Кіріспе

Қайырымдылық ралли-рейді "Будапешт-Бамако" немесе "Ұлы Африка жүгіруі" – Африкадағы қайырымдылық автокөлік жарысы және әлемдегі ең ірі әуесқойлық ралли. Бұл "Дакар" раллиінің бюджеттік нұсқасы, ол Венгрияның Будапешт қаласынан Малидің Бамако қаласына Сахара арқылы өтеді. Бұл ралли Венгрия, Австрия немесе Словения, Италия, Франция, Испания, Марокко, Мавритания және Мали елдерінен өтеді. "Будапешт-Бамако" раллиі "Париж-Дакар" раллиінен шабыттанды. Іс-шараға қатысу үшін көп шектеулер жоқ: көлік жол жүруге жарамды болса, оны қабылдайды.

Тарих

Бұл шараны венгр интернет кәсіпкері және бұрынғы радиодағы даулы хабар беруші Эндрю Г. Сабо ойлап тапқан. Ол ралли жанкүйерлеріне Дакар раллиінен гөрі арзан әрі талаптары азырақ балама ұсынғысы келді. Бастапқыда Сахара арқылы Тунис, Ливия, Нигер, Буркина-Фасо және Мали елдерінен тікелей өтуді жоспарлаған, бірақ Африканың батыс жағалауынан қауіпсіз әрі әдемі маршрутты таңдады.

2005 жыл

2005 жылдың 26 желтоқсанында Будапешттің Хоссок теренінде Будапешт-Бамако раллисінің алғашқы стартына қырық екі команда жиналды. Екі аптадан кейін Бамаконың Батырлар алаңына (ағылшын тілінде Heroes’ Square) барлық командалардың екеуінен басқасы жетті. 2007 жылы жүзден астам команда жарысқа қатысты. Олардың тек он командасы ғана финиш сызығын кесіп өте алмады.

2008 жыл

2008 жылы Ұлы Африка жүгірісіне 160 көлікпен 400-ден астам адам қатысты. Ең ерекше көліктердің арасында 1961 жылғы Velorex, буыны бар Ikarus 435 автобусы, мұздатқыш көлігі, Dacia, Wartburg және поляк Fiat 126 машиналары болды. 2008 жылғы жүгіру Дакар раллиі тоқтатылғаннан кейін бір апта өткен соң, қауіпсіздік алаңдауларының күшті болуына байланысты басталды. Бірнеше француз және испан командалары Мавританиядағы терроризм қаупіне байланысты Бамакодан бас тартты. Жүгіру аз қиындықтармен аяқталды. Мавритания үкіметі іс-шараны күзету үшін мыңдаған әскери және полиция қызметкерлерін жұмылдырды. Саялап жүру санаты бұрынғы жылдарға қарағанда жеңіл және қарапайым болды. Саялап жүру тобы Мароккодағы Татуин планетасындағы жыл сайынғы «Жұлдызды соғыстар» тақырыбындағы кеш, Рақ тропигіндегі кеш немесе Мавританиядағы таза жағажайда өткен «B2 Big Beach» партиясы сияқты іс-шаралардан ләззат алды, бұл жағажай B2 Beach деп аталды.

2009 жыл

2009 жылы жарыс және саяхат санаттары толыққанды бөлінді. Жарыс күрделірек трассада өтті. Уақытты қатаң бақылау және күрделі географиялық тапсырмалар енгізілді.

2010 жыл

2010 жылы бұл раллиді төрт мәрте Будапешт-Бамако раллисіне қатысқан Андрас Полгар мен оның інісі Тамас басқарды. Стартқа 36 сағаттан аз уақыт қалғанда, Мажарстан Сыртқы істер министрлігі Мавританиядағы терроризм қаупі туралы Полгарларды ескерткеннен кейін Мавритания және Мали кезеңдері тоқтатылды. Сол жылы ралли Агадирде аяқталды. Ресми мәзіліс өзгергеніне қарамастан, 2010 жылдың 1 ақпанында 41 команда және 25 тоннадан астам гуманитарлық көмек Бамакоға қауіпсіз жетіп келді. 2010 жылғы жарыстан кейін Будапешт-Бамако ұйымдастыруы шараның негізін қалаушыға қайтарылды, ол 2011 жылы Малиге оралуға уәде берді.

2011 жыл

2011 жылғы ралли командалар раллидің ең қиын басылымдарының бірін аяқтағаннан кейін сәтті аяқталды. Тарихында алғаш рет ралли Сенегал арқылы өтті. 160 команданың бар болғаны 125-і финишқа жетті, ал 40 жарыс командасының ішінде тек 18-і ғана финиш сызығын кесіп өтті.

2012 жыл

2012 жылы финиш сызығы Гвинея-Бисаудың астанасы болды. Ралли тарихында Бамако алғаш рет соңғы қадам болған жоқ. Жүргізушілер Сенегал арқылы қайтадан өтуге мәжбүр болды.

2013 жыл

Малиде саяси жағдайдың тұрақсыздығына байланысты ұйымдастырушылар финиш сызығын Гвинея-Бисауға көшті. Венгрияның терроризмге қарсы агенттігі адам ұрлау қаупі болғандықтан жарысты тоқтатуға шақырды. 2013 жылғы ралли ешқандай оқиғасыз аяқталды. 142 команданың ішінде тек 89-ы ғана финиш сызығынан өтті.

2014 жыл

2014 жылғы жарыс басталуға бірнеше күн қалғанда, ұйымдастырушы Эндрю Г. Сабо 2015 жылғы жарыстың Будапешт-Бамако раллиінің соңғысы болатынын хабарлады. Мали және Гвинея-Бисаудағы саяси тұрақсыздық жағдайы сақталып тұрғандықтан, ралли Гамбияда аяқталды. Банжул қаласы финиш сызығындағы салтанатты шараларды қабылдады. 2014 жылғы ралли ешқандай оқиғасыз өтті. 145 команданың 105-і жарысты белгіленген уақытта аяқтады.

2015 жыл

2015 жылғы жарыстың басталуына үш ай қалғанда Малидің Туризм министрлігі Будапешт-Бамако раллисіне Малиге тағы екі мәрте келуі шартымен қолдауын жалғастырды. Ұйымдастырушылар қауіпсіздік жағдайына байланысты 2016 және 2017 жылдары ралли Бамакоға оралатынын хабарлады. 2015 жылғы ралли 2014/15 жылдарғы Батыс Африкадағы Эбола дағдарысы кезінде басталды. Малиде Эболадан құтылған күнге дейін бірнеше күн қалғанмен, 2015 жылғы раллиде рекордтық көлемде қатысудан бас тартулар болды. Мали үкіметінің бірнеше өкілі 2015 жылдың 1 ақпанында Бамакода раллиді қарсы алды. 124 команда жөнелсе, оның 102-сі Малиге жетті. Іс-шара ешқандай оқиғасыз өтті. Жеңімпаз атанған команда – венгрлік "Gumis Ember Team".

2016 жыл

2015 жылдың 20 қарашасында Малидегі бір қонақүйді ислами радикалдылар шабуылдап, 170 адамды кепілге алды. Бұл оқиға 2016 жылғы жарысқа қатысушылардың қатысуын тоқтатуына тағы бір себеп болды. Ұйымдастырушылар мен Мали үкіметі қауіпсіздік шараларын күшейтті. Көптеген қатысушылардың бас тартуы, техникалық бұзылулар және үрейдің жалғасуы салдарынан, 120 команданың арасынан тек 68-і ғана жарысты аяқтады. Жеңімпаз атанған команда тағы да венгрлік "Gumis Ember" болды. Қауіпсіздік алаңдауларына байланысты, жарыс ұйымдастырушылары "Будапешт-Бамако" жарысы екі жылда бір рет өтетінін хабарлады. Аралық жылдары командалар "Bamako Adventures" туымен бірқатар автокөлік раллилері мен саяхаттар ұйымдастыратын болады. Алғашқы мұндай ралли – "Baja 4000" 2016 жылғы "Будапешт-Бамако" жарысы басталар алдында жарияланды. Кейбір командалар Бамакоға жеткен соң, өздерімен саяхаттап, Еуропаға немесе Африканың басқа аймақтарына аттанады. 2016 жылдың қаңтарында ұйымдастырушылар ұйымдастырушылық қиындықтар мен Африкадағы жағдайды реттеудегі мәселелерге байланысты, жарыстың енді екі жылда бір рет өткізілетінін мәлімдеді. Аралық жылдары олар осыған ұқсас қайырымдылық жарысын, автосаяхатты немесе әлемнің басқа бөлігіндегі қоғамдық шараны ұйымдастыруды жоспарлап отыр. Алғашқы мұндай шара 2017 жылдың қаңтарында Мексиканың Баха түбегінде өткізуге жоспарланған.

2018 жыл

2018 жылдың 12 қаңтарында Будапешт-Бамако раллисінің он екінші кезеңі басталды. Қауіпсіздік мәселелеріне байланысты, осы жылы Малидегі Бамако емес, Гамбиядағы Банжуль қаласы мақсатты жер ретінде таңдалды. Командалар Будапешттегі старт салтанатына қатысты, содан кейін Еуропа батысынан Мароккодағы Мидлетке дейінгі төрт күндік супер марафондық кезең басталды. Келесі 12 күн ішінде командалар Атлас тауларындағы қар басқан жолдармен, Мароккодағы тасты жолдармен, Мавританиядағы қатты жел мен шөл құмдарымен, Сенегалдағы шаңды жолдармен өтіп, 28 қаңтарда Банжульдегі финиш сызығына жетті. Жеңімпаз атанған команда – Хамза Петер, Фелмери Ласло, Наги Золтан және Хекш Кальманнан құралған "Jatekshop.hu" командасы, олар Nissan Patrol көлігімен бәсекеге түсті. Мотоциклдер санатында венгр Виктор Сомоги "Netwerk Rally Team" командасынан KTM 640 Rally мотоциклімен жеңіске жетті. Бұл раллиде Сахара шөлін кесіп өтетін алғашқы Tesla көлігі болды және қайырымдылық миссиясы жалғасты, оның аясында мектеп автобусы, гуманитарлық көмек, бірнеше көлік сыйға тартылып, Гамбиядағы Жан-Жан-Бура ауылының жанындағы бір елді мекенде құдық қазылды. Өкінішке орай, осы жылы ауыр жол апаты болды, жүк көлігінің қасқа жолдан шығуы салдарынан бір команда жолдан кетуге мәжбүр болды. Көліктің жүргізушісі қатерлі жарақат алып, Еуропаға эвакуацияланды, бірақ кейін көз жұмды.

2020 жыл

2020 жылғы қатысушылар саны барлық бұрынғы рекордтарды жаңартты. 80 елден келген 730 қатысушы ең ұзақ және ең амбициялы раллиге қатысты. 2020 жылғы қатысушылардың арасында венгр діни қызметкері және 68 жастағы венгр оперетта дивасы Озвальд Марика болды. 1984 жылғы Дакар бағытынан шабыттанған раллидің негізін қалаушы Эндрю Г. Сзабо раллиді тағы бір Батыс Африка еліне, Сьерра-Леонеге жеткізуге шешім қабылдады. Бамакодағы нашарлаған саяси және қауіпсіздік жағдайы Мали астанасына оралуға мүмкіндік бермеді. Ралли тарихында алғаш рет командалар Гвинея арқылы да өтуге мәжбүр болды. Гвинея билігі раллиді құшақ жайып қарсы алды, бірақ Лабедегі саяси жағдай мен үкіметке қарсы наразылықтар ұйымдастырушыларды ралли бағытын өзгертуге мәжбүр етті. Ралли Гауал қаласынан өтуі тиіс болды. Гауал – Киндия кезеңінің қиындығы соншалық, осы бөлікті командалардың тек 20% ғана аяқтады. 2020 жылдың 16 ақпанында ралли Фритаунның ұлттық стадионында керемет әсерлі аяқталды. Сьерра-Леоне президенті Джулиус Маада Био командаларды қарсы алды. Отыз бір команда финиш сызығына жетпеді. Жарыстың жеңімпазы – мажарлық Körös Autó командасы болды. Екінші және үшінші орындарды эстондық екі команда иеленді.

2022 жыл

2022 жылғы ралли оқиға тарихындағы ең ұзақ, ең ыстық және ең жаңбырлы ралли болды. Мароккодағы COVID-19 пандемиясының салдарынан басталу екі рет кейінге жылдырылды. Ралли 21 қазанда Будапешт қаласындағы Будаорс әуежайынан басталды. Жарысқа қатысушылардың саны рекордтық деңгейде болды – 75 елден 547 адам және 247 команда қатысты. Бұл ралли бұрынғы Будапешт-Бамако раллилерінен ерекшеленіп, 19 күнге созылды және ұзындығы 9432 шақырымды құрады. Алдыңғы жылдардан айырмашылығы, жүргізушілер қазан айында Сахара шөлін кесіп өтуге мәжбүр болды, онда күндізгі температура кейде 50 градусқа дейін көтерілді. Ең үлкен қатысушы – 70 жастағы поляк жүргізушісі Джулиан Обрицки болды, ол 1988 жылғы Дакар раллиінен бері алғаш рет Африкаға оралды. Ралли Гвинея арқылы екінші рет өтіп, Сьерра-Леонеде аяқталды. 8 қарашада Фритаун қаласында Джулиус Маада Био және Сьерра-Леоне үкіметінің өкілдері финишерлерді күтіп алды. Марапаттау салтанаты кезінде ұйымдастырушы команданың мүшесі Сзабольц Петри жүрек талмасынан көз жұмды. Жарыстың жеңімпазы – Венгрияның Körös Autó командасы. G командасы, Сенегалда жүргізуші ұйықтап кеткендіктен ағашқа соқтығысқан Arctic Shamrocks командасын құтқаруға бір күн жұмсағандықтан жетінші орынды иеленді.

Философия және ережелер

"Будапешт-Бамако" раллисінің басқарушы қағидасы – "Кім болса да, кез келген көлікте, кез келген жолмен". Қайсыбір көлік құралының немесе адамның қатысуына ешқандай шектеу қойылмайды, сондай-ақ белгілі бір маршруттар да жоқ. Қатысушылар Будапешт пен Бамако арасындағы күнделікті кезеңдерді аяқтауы тиіс. Бұл уақытқа қарай жарыс емес. Күнделікті кезеңдерді белгілі бір уақыт ішінде аяқтағандары үшін ұпайлар беріледі. Сонымен қатар, жол бойында қосымша ұпайлар алу үшін геокешинг тапсырмалары да бар. Егер команда бір кезеңді аяқтамаса да, жарыстан шығарылмайды. Көліктердің финиш сызығына келуі міндетті емес, тек қатысушылар ғана келуі керек. Командалар жарыс немесе саяхалық санатында қатыса алады.

Санаты

Командалар навигациялық нүктелерге жетіп, күнделікті кезеңдерді аяқтау қажет болатын бәсекелік санатқа қатыса алады. Бұл ұпаймен есептелетін жарыс, уақытқа қарай есептелетін жарыс емес. Саялық санатта командалар өз қарқынымен жүреді және бәсекелестік жоқ. 2011 жылы "Spirit" санаты қосылды, онда ескі көліктер кіру ақысын төлемей қатыса алады.

Қайырымдылық

"Будапешт-Бамако" іс-шарасы – Мали және Мавританиядағы қауымдастықтарға тікелей қайырымдылық көмек жеткізетін, негізінен гуманитарлық мақсаттағы жоба. Көптеген командалар корпоративтік әлеуметтік жауапкершілік бағдарламасы аясында компаниялармен жұптасады. 2008 жылы "Будапешт Банкі" Будапешттен Бамакоға жеткізілген жедел жәрдем көлігін сыйға тартты. "Байер Қызыл Кресі" Еуропадан келгеннен кейін Бамакодағы соқырлар институтына микроавтобус сыйлады. 2005 жылы Бамакодағы жетімдер үйіне қаржы жиналды. 2007 жылы қатысушылар жол бойындағы ауылдарды өз қамқорлығына алып, оларға қажетті заттарды жеткізді. 2008 жылы командалар Эль-Геддия ауылында құдық қазып, Бамакодағы шағын аудандағы тегін емханаға стерилизация құралдары мен инкубатор сияқты медициналық жабдықтар сыйлады. Бамаконың бірнеше аудандарындағы мектептерге қосымша оқу құралдары табыс етілді. 2009 жылы Африкаға 700 000 еуродан астам көмек жіберілді. Ұлыбританиялық "Жасыл рыцарьдар" Малидің бірнеше ауылына күн панельдері мен күн пештерін әкелді. Голландиялық әйелдер командасы "Women on Bikes" атты ұйымға 230 велосипед тапсырды. Бұл БҰҰ емес ұйым әйелдерге велосипед тебуге үйретіп, олардың ауылдан тыс жерде жұмыс табуына көмектеседі. 2010 жылы Мавритания мен Малиге 25 тоннадан астам көмек жеткізілді. Норвегиялық "Бамако" командасы Малидің шалқары Kourmikoro ауылында мектеп салды. Мавритания мен Малидегі бірнеше ауылдарға, ауруханаларға, жетімдер үйлеріне, мектептерге және емханаларға көмек көрсетілді. 2011 жылы 800 000 еуро көлемінде көмек көрсетілді. 2010 жылы салынған мектепке жаңа ғимарат қосылды және Малидің Диема қаласында жаңа құдық қазылды. JCI командасы Мали мен Сенегалға 10 000 масалық тор жеткізді. 2012 жылы 600 000 еуро көлемінде көмек көрсетілді. Гвинея-Бисауға бірнеше жедел жәрдем көлігі сыйланды. Малидің Курмикоро қаласында жаңа мектеп ғимараты салынды. Сондай-ақ, Гвинея-Бисаудағы Синсем-Босе ауылына, Бисаудағы жетімдер үйіне және ауруханаға да көмек көрсетілді. 2013 жылы 800 000 еуро көлемінде көмек көрсетілді. Даниялық команда Гвинея-Бисау қаласының әкіміне толықтай жұмыс істейтін өрт сөндіру машинасы сыйға тартты. Сонымен қатар, Мавритания, Сенегал және Гвинея-Бисауда күн энергиясымен жұмыс істейтін вакцина сақтау жүйелері, компьютерлер, тігін машиналары мен велосипедтер сыйланды. 2014 жылы 750 000 еуро көлемінде көмек көрсетілді. Бельгиялық команда ауруханаға толық жабдықтар тапсырды. Бельгия әскері Банжулға 2000 килограмм медициналық көмекпен ұшақпен келді. 2015 жылы 800 000 еуро көлемінде көмек көрсетілді. 2010 жылы салынған мектепке жаңа қанат қосылды. Бамаконың Шерифула шағын ауданындағы мектеп жүйесі көмектің басым бөлігін алды. 2016 жылы 600 000 еуро көлемінде көмек көрсетілді. Диема ауылында гендерлік теңдікті насихаттау үшін радиостанция салынды. 2020 жылы 900 000 еуро көлемінде көмек көрсетілді. Сьерра-Леонеде жеміс бақшасы отырғызылды. Румыниялық команда оқушыларға қажетті заттар салынған 5000 мектеп сөмкесін жеткізді. Мектеп жаңартылды. 2022 жылы 800 000 еуро көлемінде көмек көрсетілді. Масиякадағы Эмиль Тордей бастауыш мектебіне күн энергиясымен қамтамасыз ету жүйесі орнатылды. Масиака ауылына тағы 2000 жеміс ағашы отырғызылды. Сенегал, Гвинея және Мавританиядағы мектептер мен балалар үйлеріне оқу құралдары жеткізілді. Ең үздік қайырымдылық жұмыстарын жасаған команда "Ана Тереза" қайырымдылық сыйлығымен марапатталады.

Теледидарлық қамту

2007 жылдан бері британдық кабельдік және спутниктік телеарна Travel Channel "Будапешттен Бамакоға" телесериалын көрсетеді. 2008 жылдан бері арна көрермендерді раллиге қатысуға шақырады. 2009 жылы телесериал бес бөлімдік болып өсті және ралли барысында ерлерден және әйелдерден құралған командалардың қиындықтары мен сынақтарын көрсетті. 2010 жылы Венгрияның ұлттық телеарнасы RTL Klub осы оқиғаны күнделікті эфирге шығарды. 2007 жылдан бері RTL Klub осы шараны жыл сайын жарықтандырып келеді.