Кіріспе

Тынық мұхитындағы тайфун маусымы

1967 жылғы Тынық мұхитындағы тайфун маусымы – бұл рекордтық көрсеткіштерді тіркеген, маусым ішінде 35 тропикалық дауылдың қалыптасуына куә болған жыл. Маусым 1967 жылдың 1 қаңтарында басталды, бірақ көбінесе дауылдар маусым мен желтоқсан аралығында осы аймақта қалыптасады. Маусымның алғашқы дауылы – «Руби» – 28 қаңтарда Филиппиннің батысында пайда болды. Осы мақаланың ауқымы Тынық мұхитымен, экватордың солтүстігімен және халықаралық күндік сызықтың батысымен шектеледі. Күндік сызықтың шығысында және экватордың солтүстігінде қалыптасатын дауылдар «жылдам дауылдар» деп аталады; 1967 жылғы Тынық мұхитындағы жылдам дауылдар маусымына қатыңыз. АҚШ-тың Тайфун туралы ескерту орталығы (JTWC) бақылайтын тропикалық депрессияларға сандық белгілеме және «W» әрпі қоса беріледі, ал 1 минуттық тұрақты жел жылдамдығы 40 шақырым/сағаттан жоғары болған дауылдарға ат қойылады. Филиппин жауапкершілік аймағына кіретін немесе онда қалыптасатын тропикалық депрессияларға Филиппиннің атмосфералық, геофизикалық және астрономиялық қызметтер басқармасы (PAGASA) ат қояды. Осының салдарынан бір дауылдың екі аты болуы мүмкін. 1967 жылы Жапонияның метеорологиялық агенттігі «тайфун» деп санаған дауылдардың саны рекордтық көрсеткішті (39) құрады. Дегенмен, JTWC маусымда тек 35 дауыл қалыптасқанын растады, олардың біріншісі – қаңтардағы «Руби». Осы 35 дауылдың 20-сы 1-санатты тайфун деңгейіне дейін күшейді, ал олардың 5-і – супер тайфун деңгейіне жетті.

Жүйелер

1967 жылы Тынық мұхиты маусымында 40 тропикалық депрессия қалыптасты, олардың 35-і тропикалық дауылға дейін күшейді. 20 тропикалық дауыл тайфунға айналып, 5 тайфун супер тайфун деңгейіне жетті.

Тропикалық дауыл Руби (Ауринг)

01W тропикалық депрессиясы 28 қаңтарда Каролин аралдарындағы Сорол атоллінің оңтүстігінде қалыптасты. Кейіннен PAGASA оны Ауринг деп атады, бірақ 5 ақпанға дейін тропикалық дауылға дейін күшеймеді, ал JTWC оны Руби деп атады. Руби 9 ақпан күні, төрт күннен кейін Филиппиннің Давао аймағының оңтүстік-шығысында тарап кетті.

Сали тайфуны (Бэбенг)

Салли Папуа-Жаңа Гвинеядағы Манус аралының солтүстік-шығысында пайда болған төмен қысым аймағынан пайда болды.

Вайолет тайфуны (Каринг)

1 сәуірде пайда болған «Вайолет» тайфуны, ең жоғары күші 140 миль/сағат болғаннан кейін, бірте-бірте әлсіреп, 8 сәуірде Лусонның солтүстік-шығысын 115 миль/сағат жылдамдықпен қамтыды. 12 сәуірде Оңтүстік Қытай теңізінде айтарлықтай зақым келтірмей тарап кетті.

Анита тайфуны (Генин)

Анита Гонконгта ұшақ апатына себепкер болды.

Били тайфуны (Герминг)

2 шілдеде пайда болған «Билли» тайфуны 5 шілдеде шаңырағына жетіп, сағатына 85 миль жылдамдыққа ие болды. «Билли» солтүстікке қарай Жапонияға бет алғанда қарқындылығы өзгеріп тұрды және 8-і күні экстратропикалық жүйеге айналды. Дегенмен, «Билли» тайфунының экстратропикалық қалдықтары солтүстік-шығысқа қарай жылжуын жалғастырып, Хонсю және Кюсю аймақтарына ауыр жаңбыр әкелді, нәтижесінде 347 адам қаза тапты.

Клара тайфуны (Исинг)

Салқын ядросы төмендеген тропикалық белгілерін дамытып, 6 шілдеде 8W тропикалық депрессияға айналды. Ол батысқа қарай жылжыды, сол күні тропикалық дауылға, ал 7 шілдеде тайфунға айналды. Ұзақ уақытқа дейін күшін жоғалтып, тропикалық дауылға дейін төмендегеннен кейін, Клара тайфун статусын қайта алды және 10 шілдеде ең жоғары қарқынына жетті, желдің жылдамдығы сағатына 115 мильді құрады. Клара 11-ші күні Тайваньға тиіспес бұрын күші сағатына 90 мильге дейін әлсіреді, ал келесі күні Қытайда тарап кетті. Клараның күшті жаңбырынан 69 адам қаза тауып, тағы 32 адам жоғалып кетті.

Тайфун Элен

24 шілдеде «Элеонора» тропикалық дауылдың қалдықтары халықаралық дата сызығын кесіп өтіп, тұрақтап, «Элен» тайфунына қайта құрылды.

Супер тайфун - Опал

"Опал" супер тайфуны сағатына 180 миль (км/сағ) жеделдікке жеткен, 5-санатты дауылға тең күшті жүйе болды.

"Сара" супер тайфуны

14 қыркүйекте Халықаралық күн сызығының ар жағында пайда болған "Сара" тропикалық даулы Батыс Тынық мұхитына енді. Сараның Батыс Тынық мұхитына енгеннен кейін берілген алғашқы ескертуде бірден минималды тайфун деңгейіне көтерілді. "Сара" тайфуны одан әрі күшейді, 15 қыркүйек күні кешке 4-санатты тайфунға дейін жаңартылды. Келесі күні "Сара" ең жоғары қарқынына жетіп, желдің жылдамдығы 150 миль/сағатқа, ал қысым 932 миллибар (мбар) көрсеткішін (бұл тайфуннан алынған жалғыз қысым өлшемі) құрады, осылайша жүйе супер тайфунға айналды. Содан кейін "Сара" біртіндеп әлсіреп, 21 қыркүйектің соңында экстратропикалық тайфунға айналды; сол кезде ол әлі де 80 миль/сағат жылдамдығымен 1-санатты тайфун болды. 16 қыркүйекте "Сара" Уэйк аралына ең жоғары қарқынымен соқтығысып, кең ауқымда зардап келтірді. Бұл тайфун 1935 жылдан бері Уэйк аралына тайфундық жел әкелген үшінші тропикалық циклон болды. Оған дейін 1940 жылдың 19 қазанында (Томита, 1968) аралға 120 түйін жел әкелген аты жоқ тайфун және 1952 жылы 150 түйін желмен аралды шарлаған "Олив" тайфуны соққан. Қызықтай жайт, "Оливтің" аралға шабуылы 16 қыркүйекте болған, яғни "Сараның" тікелей соққысына дейін нақты 15 жыл бұрын.

Карла (Тринь) супер тайфуны

Карла 15 қазанда Филиппин теңізінде орналасқан кезде күшті тайфунға айналды. Әлсіреу кезеңінде тайфун айналысының маңында тым көп жаңбыр жауды. Багио (Филиппин) қаласында 17 қазан мен 18 қазан аралығында 24 сағат ішінде жауын-шашын тіркелді; алайда, Карла Тайваньда одан да күшті жауын-шашын әкелді, онда 17 қазан мен 19 қазан аралығында 48 сағат ішінде жаңбыр жауды. Бұл елде осы жылы болған ең қатты тайфун, оның салдарынан 250 адам қаза тауып, 30 адамнан хабар жоқ.

Дина тайфуны (Уринг)

Тайфун Дина Жапонияның Кюсю аралының оңтүстігіне соқты, нәтижесінде отыз жеті адам қаза тауып, тағы он адамның жоспасыз жоғалғаны хабарланды.

Эмма супер тайфуны (Уэлминг)

Эмма тайфуны Карла тайфунынан кейін бар болғаны екі апта өткен соң Филиппинге соққан екінші супер тайфун болды. Эмма тайфуны салдарынан 300 адам қаза болып, 60 адамнан хабар жоқ.

Зейнеткерлік

Филиппинде «Эмма» тайфуны (Уэлминг) салдарынан қатты өлім-жітім болғандықтан, PAGASA кейіннен «Уэлминг» атауын қолданудан тоқтатты және 1971 жылғы маусымда оны «Уорлинг» деп өзгертті.