Кадима: Израиль саяси партиясы (2005-2015)

Кіріспе

Израиль саяси партиясы (2005–2015)

Кадима (קדימה) – Израильдегі центристтік және либералдық саяси партия. Ол 2005 жылғы 24 қарашада Ликудтан келген орташа көзқарастағы саясаткерлердің бастамасымен, негізінен Ариэль Шаронның 2005 жылғы тамыздағы бір жақты келісімді бұзу жоспарын іске асырғаннан кейін құрылды. Оған көп ұзамай, осыған ұқсас көзқарастағы Еңбек партиясының саясаткерлері де қосылды. Шарон инсульт алғаннан кейін Эхуд Ольмерт партия төрағасы болып, 2006 жылғы сайлаулардан кейін Кнессеттегі ең ірі партияға айналды, 120 орынның 29-ын жеңіп, коалициялық үкімет құрды. Кадима 2009 жылғы сайлауда да Цыпи Ливни басшылығымен ең көп орынды жеңіп алды. Бастапқыда партия Бенжамин Нетаньяху басқаратын Ликуд коалициялық үкіметіне оппозицияда болды. Кадима 2012 жылғы мамыр айында Нетаньяхумен келісімге келгеннен кейін үкіметке кірді, бірақ екі айдан соң Тал заңына байланысты туындаған дауға байланысты үкіметтен шығып, оппозицияға қайта оралды. 2012 жылғы наурызда өткен басшылық сайлауда Ливни консервативті Шаул Мофазға жеңілді. Ливни басшылығымен партияның прогрессивтік қанаты 2012 жылдың соңында жаңа орталық-солшыл Hatnua партиясын құру үшін бөлініп шықты. 2013 жылғы сайлауда Кадима Кнессеттегі ең кішкентай партияға айналып, бар болғаны екі орын жеңіп, сайлау шегінен мүжілді. Партия 2015 жылғы сайлауға қатыспау туралы шешім қабылдағаннан кейін 2015 жылғы наурызда саяси қызметін тоқтатты.

Құрылу

Партияны Шарон 2005 жылғы 21 қарашада Ликудтан ресми түрде кетіп, оған палестиналық аумақтардан Израильдік поселендерді шығару және Израильдің болашақ Палестина мемлекетімен шекарасын белгілеу жоспарын іске асыруға мүмкіндік беретін жаңа партия құру үшін құрды. "Кадима" (сөзбе-сөз: "Алға") атауы бөліністің алғашқы күндерінде пайда болды және Шаронға ұнады. Дегенмен, партияның бастапқы атауы "Ұлттық жауапкершілік" (Ивритше: אחריות לאומית, Ahrayaut Leumit) болды, оны Әділет министрі Ципи Ливни ұсынды және Шаронның сенімді серігі және стратегиялық кеңесшісі Реувен Адлер қолдады. "Ұлттық жауапкершілік" уақытша деп есептелсе де, кейіннен фокус-топтармен жүргізілген зерттеулер оның "Кадимадан" гөрі танымал екенін көрсетті. Бірақ 2005 жылғы 24 қарашада партия "Кадима" деп тіркелді. "Кадима" атауы көптеген израильдіктер үшін "алға қадам басу" деген мағына беретін еврей шайқас айғайымен байланысты символдық мәніне ие болуы мүмкін, бірақ ол израильдік саяси риторикада жиі қолданылатын атау еді. Оны ертедегі сионисттік көшбасшы Натан Бирнбаум қолданған, ал Зев Жаботинский мен Иосиф Трампельдор құрған Бірінші дүниежүзілік соғыстағы еврей легионының ұраны болды. Аталған атауды "Шинуи" партиясының жетекшісі Йосеф Лапид Бенито Муссолинидің "Аванти" газетімен (итальян тілінде "Алға") салыстырып сынады. Құрылған күнінен кейін "Кадима" партиясының құрамында 150-ге жуық мүше болды, олардың көпшілігі Ликудтан келгендер еді. Жаңа партияға Еңбек, Ликуд және басқа партиялардың бірнеше Кнессет депутаттары, оның ішінде министрлер кабинетінің мүшелері Эхуд Ольмерт, Ципи Ливни, Мейр Шетрит, Гидеон Эзра және Авраам Хиршсон қосылды. Сондай-ақ, министрлердің орынбасарлары Рухама Авраам, Маджалли Вахаби, Эли Афлало, Марина Солодкин, Зеев Боим және Яков Эдри, сондай-ақ Ликудтан келген депутаттар Рони Бар Он және Омри Шарон да қосылды. Бұрынғы "Гистадрут" төрағасы Хаим Рамон "Еңбек" партиясынан кейін көп ұзамай "Кадимаға" қосылуға шешім қабылдады. 2005 жылғы 30 қарашада бұрынғы премьер-министр Шимон Перес 60 жылдан астам уақыттан кейін "Еңбек" партиясынан шығып, Шаронға бейбіт процесті ілгерілетуге көмектесу үшін "Кадимаға" қосылды. Шаронның денсаулығы нашарлағаннан кейін Перес "Кадиманың" жетекшісі болуы мүмкін деген болжамдар тарады. Бір сауалнама бойынша, 2006 жылғы наурыз сайлауында Перес жетекші болған жағдайда партия 42 орын жеңіп алар еді, ал Эхуд Ольмерт жетекші болғанда 40 орын жеңіп алар еді. "Кадиманың" көптеген жетекшілері бұрынғы Ликуд мүшелері болды және Шаронның ізбасары ретінде (бұрынғы Ликудтан келген) Ольмертті қолдайтындарын білдірді.

The party was founded by Sharon after he formally left Likud on 21 November 2005 to establish a new party that would grant him the freedom to carry out the disengagement plan—removing Israeli settlements from Palestinian territory and fixing Israel's borders with a prospective Palestinian state. The name Kadima (literally: "Forward") emerged within the first days of the split and was favored by Sharon. However, the party was initially named "National Responsibility" (Hebrew: אחריות לאומית, Ahrayaut Leumit), which was proposed by Justice Minister Tzipi Livni and endorsed by Reuven Adler, Sharon's confidante and strategy adviser. Although "National Responsibility" was regarded as provisional, subsequent tests conducted with focus groups proved it more popular than Kadima. However, on 24 November 2005 the party registered as Kadima. The title Kadima may have had a symbolic connotation for many Israelis who associated it with the Hebrew battle cry, meaning 'forward march,' but it was common in Israeli political rhetoric. It had been used by early Zionist leader Nathan Birnbaum, and was the motto of the Jewish Legion of World War I formed by Ze'ev Jabotinsky and Joseph Trumpeldor. The name was criticised by Shinui leader Yosef Lapid, who compared it to Benito Mussolini's newspaper Avanti (Italian for "Forward"). On the day after its founding, Kadima had nearly 150 members, mostly defectors from Likud. Several Knesset members from Labor, Likud, and other parties joined the new party, including cabinet ministers Ehud Olmert, Tzipi Livni, Meir Sheetrit, Gideon Ezra and Avraham Hirschson. Deputy ministers Ruhama Avraham, Majalli Wahabi, Eli Aflalo, Marina Solodkin, Ze'ev Boim and Yaakov Edri also joined, along with Likud MKs Roni Bar On and Omri Sharon. Former Histadrut chairman Haim Ramon of Labor decided to join shortly thereafter. On 30 November 2005, former Prime Minister Shimon Peres left the Labor Party after more than 60 years with the party and joined Kadima to help Sharon pursue the peace process. In the wake of Sharon's poor health, there was speculation that Peres might take over as leader of Kadima. One poll suggested the party would win 42 seats in the March 2006 elections with Peres as leader compared to 40 if led by Ehud Olmert. Most senior Kadima leaders were former members of Likud and indicated their support for (former Likud) Olmert as Sharon's successor.

Шаронның медициналық жағдайынан кейін күмән тудырады

Шаронның Кадимамен тығыз байланысы партияны күтпеген бағытқа бұрды, себебі оның денсаулық мәселелері Кадима құрылғаннан кейін бірнеше апта өткен соң күрт нашарлады. Біріншіден, Шарон 2005 жылдың 18 желтоқсанында жеңіл инсульт алғаннан кейін ауруханаға түсті. Бұл Шарон мен Кадиманың қолдаушылары үшін маңызды белгісіздік тудырды. Ауруханада жатқанда Шаронның жүрегінде кішкентай тесік табылды және 2006 жылдың 5 қаңтарында жүрек катетеризациясы жасау жоспарланған еді, ол арқылы қарыншалар аралық пердедегі тесік жабылмақ болды. Алайда, 2006 жылдың 4 қаңтарында Израиль уақыты бойынша сағат 22:50-де (GMT +0200) Шарон ауыр геморрогиялық инсультқа ұшырады және ми операциясы жасау үшін Иерусалимдегі Хадасса Эйн Керем ауруханасына жеткізілді. Премьер-министрдің міндетін атқарушы Эхуд Ольмерт премьер-министрлікке кандидат ретінде оның орнын басты. Шаронсыз партияның болашағы күмәнді болды. Дегенмен, Шарон ауырғаннан кейін жүргізілген үш сауалнама Кадиманың өзінің қарсыластарынан үлкен үлкен айырмашылықпен озып тұрғанын көрсетті. Кешірек жасалған сауалнамалар Кадиманың өкіметін одан әрі нығайтатынын көрсетті, әсіресе бұрын Шаронға қарсы болған солшыл сайлаушылар арасында.

Үкіметте

2006 жылдың 16 қаңтарында партия мүшелері наурыз айындағы сайлауда Эхуд Ольмертті уақытша төраға етіп таңдады. Кадима партиясы 29 орын жеңіп алды, ал президент Моше Катсав үкімет құруды оған тапсырды. Олмерт Еңбек партиясы, Шас және Гилмен коалиция құрды, үкімет 4 мамырда қызметке кірісті. Исраэль Бейтейну 2006 жылдың қазанында коалицияға қосылды, бірақ 2008 жылдың қаңтарында Палестиналық билікпен жүргізілген келіссөздерге қарсылық білдіріп, қайтадан коалициядан шықты.

Қарсылық

Олмерт 2008 жылы партия басшысы лауазымынан кетті, нәтижесінде 17 қыркүйекте партия басшылығына сайлау өтті. Сайлауда Шаул Мофаз, Меир Шетрит және Ави Дихтерді жеңіп, Ципи Ливни жеңіске жетті. Жеңіске жеткен соң Ливни коалициялық үкімет құра алмады, себебі ол Шастың талаптарына келіспеді, бұл 2009 жылдың ақпан айында мерзімінен бұрынғы сайлауға әкеп соқты. Сайлауда Кадима Кнессеттегі ең ірі партия болып қала берді, 28 мандатқа ие болды, бұл Ликудтан бір мандат артық. Дегенмен, Ликудтың Нетаньяхуы президент Перестен Кнессеттегі барлық партиялардың өкілдерімен келіссөздер өткізгеннен кейін үкімет құруды сұрады.

Бөліну

Ливни 2012 жылдың наурызында партияның оң қанатының көшбасшысы саналатын Шаул Мофазға «Кадима» партиясының төрағалық лауазымын жоғалтты. Қараша айында Ливни, негізінен «Кадиманың» бейбітшіл фракциясының қолдауымен, жеті басқа «Кадима» депутатымен бірге жаңа орталық саяси партия құру үшін «Кадимадан» шықты, ол «Хатномуа» деп аталды. 2013 жылғы парламент сайлауында «Кадима» 2009 жылғы сайлаудағы дауыс үлесінің шамамен 90% -ын жоғалтты. Партия Кнессеттен шығарылудың алдынан шамалы ғана қалып, бірнеше жүз дауыспен 2% шегінен өтті. Партияның құрамында Мофаз бен Исраил Хассон ғана қалды, бұл оны палатадағы 12 фракцияның ең кішісіне айналдырды. 2015 жылғы сайлауға дейін Мофаз саясаттан кетіп, «Кадима» «Сионистік альянсқа» қосылмау туралы шешім қабылдады. Хассон 2013 жылы Кнессеттен кетіп, Израильдің Ежелгі ескерткіштері басқармасының төрағасы болды. Мофаз саясаттан кеткеннен кейін Акрам Хассон партия төрағасы болып сайланды, ол еврейлердің басым көпшілігі бар партияның алғашқы друз басшысы болды. Алайда, оның төрағалығы ұзаққа соқпады, Хассон көп ұзамай партиядан шығып, «Кулану» тізіміне қосылып, 12-ші орынды иеленді. Содан кейін «Кадима» сайлауға қатыспауды шешті.

Саяси мақсаттар мен саясат

Алғашқы кезеңдерде Кадима партиясының саясаты Ариэль Шаронның көзқарастарын және жарияланған саясатын тікелей көрсетеді. Израильдік БАҚ-та Шарон лагерінен жасалған алғашқы мәлімдемелерде олардың шынымен "орталық" және "либералды" партия құрғаны айтылды. Шарон басқа партиялардан Кнессет депутаттарын және танымал саясаткерлерді, олардың бұрынғы нанымдарына қарамастан, оның басшылығын қабылдап, "орташа" саяси бағдарламаны іске асыруға дайын болса, партияға тартуға ниеттенген сияқты көрінеді. Ішкі саясатта Шарон өзінің бұрынғы саяси серігі – 2003 жылғы үкіметтегі одақтасы, дінге қарсы және діншілдерге ашық қарсы шыққан Шинуи партиясымен келісуге бейімділік танытты. Бұл партия Израильдегі діншіл және хареди партияларының күшті ықпалына қарсы тұрып, секулярлық азаматтық құқықтарды қолдады. Хареди партияларының бірі, Біріккен Тора Иудаизмі, Шинуи партиясы Шаронның алғашқы үкіметтік коалициясынан шыққаннан кейін Еңбек партиясымен бірге Шаронның соңғы коалициясына қосылды. Шинуи партиясы бұрын өзін "орталық" партия деп атаған, себебі ол Еңбек партиясының социализмін (оның экономикалық саясаты еркін нарыққа негізделген) және Ликудтың Палестина мемлекетіне қарсылығын қабылдамады (дегенмен, халықаралық тұрғыдан қарағанда Шинуи оң орталық партия болып саналатын еді). Әділет министрі Ципи Ливни Израиль армиясының радиосына Кадиманың жеке палестиналық мемлекет құруға ұмтылысты қолдауға ниеттенгенін мәлімдеді, бұл қадамды солшыл Йосси Бейлин құттықтады. Шарон Израильдің Батыс жағалауындағы кедергілерді салуды ұйымдастырған басты тұлғалардың бірі болды, бұл қадам сол және оң қанатты ізраилдік саясаткерлер тарапынан сынға ұшырады, бірақ Шаронның Израильдің соңғы шекараларын белгілеуге деген шешімділігінің таяныш нүктесі болды. Ол өзін "Қорытынды мәртебе" келіссөздерінде бұл міндетті орындауға ең лайықты деп санады. 2005 жылғы 22 қарашада өткен баспасөз конференциясында Шарон Батыс жағалаудағы тұрақсыз ізраилдік поселенің орнын тастауға ниеттенгенін де айтты, бірақ ұсынылып отырған шаралардың нақты мерзімін немесе егжей-тегжейін беруден бас тартты. Кадима нарыққа негізделген экономиканы сақтап, әлеуметтік қамтамасыздандыруды жеткілікті деңгейде ұстауды жақтайды.

In the early stages, the policies of Kadima directly reflected the views of Ariel Sharon and his stated policies. Early statements from the Sharon camp reported by the Israeli media claimed that they were setting up a truly "centrist" and "liberal" party. It would appear that Sharon hoped to attract members of the Knesset from other parties and well known politicians regardless of their prior beliefs provided they accepted Sharon's leadership and were willing to implement a "moderate" political agenda. On the domestic front, Sharon had shown a tendency to agree with his past political partner, the pro secular and outspokenly anti religious Shinui party (his allies in the 2003 government), which sought to promote a secular civil agenda as opposed to the strong influence of Israel's Orthodox and Haredi parties. One of the Haredi parties, United Torah Judaism, joined Sharon's last coalition at the same time as the Labor Party, after Shinui had left Sharon's original governing coalition. In the past, Shinui had also called itself a "centrist" party because it rejected both Labor's socialism (its economic policies were free market) and the Likud's opposition to a Palestinian state (however, from an international standpoint, Shinui may have actually been on the centre right). Justice Minister Tzipi Livni reportedly told Israel Army Radio that Kadima intended to help foster the desire for a separate Palestinian state, a move applauded by leftist Yossi Beilin. Sharon was one of the prime architects pushing for the construction of the Israeli West Bank barrier that has been criticized by left wing and right wing Israeli politicians, but was a cornerstone of Sharon's determination to establish Israel's final borders, which he saw himself as uniquely suited to do in the so called "Final Status" negotiations. In a 22 November 2005 press conference, Sharon also mentioned that he favored withdrawing from untenable Israeli settlements in the West Bank, although he declined to give an actual timeline or specifics for the proposed action. Kadima favors continuing a market based economy with adequate welfare benefits.

Саяси спектрдегі орны

Саяси спектрде Кадиманың қайда орналасқаны туралы пікірталас болып жатыр. Батыс медиасының көпшілігі «орталық» терминін қолданады (өйткені ол Еңбек партиясы мен Ликудтың арасында орналасқан). Соңғы тридцать жылда Израильде оң және сол жақтан орталыққа қарай бет бұру байқалды. Құрылтайшысы Ариэль Шарон өмірінің басынан бастап Израиль саясатының оң және сол жақтары арасында ауысып отырды – әсіресе 1970 жылдары ол сол кездегі премьер-министр Рабиннің көмекшісі болып қызмет еткен кезде. Оның сайланған мүшелерінің көп бөлігі Ликуд партиясының бұрынғы мүшелері, бірақ сонымен қатар бірнеше белгілі бұрынғы Еңбек партиясының депутаттары да бар. Эхуд Ольмерттің бұрынғы үкіметі сол орталыққа қарай бағытталған деп есептелді, ол Еңбек партиясымен және екі секторлық социалистік партиялармен – Гил мен Шаспен ынтымақтастық жасады. 2009 жылғы сайлаудан кейін, Ликуд пен Еңбек партиясымен орталық коалиция құру бойынша саяси келіссөздер жүргізілгеннен кейін, Израильдегі сол және оң орталықтың идеологиялық айырмашылықтары өте шамалы деген пікір айтылды, бірақ бұл коалицияның тек 60 күнге созуы оған қайшы келеді. 2006 жылы Кадима коалиция құруға тырысқанда, BBC жаңа партияның экономикалық тұрғыдан оңға қарай еңкейгенін, ал оның негізгі коалициялық серігі Еңбек партиясының солға қарай еңкейгенін хабарлады. Еңбек партиясы Қаржы министрлігіне қымбат тұратын әлеуметтік реформаларды қабылдауды талап етті. Оларға қол жеткізе алмады, бірақ Израильде ең төменгі жалақыны, зейнетақы және денсаулық сақтау жәрдемақыларын арттыруды әлі де талап етуде. Сол кезде Еңбек партиясы Палестина басшысы Махмуд Аббаспен жер туралы келісімге қол жеткізуді жақтады, ал Кадима Хамас сайлауынан бері ешбір палестиналық басшымен сөйлеспеді және Батыс жағалауда бір жақты қадамдар жасау туралы ашық айтты, бұл палестиналықтардың қарсылығын тудырды. Алайда, содан бері Кадима Палестина басшылығымен тікелей келіссөздер жүргізді. 2009 жылғы сайлаудан кейін Кадима Кнессеттегі оппозицияны басқарды. Сайлау кезінде Кадима сол орталыққа қарай дауыс берген сайлаушыларды сәтті тартты, бұл Еңбек партиясы мен Мерец партиясының басшыларын ашуландырды, олар өз қолдаушыларын одан аулақ болуға шақырып еді. Бастапқыда Кадиманың табиғи одақтастары деп күтілген Еңбек партиясы мен Мерец партиясы Ливнидің Авигдор Либерманның «Исраэль Бейтейну» партиясына құштарлығына байланысты Ливниді премьер-министр ретінде Переске ұсынбады. Шимон Перес 2006 жылы Ynet-ке «Кадима мен Еңбек партиясы арасында ешқандай айырмашылық жоқ» деді және екі партияның бірігуін ұсынды. Ол өзінің де, Кадиманың негізін қалаушысы Ариэль Шаронның да Ликуд партиясының төрағасы Беньямин Нетаньяхудың экономикалық саясатын ұнатпайтынын қосты. «Хаарец» газетінің дипломатиялық тілшісі Алуф Бенн 2009 жылдың қарашасында Кадиманың Еңбек партиясымен бірігуге кедергі келтіретін ешқандай идеологиялық айырмашылығы жоқ екенін мәлімдеді.

There has been some debate over where Kadima lies on the political spectrum. Many in the Western media use the term centrist, (in that it is positioned between the Labor Party and Likud). Over the last thirty years, Israel has seen a movement by both the right and the left towards the center. Founder Ariel Sharon spent a career switching between the right of Israeli politics and the left—notably in the 1970s when he served as an aide to then Prime Minister Rabin. Most of its elected membership are former Likud party members, but it also has a number of notable ex Labor MKs. The previous government of Ehud Olmert was considered left of center, collaborating with the Labor and two sector socialist parties, Gil and Shas. Following the 2009 elections, with its subsequent political negotiations for a centrist coalition with the Likud and the Labor, it is suggested that the ideological differences of the center left and center right in Israel are fairly minor, but the fact that this only lasted 60 days belies this. When Kadima was trying to form a coalition in 2006, the BBC reported that the new party leaned center right in economic terms while its main coalition partner, Labor, leaned center left. Labor wanted the Finance Ministry to push through some costly social reforms. It failed to get it, but still insists that the minimum wage, and pension and health benefits, be raised in Israel. At the time, Labor favored a negotiated land agreement with Palestinian Authority President Mahmoud Abbas, and Kadima had so far refused to speak to any Palestinian leader since the Hamas election and has spoken openly of taking unilateral steps in the West Bank, which the Palestinians oppose. Since then, however, Kadima has directly negotiated with the Palestinian Authority. Following the 2009 elections, Kadima led the opposition in the Knesset. During the elections, Kadima successfully attracted left of center voters, to the dismay of Labor and Meretz leaders, who discouraged their supporters from doing so. Neither Labor nor Meretz, who were initially expected to be Kadima's natural allies, recommended Livni as prime minister to Peres, reportedly due to Livni's courting of Avigdor Lieberman's Yisrael Beiteinu party. Shimon Peres told Ynet in 2006 that "there is no difference" between Kadima and Labor, and suggested that the two groups unite. He added that neither he nor Kadima founder Ariel Sharon liked the economic policy of Likud chairman Benjamin Netanyahu. The Haaretz diplomatic correspondent Aluf Benn suggested in November 2009, that Kadima does not have any ideological differences with the Labor Party that would prevent a merger.

Кнессет сайлауының нәтижесі

Сайлау жылы Партия басшысы Дауыстар % Жеңіп алған орындар +/- Үкімет 2006 Эхуд Олмерт 690,901 22.02 15 2009 Ципи Ливни 758,032 22.47 12 013 Шауль Мофаз 79,081 2.09 26