Жетінші крест жорылының соңғы, маңызды шайқасы – Фарискур шайқасы. 1250 ж. Франция королі Людовик IX әскері Египеттен жеңіліп, тұтқынға түсті. Иерусалимді қайтару мақсаты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жетіінші крест жорығының маңызды шайқасы
Major battle of the Seventh Crusade
Фарискур шайқасы – Жетіінші крест жорығының соңғы ірі шайқасы болды. Шайқас 1250 жылдың 6 сәуірінде Франция королі Людовик IX (кейіннен Әулие Людовик) басқарған крестшілер мен Әйюбид әулетінен Тұраншах басқарған Мысыр әскерлері арасында өтті. Крестшілердің Әл-Мансура шайқасындағы жеңілісінен кейін Фарискур шайқасы крестшілер армиясының толық жеңілісіне және Людовик IX-тың тұтқындалуына әкеп соқты.
The Battle of Fariskur was the last major battle of the Seventh Crusade. The battle was fought on 6 April 1250, between the Crusaders led by King Louis IX of France (later Saint Louis) and Egyptian forces led by Turanshah of the Ayyubid dynasty. Following the Crusader's defeat at the Battle of Al Mansurah, the Battle of Fariskur resulted in the complete defeat of the crusader army and the capture of Louis IX.
Өмірбаян
Лионның бірінші кеңесі кезінде Папа Иннокентий IV-тің толық қолдауымен Франция королі Людовик IX ағалары Шарль д’Анжу мен Роберт д’Артуамен бірге Мысырға қарсы жетінші крест жорығын бастады. Крест жорығының мақсаты Мысырды жеңу, Мысыр мен Сириядағы Әйюбидтер әулетін жою және 1244 жылы мұсылмандар қайта басып алған Иерусалимді қайтару болды. Кемелер Мысыр суларына кірді және жетінші крест жорығының әскерлері 1249 жылдың маусым айында Дамиеттаға түсті. Людовик IX Мысырдың Әйюбид сұлтаны Салих Аюбқа хат жолдады. Дамиеттадағы Әйюбид гарнизонының қолбасшысы Әмір Фахр ад Дин Юсуф Асмұм Танадағы сұлтан лагеріне шегінді, бұл Дамиетта тұрғындарының арасында үлкен үрей туғызып, олар қаладан қашып кетті, Дамиетта мен Нілдің батыс жағасын байланыстырған көпір бұзылмады. 1249 жылдың маусым айында Мысырдың Дамиетта портын басып алғаннан кейін Людовик үшінші ағасы Альфонс де Пуатье бастаған күшейтулердің келуімен және Салих Аюбтың қайтысы туралы жаңалықпен Каирге қарай жорыққа шығуға шешім қабылдады. Франктар Ашмұм каналын (қазір әл-Бахр әл-Сагир деп аталады) кесіп өтіп, әл-Мансурадан алыс орналасқан Гидейла маңындағы египет лагеріне күтпеген шабуыл жасады. Лагерьдегі египет әскерлері күтпеген шабуылға ұшырап, Әл-Мансураға шегінді, ал крестшілер қалаға қарай бет түзеді. Египет әскерінің басшылығы мамлюк қолбасшылары Фарис ад Дин Актаи мен Байбарс әл Бундукдариге өтті, олар шегініп жатқан әскерлерді қайта ұйымдастырды. Мысырдың толық билігінде болған Шажар әл-Дурр Байбарстың Аль-Мансураны қорғау жоспарына келісті. Байбарс крестшілердің атты әскерін қалаға кіргізу үшін қақпаны ашуға бұйрық берді. Крестшілер, қаланың тастауыл болғанын ойлап, асығыс кірді, бірақ олар қала ішінде тұтқынға түсіп қалды. Крестшілер қала тұрғындары мен египет әскерлерінің қоршауында қалды және ауыр шығынға ұшырады. Аль-Мансурада қаза тапқандардың арасында үйге тығылған Роберт д’Артуа (Людовик IX-тың ағасы) және Уильям Солсбери болды. Соғыстан тек бес Тамплиер рыцары ғана аман қалды. Крестшілер тәртіпсіздікпен Гидейлаға шегінуге мәжбүр болды, онда олар ор қазып, қоршау салды. 11 ақпанның таңында мұсылман әскерлері франк лагеріне шабуыл жасады. Франктар көптеген апталар бойы лагерде қалып, тыңшылық соғысқа төтеп беруге мәжбүр болды. Көптеген крестшілер тұтқындалып, Каирге әкелінді.
With the full support of Pope Innocent IV during the First Council of Lyon, King Louis IX of France accompanied by his brothers Charles d'Anjou and Robert d'Artois launched the Seventh Crusade against Egypt. The aims of the crusade were to defeat Egypt, destroy the Ayyubid dynasty in Egypt and Syria and recover Jerusalem which the Muslims had recaptured in 1244. The ships entered the Egyptian waters and the troops of the Seventh Crusade disembarked at Damietta in June 1249. Louis IX sent a letter to as Salih Ayyub, the Ayyubid Sultan of Egypt. Emir Fakhr ad Din Yussuf, the commander of the Ayyubid garrison in Damietta retreated to the camp of the Sultan in Ashmum Tanah causing a great panic among the inhabitants of Damietta who fled the town leaving the bridge that connected the west bank of the Nile with Damietta intact. After occupying the Egyptian port of Damietta in June 1249, Louis decided to march to Cairo, encouraged by the arrival of reinforcements led by his third brother Alphonse de Poitiers and the news of the death of as Salih Ayyub. The Franks succeeded in crossing the Canal of Ashmum (known today by the name al Bahr al Saghir) and launched a surprise attack against the Egyptian camp in Gideila, away from Al Mansurah. The Egyptian troops in the camp, who were taken by surprise, retreated to Al Mansurah and the crusaders proceeded towards the town. The leadership of the Egyptian force passed to the Mamluk commandants Faris ad Din Aktai and Baibars al Bunduqdari who succeeded in reorganizing the retreating troops. Shajar al Durr who was in full charge of Egypt agreed about the plan of Baibars to defend Al Mansurah. Baibars ordered the opening of a gate to let the knights of the crusaders enter the town. The crusaders rushed into the town that they thought was deserted to find themselves trapped inside. The crusaders were besieged from all directions by the Egyptian forces and the town's population and heavy losses were inflicted upon them. Robert de Artois (brother of Louis IX) who took refuge in a house and William of Salisbury were among those who were killed in Al Mansurah. Only five Knights Templar survived the battle. The crusaders were forced to retreat in disorder to Gideila where they camped within a ditch and wall. Early in the morning of February 11, the Muslim forces launched an offensive against the Franks' camp. For many weeks the Franks were forced to remain in their camp enduring an exhausting guerilla war. Many crusaders were captured and taken to Cairo.
Шайқас
27 ақпанда жаңа сұлтан Тұраншах Хасанкейфтен Мысырға келді және тікелей Әл-Мансураға барып, Мысыр әскерін басқарды. Кемелер құрлықпен тасымалданды және Нил өзеніне (Бахр әл-Махалада) крестшілер кемелерінің артынан түсірілді, Дамиеттадан күшейте беру жолын кесіп, король Людовик IX-тың крест армиясын қоршауға алды. Мысырлықтар грек отын қолданып, көптеген кемелерді және жабдықтау кемелерін жойды және тартып алды. Көп ұзамай қоршаудағы крестшілер қатты шабуылдардан, ашаршылықтан және аурулардан зардап шекті. Кейбір крестшілер үмітін жоғалтып, мұсылман жағына дезертирлік жасады. Король Людовик IX мысырлықтарға Иерусалим және Сирия жағалауындағы бірнеше қалалармен алмасу шартымен Дамиеттаны беруді ұсынды. Мысырлықтар крестшілердің қиын жағдайын білгендіктен, қоршаудағы корольдің ұсынысын қабылдамады. 5 сәуірде түннің қараңғылығында крестшілер лагерін эвакуациялады және солтүстікке қарай Дамиеттаға қарай қашуға кірісті. Үрейленгендіктен және асығыстықтан өздері салған каналдағы понтондық көпірді бұзуды ұмытты. Мысырлықтар көпір арқылы каналдан өтіп, оларды Фарискурға дейін қуды, онда 9 сәуірде мысырлықтар крестшілерді толығымен талқан етті. Мыңдаған крестшілер қаза болды немесе тұтқынға алынды. Король Людовик IX және оның аман қалған бірнеше ақсүйектері жақын маңдағы Мониат Абдалла ауылында (қазіргі Мениат эль-Наср) бас сауғалап тұтқынға алынды. Луи IX әл-Салихи есімді евнухқа өлім жазасы болмайтынына уәде берген соң бағынды, және оның екі бауыры Шарль д'Анжу мен Альфонс де Пуатьемен бірге Әл-Мансураға жеткізілді, онда ол патшалық канцлер Ибрахим бен Локманның үйінде тізбектеліп, Собих әл-Моазами есімді тағы бір евнухтың күзетінде тұтқынға алынды. Луи IX-тың бас киімі Сирияда көрсетілді. Ибрахим бен Локманның үйі Луи IX және ақсүйектер үшін түрме ретінде пайдаланылғанда, Әл-Мансурадан тыс жерде мыңдаған соғыс тұтқындарына баспана беру үшін лагерь құрылды.
On 27 February Turanshah, the new Sultan, arrived in Egypt from Hasankeyf and went straight to Al Mansurah to lead the Egyptian army. Ships were transported overland and dropped in the Nile (in Bahr al Mahala) behind the ships of the crusaders cutting the reinforcement line from Damietta and besieging the crusade force of King Louis IX. The Egyptians used Greek fire and destroyed and seized many ships and supply vessels. Soon the besieged crusaders were suffering from devastating attacks, famine and disease. Some crusaders lost faith and deserted to the Muslim side. King Louis IX proposed to the Egyptians the surrender of Damietta in exchange for Jerusalem and some towns on the Syrian coast. The Egyptians, aware of the miserable situation of the crusaders, refused the besieged king's offer. On 5 April covered by the darkness of night, the crusaders evacuated their camp and began to flee northward towards Damietta. In their panic and haste they neglected to destroy a pontoon bridge they had set over the canal. The Egyptians crossed the canal over the bridge and followed them to Fariskur where the Egyptians utterly destroyed the crusaders on 9 April. Thousands of crusaders were killed or taken prisoner. King Louis IX and a few of his nobles who survived were captured in the nearby village of Moniat Abdallah (now Meniat el Nasr) where they took refuge. Louis IX surrendered to a eunuch named al Salihi after he was promised he would not be killed and together with his two brothers Charles d'Anjou and Alphonse de Poitiers he was taken to Al Mansurah where he was imprisoned in the house of Ibrahim ben Lokman, the royal chancellor, chained and under the guard of another eunuch named Sobih al Moazami. King Louis' coif was exhibited in Syria. While the house of Ibrahim ben Lokman was used as a prison for Louis IX and the nobles, a camp was set up outside Al Mansurah to shelter thousands of war prisoners.
Салдары
Крест жорықтарының жеңілісі мен король Людовик IX-тің Фарискурда тұтқындалуы Францияда үлкен дүрлік тудырды. Крестшілер Еуропаға Людовик IX Мысыр сұлтанын үлкен шайқаста жеңіп, Каир оның қолына түскен деген жалған ақпарат таратты. Француздардың жеңілісі туралы хабар Францияға жеткенде, Францияда "Шопандар крест жорығы" деп аталатын гистериялық қозғалыс басталды. Людовик IX 400 000 динарға босатылды. Ол Мысырға қайта оралмаймын деп уәде бергеннен кейін және Дамиеттаны мысырлықтарға қайтарғаннан кейін, 8 мамыр 1250 жылы ағаларымен және 12 000 тұтқынмен бірге Акраға кетуге рұқсат алды, олардың ішінде бұрынғы шайқастардан алынғандар да болды, оларды египеттіктер босатуға келісті. Көптеген тұтқындар атылып өлтірілді. Людовик патшаның әйелі, Маргарита де Прованс, қорқыныштан ұйқысы қашқан. Ол күйеуінің тұтқынға алынғаны туралы хабарды естігенде қатты үркіп, ұйықтай қалғанда бөлмесі сақалды мұсылмандарға толып кеткендей сезінетін, содан "Көмектесіңдер! Көмектесіңдер!" деп айқайлап, Дамиеттада туған ұлы Жан Тристанды (Джон Сорроу) алып, бірнеше күн бұрын Акраға кетіп қалды. 8 мамыр – Дамиетта облысының ұлттық күні, ол 1250 жылы Людовик IX-тің Египеттен қуылғанының еске алу мерекесі.
The defeat of the crusaders and the capture of King Louis IX in Fariskur created shock in France. The crusaders were circulating false information in Europe, claiming that Louis IX had defeated the Sultan of Egypt in a great battle and that Cairo had been betrayed into his hands. When the news of the French defeat reached France, a hysterical movement called the Shepherds' Crusade occurred in France. Louis IX was ransomed for 400,000 dinars. After he pledged not to return to Egypt again and surrendered Damietta to the Egyptians, he was allowed to leave on 8 May 1250, to Acre with his brothers and 12,000 fellow prisoners, including some from older battles, whom the Egyptians agreed to release. Many other prisoners were executed. Louis's queen, Marguerite de Provence, suffered from nightmares. The news (the capture of her husband Louis) terrified her so much, that every time she fell asleep, she fancied that her room was filled with bearded Muslims, and she would cry out, "Help! help!" and left for Acre a few days earlier with her son, born in Damietta, who was called Jean Tristan (John Sorrow). The National Day of Damietta Governorate, on 8 May marks the anniversary of the expulsion of Louis IX from Egypt in 1250.
Тарихи салдар
Жетінші крест жорығы 1250 жылы Фарискурда аяқталды, бұл сол кездегі барлық аймақтық тараптар үшін тарихи бұрылыс болды. Мысыр Луидің крест жорығын жеңіп, исламның қамалы мен қару-жарақ қоймасы болып шықты. Жетінші крест жорығы – крестшілердің Мысырға қарсы жасаған соңғы ірі шабуылы. Крестшілер Иерусалимді қайтаруға қол жеткізе алмады, ал Людовик IX-тен басқа Еуропа патшалары жаңа крест жорықтарын ұйымдастыруға қызығушылық танытпады. Бірақ Фарискур шайқасынан кейін көп ұзамай, Айюбид сұлтаны Тураншах Фарискурде өлтiрiлдi, ал әл-Мансураның жеңімпаз чемпиондары болған мамлюктер Мысырдың жаңа билеушілері болды. Жерорта теңізінің оңтүстік және шығыс бөлігінің билік картасы төрт негізгі иелікке бөлінді: Мамлюк Мысыры, Айюбид Сириясы, Акра франктары, Сириялық христиан жағалаулары және Киликия Армениясының Левант христиан мемлекеті. Мысырдың мамлюктері мен Сирияның айюбидтері өзара қақтығысқан қарсыластарға айналғанда, франктар мен Киликия армяндары Антиохия княздығымен бірге одақтас болды. 1241 жылы Еуразиялық даладан күрт пайда болған моңғолдар өз әскерлерін Одер өзеніне және Адриатика теңізінің солтүстік-шығыс жағалауына дейін батысқа қарай жылжытты. Фарискур шайқасы кезінде олар барлық көршілес аймақтарға терең еніп кірді. Батыс христиандары мен Киликия армяндары моңғолдармен Ислам әлеміне қарсы одақ құруға үміттенді. Киликия армяндары 1247 жылы моңғолдарға мойынсұнып, ал 1254 жылы олардың патшасы Хетум моңғолдардың астанасына сапар жасады. 1246 жылы Мысырға қарсы жетінші крест жорығын толық қолдаған Папа Иннокентий IV францискандық елшісі Джованни да Пьян дель Карпинені моңғолдардың Қарақорымдағы Ұлы ханына мұсылмандарға қарсы одақ іздеуге жіберді. Алайда, Гүюк ханнан келген жауабы көңілін қалдырды. 1253 жылы Мысырда жеңілгеннен кейін король Людовик IX Акрадан тағы бір елші, Францискандық монах Вильгельм Рубрукты жіберді, ол оның Мысыр экспедициясына қатысқан еді, бірақ бұл сапар да тиімді әрекетке әкелмеді. 1258 жылы Хулагу хан бастаған шамамен 50 000 сарбаздан тұратын моңғол әскері Бағдадты тонап, Аббасид халифатын жойды, содан кейін Сирияға қарай жылжып, Дамаскіні басып алды. Осылайша Мысырға жол ашылды. Моңғолдар Мысырға қауіпті хабар жіберіп, моңғолдарға мойынсұнуды талап етті. Алайда Хулагу Бағдадтан батысқа қарай күштерінің көп бөлігін кері қайтарды, лейтенанты Китбуғамен бірге 10 000 сарбаздан тұратын гарнизонды қалдырды. 1260 жылы мамлюк сұлтаны Құтуз бен қолбасшы Бейбарс әл-Бундукдари бастаған Мысыр әскері – әл-Мансураның сол чемпиондары – Айн Жалутта бұл моңғол күштерін талқандады. Шайқаста қаза тапқан моңғол әскерінің қолбасшысы Китбуқа, несториандық христиан, онымен бірге Киликия Армениясының христиан патшасы және Антиохияның христиан князі болды. Жеңімпаз әскер Дамаскіні басып алып, Сирия мамлюктердің иелігіне қосылды. Кейіннен, сұлтан әл-Захир Бейбарс әл-Бундукдари тұсында Киликия армяндары мен Антиохия княздығы моңғолдармен одақтасқандары үшін қымбат баға төлеуге мәжбүр болды. Айн-Жалут шайқасынан кейін мамлюктер Сирияға моңғолдардың үш шабуылын тойтарды. Бейбардың басшылығымен Мысырдың мамлюк сұлтандарының күш-жігерінің арқасында Ислам діні крестшілер мен моңғолдардың біріккен шабуылынан аман қалды, бірақ оның туылғаннан бері ешқашан осындай үлкен қауіпке ұшыраған емес. 1257 жылы Моңғол империясы үлкен бөлінуге ұшырады, Еуразия даласының батыс жартысындағы Алтын Орданың моңғолдары ислам дінін қабылдап, мамлюктермен одақтасты (Берке-Хулагу соғысын қараңыз), кейіннен басқа моңғолдар да олардың соңынан ерді. 1270 жылы Людовик IX соңғы әрекетін жасап, Туниске қарсы жаңа крест жорығын (Сегізінші крест жорығын) ұйымдастырды, ол одан Мысырға тағы да шабуыл жасауға үміттенді, бірақ Тунисте қайтыс болды. Сұлтан Бейбарс тұсында Сирия жағалауындағы франк иеліктерінің саны күрт азайды. Акра мен соңғы франк бекіністерін 1291 және 1292 жылдар аралығында мамлюк сұлтаны әл-Әшраф Халил басып алды.
The Seventh Crusade met its end at Fariskur in 1250, marking a historical turning point for all the regional parties existing at that time. Egypt defeated Louis's crusade and proved to be Islam's citadel and arsenal. The Seventh Crusade was the last major offensive undertaken by the crusaders against Egypt. The crusaders never could recover Jerusalem and the kings of Europe, except Louis IX, began to lose their interest in launching new crusades. But shortly after the battle of Fariskur, the Ayyubid Sultan Turanshah was assassinated at Fariskur itself and the Mamluks, the same victorious champions of Al Mansurah, became the new rulers of Egypt. The power map of the southern and eastern Mediterranean basin became divided among four main dominions: Mamluk Egypt, Ayyubid Syria, the Franks of Acre and Syrian Christian beach heads and the Levantine Christian state of Cilician Armenia. While the Mamluks of Egypt and the Ayyubids of Syria turned into conflicting rivals, the Franks and the Cilician Armenians in addition to the Principality of Antioch were allied. The Mongols, who suddenly erupted out of the Eurasian Steppe, had their armies by 1241 riding westwards as far as the river Oder and the northeastern shore of the Adriatic and during the Battle of Fariskur they were penetrating deep into all adjoining regions. The Western Christians and the Cilician Armenians always hoped to have a grand alliance with the Mongols against the Islamic World. The Cilician Armenians submitted themselves to Mongol suzerainty in 1247, and in 1254 their King Hetoum visited the Mongols' capital. In 1246, Pope Innocent IV, who fully supported the Seventh Crusade against Egypt, sent his Franciscan emissary Giovanni da Pian del Carpine to the Great Khan of the Mongols in Qaraqorum to seek an alliance against the Muslims. However, he received a disappointing answer from Güyük Khan who told him that he and the kings of Europe should submit to the Mongols. In 1253, after his defeat in Egypt, King Louis IX sent from Acre another emissary, the Franciscan friar William of Rubruck who accompanied him earlier in his Egyptian expedition, but the outcome of this trip was also not followed by effective action. In 1258 a Mongol army of perhaps 50,000 soldiers led by Hulagu Khan sacked Baghdad and liquidated the Abbasid Caliphate, then advanced to Syria and captured Damascus. The path to Egypt was then open. The Mongols sent a threatening message to Egypt asking it to submit to the Mongols. However, Hulagu withdrew with the bulk of his forces west of Bagdad, leaving only a garrison of 10,000 (a single tumen) with his lieutenant, Kitbuga. In 1260 an Egyptian army led by the Mamluk Sultan Qutuz and commander Baibars al Bunduqdari – the same champions of Al Mansurah – annihilated this Mongol force at Ain Jalut. The commander of the Mongol army who was killed at the battle was Kitbuqa, a Nestorian Christian who was accompanied by the Christian king of Cilician Armenia and by the Christian prince of Antioch. The triumphant army took Damascus and Syria became part of the Mamluks' dominion. Later, during the era of Sultan al Zahir Baibars al Bunduqdari, the Cilician Armenians and the Principality of Antioch had to pay a huge price for their alliance with the Mongols. After the Battle of Ain Jalut the Mamluks repulsed three more invasions of Syria by the Mongols. Due to the efforts of the Mamluk Sultanate of Egypt under Baybars, Islam survived the combined Crusaders and Mongol invasions though it had never been in such great jeopardy at any date since its birth. In 1257, the Mongol Empire suffered a serious split when Mongols of the Golden Horde, in the western half of the Eurasian steppe, converted to Islam and allied with the Mamluks (see Berke–Hulagu war), followed, in later years by other Mongols. In 1270 Louis IX made his last attempt and organized a new crusade (the Eighth Crusade) against Tunis, hoping to be able to attack Egypt again from there, but he died in Tunis. During the reign of Sultan Baibars the number of the Franks' dominions on the Syrian coast were reduced drastically. Acre and the last Frankish strongholds were captured by the Mamluk Sultan al Ashraf Khalil between 1291 and 1292.