Адриан Даниэль Фоккер: Физик, музыкант және ғалым

Кіріспе

Нидерланд физигі (1887–1972)

Адриаан Даниэль Фоккер (17 тамыз 1887 – 24 қыркүйек 1972) – нидерланд физигі. Ол арнайы салыстырмалылық теориясы және статистикалық механика салаларында жұмыс істеді. Ол 31 тондық (31 ТЭТ) тең темпераментті Фоккер органын ойлап тапты.

Өмір және жұмыс

Адриаан Даниэль Фоккер 1887 жылғы 17 тамызда Голландияның Шығыс Индиясында (қазіргі Индонезия, Богор) Буитенцорг қаласында, Голландияның Шығыс Индиясы Батавиясындағы Голландия сауда қоғамы филиалының президенті Энтони Герман Жерард Фоккер мен Сусанна Алида дер Киндереннің ұлы болып дүниеге келді. Ол авиациялық инженер Энтони Фоккердің туысы еді. Фоккер Делфт технологиялық университетінде тау-кен инженерлігін және Лейден университетінде физиканы Хендрик Лоренцпен бірге оқыды, онда 1913 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Ол Альберт Эйнштейн, Эрнест Резерфорд және Уильям Брэггпен зерттеулерін жалғастырды. 1913 жылғы диссертациясында ол Макс Планкпен бірлесіп Фоккер-Планк теңдеуін туындырды. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы әскери қызметтен кейін Лоренц пен Эренфесттің ассистенты ретінде Лейденге оралды. Фоккер 1918 жылдан кейін Делфт гимназиясында физика пәнінің мұғалімі болды және 1923 жылы Техническая Хогешколь Делфтте (қазіргі Делфт технологиялық университеті) қолданбалы физиканың алғашқы профессоры болып тағайындалды. 1928 жылы Фоккер Харлемдегі Тейлерс мұражайындағы зерттеулер директоры ретінде Хендрик Лоренцтің орнын басты. Фоккер арнайы салыстырмалылық теориясына бірнеше үлес қосты, сондай-ақ жалпы салыстырмалылық теориясына, әсіресе геодезиялық прецессия саласында, гравитациялық өрісте еркін түсетін гироскоптың прецессиясы құбылысына қатысты аз танымал үлес қосты. Фоккер екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лейден университеті жабылған кезде музыка теориясын зерттей бастады; бұл, бір жағынан, нацистерді соғысқа пайдасы жоқ екеніне көндіруге тырысуының нәтижесі болды, екінші жағынан, Кристиан Гюйгенстің 31 тең темперамент туралы еңбегін оқығаннан кейін туды. 1938 жылы Фоккер Дирк Костер мен Отто Ханмен бірге еврей болып туған физик Лизе Майтнерге Австриядан Нидерландыға қашуға көмектесті. "Фокер мен Костер екеуі де шетелдіктер үшін университеттегі жұмыс орындарының жоқтығын білді. Алайда, Гронинген мен Харлемде зертханалық кеңістік мәселесі болған жоқ. 'Бәлкім, біз әріптестерімізден тұрақты үлесімдер алуға тырыса аламыз', - деді Костер. Фоккер 20 000 фунт стерлингтік мақсат қойды, бұл Майтнерді бес жыл бойы қамтамасыз етуге жеткілікті болды және ол дереу кеңес алу және қайырымдылық үшін әріптестерімен байланысқа түсті". Олар қаржыландыруды алуда сәтсіз болды, бірақ Фоккер Майтнерге елден кетуге ресми рұқсат алуға қол жеткізді, бірақ құпиялылық сақталуы себепті оны оған телеграммамен жеткізе алмады. Ол тұтқынға алынудан мүлттырып, қашып үлкерді. 1942 жыл оның өмірінде шешуші кезең болды; одан кейін ол 31 теңдікпен көптеген шығармалар жазды, олар 7-гармонияны консонантты интервал ретінде пайдаланғаны үшін ерекшеленеді (31 теңдік 7-гармонияны кең таралған 12 теңдікке қарағанда жақсы жақындастырады). Ол сондай-ақ музыка теориясына, мысалы, Фоккердің кезеңдік блогына елеулі үлес қосты. 1949 жылы ол Нидерланды Корольдік өнер және ғылым академиясының мүшесі болды. 1972 жылғы 24 қыркүйекте 85 жасында Апельдорн маңындағы Бекберген қаласында қайтыс болды.

Adriaan Daniël Fokker was born on 17 August 1887 in Buitenzorg, Dutch East Indies (now Bogor, Indonesia), the son of Anthony Herman Gerard Fokker, president of the branch of the Netherlands Trading Society in Batavia, Dutch East Indies, and Susanna Alida der Kinderen. He was a cousin of the aeronautical engineer Anthony Fokker. Fokker studied mining engineering at the Delft University of Technology and physics at the University of Leiden with Hendrik Lorentz, where he earned his doctorate in 1913. He continued his studies with Albert Einstein, Ernest Rutherford and William Bragg. In his 1913 thesis, he derived the Fokker–Planck equation along with Max Planck. After his military service during World War I he returned to Leiden as Lorentz' and Ehrenfest's assistant. Fokker became a physics teacher at the Gymnasium of Delft after 1918 and was appointed in 1923 as the first professor of Applied Physics at the Technische Hoogeschool Delft (today Delft University of Technology). In 1928 Fokker succeeded Hendrik Lorentz as director of research at Teylers Museum in Haarlem. Fokker made several contributions to special relativity, and some less well known contributions to general relativity, particularly in the area of geodetic precession, the phenomena of precession of a freely falling gyroscope in a gravitational field. Fokker began to study music theory during the Second World War, when the University of Leiden was closed; partly this was due to a desire to convince the Nazis he would be of no use to the war effort, and partly it was a response to reading the work of Christiaan Huygens on the 31 equal temperament. In 1938, Fokker – along with Dirk Coster and Otto Hahn – helped Jewish born physicist Lise Meitner escape from Austria to the Netherlands. "Fokker and Coster both knew that university positions were virtually unavailable for foreigners. Laboratory space was not a problem, however, either in Groningen or Haarlem. 'Perhaps we can tap colleagues for regular contributions,' Coster suggested. Fokker set a goal of f.20,000, enough to support Meitner for five years, and immediately began contacting colleagues for advice and donations." They were unsuccessful in obtaining funding, but Fokker succeeded in getting official permission for Meitner to leave, although he was unable to telegraph that to her due to secrecy. She escaped barely in time to evade arrest. The year 1942 consequently marked a turning point in his life; after then he wrote many pieces in 31 equal, which are notable for using the 7th harmonic as a consonant interval (31 equal has a much better approximation of the 7th harmonic than the ubiquitous 12 equal). He also made notable contributions to music theory, such as the Fokker periodicity block. In 1949 he became member of the Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences. He died on 24 September 1972, at the age of 85, in Beekbergen near Apeldoorn.

Музыкалық аспаптар

Фокер микротондық шкалаларды жалпылама клавиатура арқылы ойнай алатын бірнеше клавиатуралы аспаптарды жобалап, жасады. Олардың ең танымал аспабы – 1951 жылы Харлемдегі Тейлер мұражайына орнатылған 31 тондық тең темпераментті органы. Бұл аспап көбінесе Фокер органы деп аталады. Фокер органы қазір Хюйгенс-Фокер қорының меншігінде және Музиекгеbouw aan 't IJ-дегі Bamzaal-ға көшірілді. Bamzaal-да осы аспапта концерттер тұрақты түрде өткізіледі.