Кіріспе
Сесар Куйдың операсы «Сарацин» (Сарацин кириллицада, Saracin транслитерациясында) – Сесар Куйдың 1896–1898 жылдары жазған операсы. Либреттосын Владимир Васильевич Стасов және композитор Александр Дюманың (әкесі) «Карл VII өзінің ірі вассалдарында» атты пьесасы негізінде жазды. Операның тұңғыш қойылымы 1899 жылғы 2 қарашада (ескі стиль бойынша) Санкт-Петербургтегі Мариинский театрында Эдуард Направник дирижерлік етуімен өтті. 1902 жылы Мәскеу жеке опера театры оны Солодовников театрында қойды, бірақ опера стандартты репертуарға енген жоқ. «Сарацин» операсының сюжеті Чайковскийдің «Орлеан қызы» операсының кейінгі оқиғаларын бейнелейтіндіктен, оны белгілі бір дәрежеде осы операның жалғасы деп қарастыруға болады, себебі оқиғалардың барысында сол француз монархы да қатысады.
The Saracen (Сарацин in Cyrillic, Saracin in transliteration), is an opera by César Cui composed during 1896–1898. The libretto was written by Vladimir Vasilievich Stasov and the composer, based on a play by Alexandre Dumas (père) entitled Charles VII chez ses grands vassaux. The opera was premiered on 2 November 1899 (Old Style), in Saint Petersburg at the Mariinsky Theatre, with Eduard Nápravník as conductor. It was staged also in 1902 by the Moscow Private Opera at the Solodovnikov Theatre, but never became part of the standard operatic repertoire. The Saracen can be understood to some extent as a sequel to Tchaikovsky's opera The Maid of Orleans in that later events involving the same French monarch are involved.
Қысқаша мазмұны
Бірінші акт. Графтың жоқ кезінде садақшылар хоры көңіл көтереді. Андре барлығына өзі өлтірген бұғыны көрсеткенде, Якуб Мысырда бала кезінде әкесінің малын аулаған арыстанды өлтіргені туралы әңгіме айтады. Реймонд Якубтың өмірін құтқарып қалуын еске салып, Папа Бенедикт XIII-нің хатын ұсынады, оған Якубтан басқалары өздерін тоқтатуға шақырады. Оның өлімі туралы шу Беранжерді әкеледі, ол Якубтан басқа барлық адамды шығарып жібереді. Ол одан не болып жатқанын сұрайды, ал ол Реймонд тұтқынға алғанға дейінгі өмірінің қандай болғанын баяндайды. Ол өзінің азабы өзінен үлкен екенін айтса, ол оны жұбаныш періштесі ретінде көреді және оны бақытсыз ететін адамды өлтіруге уәде береді. Шапалан Савойидің мұрагері болу үшін халықпен бірге дұға оқып кіреді. Ол Сара, Ыбырайым және Ажар туралы Киелі кітаптағы оқиғаларды оқиды. Олар дұға етіп жатқанда, Реймонд Якубқа тізе бүгуге бұйырады, бірақ сараценнің бас тартуы қақтығысқа әкеледі, онда Якуб Реймондты пышақпен өлтіреді. Конт Савози сахнаға шығады және Якубты сотқа шақырады, содан кейін капеллан Реймонд үшін дұға етеді. Екінші акт. Шапалан Беранжереге графпен некелесуі папаның жарлығымен бұзылатынын және ол монастырға кетуі керектігін айтады. Ол шығып кетеді. Шапалақ мәселені шешкеніне көз жеткізгеннен кейін, Савойи Францияға мұрагер шығару үшін оның ажырасуы қажет екенін түсіндіреді. Сот Якубтың сотына кіргенде, парақша патшаның келе жатқанын хабарлайды, осылайша Савойиге сот процесін патшаның қатысуымен өткізуге мүмкіндік береді. Патша мен Аньес кіргеннен кейін Якуб өзін қорғап, бостандығынан айырылды деп жауап береді. Савойи өлім жазасын жариялайды, бірақ патша араласып, Якубты кешіреді. Патша Савоиден басқалардың бәрін Савоидің адалдығын талқылау үшін жұмыстан шығарады. Патшаның келген себебі - аң аулауға бару. Аньес патшаны ұйықтауға шақырғанда, Савози жалғыз өзі ұйықтап жатқанда күзеттеп тұрады. Үшінші акт. Бұл келесі таң. Савойи әлі де күзетіп отыр, Франция жеңіске жеткенін хабарлап, патша әрекетке кіріседі деп үміттеніп отыр. Ол шығып кетеді. Патша мен Аньес жаңа күнді қарсы алды. Ол патшаның тажынан гөрі оның құшағында болғысы келеді. Бірақ сырттан да шу естіледі. Савози Францияға қызмет етуді талап етіп кіреді, бірақ соңғысы аң аулауға баруды шешеді және шығып кетеді. Савози Аньестің бірге баруына кедергі келтіреді және патшаны өзінің патшалық міндеттерінен алаңдатты деп сендіреді. Аң аулауға дайындық жүріп жатыр. Патша кіріп, Дюноадан оның қолбасшыларының тұтқындалғанын біледі. Аньес те келіп қалады. Ол патшаға өзінің елінің жауапты монархы ретінде әрекет етпейтінін және соғыстың жеңімпазы (Бедфорд) қасына баратынын айтқанда, патша ақылға келіп, бәрін шайқасқа шақырады. Төртінші акт. Беранже жалғыз өзі азап шегуде. Савойи оны тапқанда таңғалады. Ол кешірім сұрайды, бірақ ол оған тым кеш екенін айтады. Ол оны қарғап, кетуге дайындалу үшін сыртқа шығады. Якуб, өзін графқа қайтадан сендіруге шешім қабылдады, кіреді. Савози капелленге бұрынғы әйеліне монастырға алып барып, бірден қайтып оралып, Изабелмен некелесуіне төрағалық етуін айтады; граф кетеді. Беранже кейіпкері сияқты киінген әйел капелланмен бірге кеткеннен кейін, Беранже өзі шығады және Якубты қорқытады, ол оған алдағы үйлену тойы туралы хабарлайды. Ол Изабелл келіп, граф қарсы алғанға дейін бұл оқиғаның болатынына сенуден бас тартады. Беранже Якубқа өзінің азаптаушысын өлтіруге берген уәдесін еске салады. Алғашында ол Савойиді өлтіруден бас тартады, өйткені ол шөл далада құтқарылды, бірақ ол Савойидің оның сүйіспеншілігі бар екенін айтқанда, Якуб оны өлтіруге шешім қабылдайды. Хор "Глория Патри" әнін шырқады. Тойдан Савои мен Изабелл келіп, өз бөлмелеріне барады. Оларға Яғұб да ілесіп жүр. Савози сахнадан тыс жерде бытыраланып, жылайды, содан кейін Беранже у ішеді. Якуб қалыңдық бөлмеден қашып шыққанда, оның соңынан жараланған Савоизи еріп, Беранже күйеуін өлтіргені үшін тікелей жауапты болады. Савози қайтыс болады, ал Якуб Беранжереге онымен бірге қашуды сұрайды, бірақ ол да қайтыс болады, ал Якуб оған жасаған әрекеті үшін үмітсіз қалады.