallest subdivision in the calorimeter was called a cell. Each cell was read out by two photomultiplier tubes (PMTs), which helped ensure that there were no holes in the coverage if one of the two PMTs failed. Uranium was chosen as an absorber so that the calorimeter would be compensating. In the ZEUS calorimeter neutral pions interacted with uranium atoms to produce slow moving neutrons which were captured by the scintillator and increased the hadronic signal. Another advantage of using uranium as the absorber was that the natural radioactivity allowed the calorimeter's sensitivity to be conveniently monitored.