Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сәулет саласы журналы
Branch of architecture
the journal
Ландшафтты жоспарлау – ландшафттық сәулет саласының бір тармағы. Ерв Зубе (1931–2002) бойынша, ландшафтты жоспарлау – бұл бәсекелес жер пайдаланулар арасында ландшафтты дамытумен айналысатын, сондай-ақ табиғи процестерді және маңызды мәдени және табиғи ресурстарды қорғайтын қызмет. Фредерик Ло Олмстед жобалаған саябақ жүйелері мен жасыл аймақтар ландшафтты жоспарлаудың маңызды мысалдары болып табылады. Ландшафт дизайнерлері көбінесе құрылыс жұмыстарын тапсырыс беруге ниеттенген клиенттермен жұмыс істейді. Ландшафтты жоспарлаушылар жобалау жобаларын шектейтін кең ауқымды мәселелерді және жобаның ерекшеліктерін талдайды. Ландшафтты жоспарлаушылар географиялық ауқымы кең, көптеген жер пайдалануларды қамтитын, көптеген клиенттерге арналған немесе ұзақ мерзімде іске асырылатын жобалармен жұмыс істей алады. Мысалы, жоспарсыз кен өндіруден туған зиян – ландшафтты жоспарлауға қоғамдық сұраныстың туындауына себеп болған алғашқы факторлардың бірі.
Landscape planning is a branch of landscape architecture. According to Erv Zube (1931–2002) landscape planning is defined as an activity concerned with developing landscaping amongst competing land uses while protecting natural processes and significant cultural and natural resources. Park systems and greenways of the type designed by Frederick Law Olmsted are key examples of landscape planning. Landscape designers tend to work for clients who wish to commission construction work. Landscape planners analyze broad issues as well as project characteristics which constrain design projects. Landscape planners may work on projects which are of broad geographical scope, concern many land uses or many clients or are implemented over a long period of time. As an example, the damage caused by unplanned mineral extraction was one of the early reasons for a public demand for landscape planning.
Еуропадағы
Альберти базарлар үшін қала алаңдарының қажеттілігі және кеңістікті тиімді пайдалану үшін нақты іске асырулар туралы жазды. Солтүстік Еуропада бұл жасыл алаңдардың төңірегінде тұрғын үй алаңдарын жоспарлау идеясына ұласты. Осы типтегі алғашқы алаң – Place des Vosges. Ұлыбританияда да тұрғын алаңдар салынды, олардың жоспарлауы қоғамдық ашық кеңістіктерді (қалалардағы қоғамдық саябақтарды) енгізу идеясына әкелді. Фредерик Лоу Олмстед Бостон қаласындағы әйгілі "Зөміргүл мойынтірегі" саябақ жүйесін ұсынған арқылы осы идеяны дамытты. Патрик Аберкромби осы идеяны қабылдап, 1943 жылғы Лондон округінің "Ашық кеңістіктер жоспарына" енгізді. Ландшафтты жоспарлаудың мысалы – RWE компаниясының кен өндіру қызметінен кейін, ашық карьерлердің (мысалы, Гарцвайлер карьері) салдарынан зардап шеккен экожүйелер мен ландшафттарды қалпына келтіру үшін қалған қалдықтар мен топырақты пайдалану жоспарлары.
Alberti wrote on the need for town squares for markets and specific implementations to make most use of the space. In North Europe this developed into the idea that residential squares should be planned around green spaces. The first space of this type was the Place des Vosges. Residential squares were also made in Britain and their planning developed into the idea of incorporating public open space (public parks within towns). Frederick Law Olmsted gave momentum to this idea with his proposal for a park systems in Boston the famous Emerald Necklace. Patrick Abercrombie took up this idea and incorporated it in his great 1943 4 Open Space Plan for the County of London. An example of landscape planning in use is the plans of RWE in the wake of its mining operations and how they plan to use leftover detritus and soil in their re cultivation efforts to restore the damaged ecosystems and landscapes created by open pit mines (e. g. Garzweiler surface mine).
АҚШ-та
АҚШ-та ландшафт сәулетшілері қала жоспарлаушыларымен бірге табиғи ортаға бағытталған ландшафттық жоспарлау қызметтерін ұсынады. Алайда, Канада мен Еуропадан өзгеше, АҚШ-та жалпыұлттық жерді пайдалану жоспарлау жүйесі жоқ. Фредерик Лоу Олмстед және Ян МакХарг – екі ықпалды американдық ландшафт сәулетшісі, олар сонымен қатар жоспарлаушылар ретінде де жұмыс істеген. МакХаргтың қабаттастырылған ландшафттық жоспарлау жұмысы ГИС-тің дамуына және Джек Дэнгермондтың ESRI компаниясын құруына үлкен үлес қосты.
In the United States, landscape architects provide landscape planning services focused on the natural environment along with urban planners. But, unlike Canada and Europe, the US does not have a national land use planning system. Frederick Law Olmsted and Ian McHarg are two influential American landscape architects that also worked as planners. McHarg's work on overlay landscape planning contributed to the development of GIS and to the foundation of ESRI by Jack Dangermond.
Заңнама
Қазіргі кезде ландшафтты жоспарлау принциптері әртүрлі заңдар мен саясат құжаттарына енгізілген. Америкада Ұлттық қоршаған ортаны сақтау заңы Иан МакХаргтың қоршаған ортаға әсерді бағалау жөніндегі еңбектерімен әсерленді. Германияда Федералды табиғатты қорғау заңы ландшафттық жоспарлар жасауды талап етеді. Еуропалық Одақ үшін Еуропалық ландшафт конвенциясы даму мен ландшафт арасындағы қарым-қатынасты жобалау және жоспарлауға кең ауқымды әсер етеді. Азияда ірі даму жобалары жүзеге асырылып, жақсы ландшафтты жоспарлау қажеттілігін көрсетеді. Мысалы, Үш шатқалы бөгеті ландшафтқа кең ауқымды әсер етеді. Олар белгілі бір деңгейде жоспарланған, бірақ жобаны болашақта мониторингтеу ландшафтты жоспарлау мен жобалауды жақсартуға болатындығын көрсетуі мүмкін.
The principles of landscape planning are now incorporated in various types of legislation and policy documents. In America, the National Environmental Policy Act was influenced by the work of Ian McHarg on Environmental impact assessment. In Germany, the Federal Nature Conservation Act requires the preparation of landscape plans. For the Europe Union as a whole, the European Landscape Convention has wide ranging implications for the design and planning of relationships between development and the landscape. In Asia, major development projects are taking place and illustrating the need for good landscape planning. The Three Gorges Dam, for example, will have extensive impacts on the landscape. They have been planned to a degree but future monitoring of the project is likely to show that better landscape planning and design would have been possible.
Әдістеме
Дәстүрлі жоспарлау процесі – іс-шаралардың сызықтық дамуы. Көбінесе келесі қадамдар орындалады:
The conventional planning process is a linear progression of activities. The common steps are:
Проблемалар мен мүмкіндіктерді анықтау. Мақсаттарды белгілеу. Биофизикалық ортаны тізімдеу және талдау. Адамдар қауымдастығын тізімдеу және талдау. Тұжырымдамаларды әзірлеу және нұсқаларды іріктеу. Жоспарды қабылдау. Қоғамның қатысуын қамтамасыз ету және білім беру. Егжей-тегжейлі жобалау. Жоспарды іске асыру. Жоспарды басқару. Ландшафтты жоспарлау әрқашан экологиялық жоспарлау әдісін білдірмейді, себебі "жоспарлау – бұл ғылыми және техникалық ақпаратты қолдана отырып, әртүрлі таңдаулар бойынша пікір білдіру және консенсусқа келу процесі. Экология – адамдарды қоса алғанда, барлық тірі организмдердің биологиялық және физикалық ортамен байланысын зерттейтін ғылым. Экологиялық жоспарлау – ландшафтты пайдалану туралы шешімдер қабылдау үшін биофизикалық және әлеуметтік-мәдени ақпаратты пайдаланып, мүмкіндіктер мен шектеулерді ұсыну болып табылады" (Штайнер, 1991). Жоғарыда көрсетілген қадамдар жалпы ережелер болғамен, ландшафтты жоспарлау процесі көптеген жағдайларға бейімделеді және қолданылу мақсатына қарай түрліше пайдалы болады.
Identification of problems and opportunities. Establishment of goals. Inventory and analysis of the biophysical environment. Human community inventory and analysis. Development of concepts and the selection of options. Adoption of a plan. Community involvement and education. Detailed design. Plan implementation. Plan administration. Landscape planning not always means an ecological planning method, for that it must be considered that "planning is a process that uses the scientific and technical information for considering and reaching consensus on a range of choices. Ecology is the study of the relationship of all living things, including people, to their biological and physical environments. Ecological planning then may be defined as the use of biophysical and sociocultural information to suggest opportunities and constraints for decision making about the use of landscape". (Steiner, 1991) While the common steps are listed above, the process of Landscape planning is adaptable to many situations and is useful in many ways depending on the goals for which it is used.
Тиімділіктері мен салдары
Ландшафтты жоспарлау тәжірибелерін дұрыс іске асырудың нәтижелері функционалды ландшафттармен ғана шектелмейді. Ол сондай-ақ, оның әлеуеті толыққанды пайдаланылатын қоршаған ортаның және қоғамның көптеген жақтарына оң әсер ете алады. Ландшафтты жоспарлаудың басты мақсаты экологиялық себептер болғанымен, тиімді құрал ретінде қолданғанда оның ықпалы одан да зор болуы мүмкін.
Results of proper implementations of landscape planning practices are not only limited to more functional landscapes. It can also influence for the better many aspects of the environment and community in which it is used to its potential. While the chief purpose of landscape planning is for ecological reasons it can impact so much more when used effectively as a tool.
Экология
Ландшафтты жоспарлау негізінен экологиялық мақсаттарда қолданылады және жоспарлау процесінің нәтижесі, іске асыру басталмас бұрынғы экологиялық факторларға ең аз бұзушылық келтірген кезде тиімдірек болады. Осы тәжірибеде ландшафтты жоспарлау қазіргі қоршаған ортаның жай-күйін сақтау ғана емес, сонымен қатар бұрын тиімсіз болған экожүйелердің жақсартуын қамтамасыз ету үшін де қолданылуы мүмкін, мысалы, биологиялық әртүрлілікті арттыруға бағытталған жобалау. Мысалы, ландшафтты жоспарлау сирек кездесетін түрлер үшін қосымша мекендеу ортасын құруға, сондай-ақ табиғи экожүйелерді кеңейту үшін бұрын пайдаланылған немесе тозығы жеткен жерлерді (мысалы, ескі шаруашылық жерлерді) қайта жаңартуға пайдаланылуы мүмкін. Бұл сонымен қатар қоршаған ортаға болатын өзгерістердің әсерін азайту мақсатындағы жоспарлауды да қамтиды. Дұрыс ландшафтты жоспарлау арқасында бұзылған жерлердің экожүйелерінің қалпына келуі жылдамдатылуы мүмкін.
Landscape planning is mainly used for ecological purposes and functions best when the result of the planning process is the least amount of interruption of ecological factors from before the implementation ever went into place. In this practice landscape planning can be used to not only maintain the status of the existing environment, but also can be used to improve aspects of previously under performing ecosystems, for example, designing to increase biodiversity. For example Landscape planning could be used to create additional habitat for endangered species, and reclamation of previously used or depleted lands (e. g. old agricultural spaces) for expansion of natural ecosystems. This also includes planning in order to reduce the impact of the changes to the environment. with proper landscape planning, a greater speed of recovery for the ecosystems of interrupted spaces is achievable.
Денсаулық
Сауықтыру бақшаларының әсеріне ұқсас, жоспарланған ландшафттарды тиімді пайдаланудың оңды денсаулыққа әсері зор пайда келтіреді. Адамдар табиғатқа толы ортада болғанда, жалпы көңіл-күйлерінің жақсаратынын және стресс пен аурулардан қалпына келтіру жылдамдығының артатынын байқайды. Ландшафтты дұрыс жоспарлау арқасында қалалық ортадағы денсаулықты, стресс пен қалпына келтіру жағдайларын жоспарланбаған ортаға қарағанда едәуір жақсартуға болады. Ландшафтты жоспарлау, ығыстырылған экологиялық жүйелерді тиімді сақтауға қолданылғанда, олардың сақталуын қамтамасыз етеді және адамдардың осы ортаны демалыс үшін пайдалануына мүмкіндік береді.
Similar to the impacts of healing gardens, the positive healing effects of proper implementations of planned landscapes are of great benefit. When people are exposed to nature, they would find that their overall mood had improved and that they recover from stress and illness at an accelerated rate. With the proper use of landscape planning, health within an urban leaning environment in regards to stress and recovery can be greatly improved above the unplanned alternative. When landscape planning is used to properly conserve ecological systems that may have been displaced, it makes it so recreational use of the environment is maintained while conserving the systems for people to enjoy.
Басқа технологияларды контекстте пайдалану
ГИС технологиясының, мысалы ESRI компаниясымен дамытылғандарының дамуы, ландшафтты жоспарлау саласында маңызды рөл атқарады. Көмекші технологияны пайдалану ландшафттағы жағдайлар мен факторларды оңай жинақтап, талдауға мүмкіндік береді. ГИС технологиясын қолдану арқылы ландшафтқа қатысты көптеген сұрақтарға жауап беруге болады, мысалы: "Бұл ландшафт қаншалықты функционалды?" немесе "Жоба аланының сыртқы факторлары жоспарлауға қаншалықты әсер етеді?". Қабылданысымен үнемі жақсарып келе жатқан технологияның қолданылуы тұрақты дамуды жеңілдетіп, оны бүкіл әлемде кеңінен таратуға мүмкіндік береді.
The development of GIS technology such as those developed by ESRI, have great import to the practice of Landscape planning. Use of assisting technology allows for the conditions and factors existing in a landscape to be easily aggregated and analyzed. Through the use of GIS technology you are able to answer many of the questions about a landscape that is in question. such as, "how functional is this landscape?" or "to what extent do the factors outside of the site affect the planning that needs to be done?" The use of technology that is developing with greater and greater accuracy has the ability to make sustainable developments easier and more common across the globe.