Кіріспе

1940 жылдардағы британдық турбореактивті ұшақ қозғалтқышы

Armstrong Siddeley ASX – Armstrong Siddeley компаниясының 1943 жылдың сәуір айында алғашқы рет сынақтан өткен ертедегі осьтік ағынды реактивті қозғалтқышы. Тек бір прототип жасалды және ол өндіріске шығарылмады. ASP түріндегі турбовинттік нұсқасы біршама сәтті болды, ал Armstrong Siddeley Python Westland Wyvern ұшағында қолданылды.

Тарих

1941 жылдың желтоқсан айында «Метровик» компаниясы алғаш рет «Метровик F.2» қозғалтқышын іске қосты. Сәтті болғанымен, қозғалтқыш пайдалы авиациялық қозғалтқыш ретінде қолдануға тым ауыр болды, ал Корольдік авиациялық мекемесі (RAE) мұның себебін «Метровик» компаниясының ұшақтарды жасауда көп тәжірибесі жоқ, бу турбиналарын өндіруші ретіндегі тарихымен байланысты деп санайды. RAE компаниясы «Armstrong Siddeley» компаниясына «F.2» қозғалтқышын жақсарту және компанияны турбореактивтік қозғалтқыштардың дизайнымен таныстыру үшін көмектесу туралы ұсыныс жасады, соның арқасында олар өздерінің жобаларын жасауы немесе лицензия бойынша басқаларын құрауы мүмкін болар еді. Алайда, «Метровик» бұл ұсыныстан бас тартты, және «Armstrong Siddeley» немесе RAE тарапынан жасалған барлық тырысқандықтар олардың пікірін өзгерте алмады. Енді реактивтік қозғалтқыштарға үлкен қызығушылық танытқан «Armstrong Siddeley» компаниясы басқа жобаларды іздеуді бастады және ақырында Фриц Альберт Макс Хепнерді жұмысқа алды. Хепнердің дизайны А.А. Гриффиттің алғашқы жобаларына ұқсас болды, себебі қозғалтқышта жеке компрессор және турбина сатылары қолданылмады, олардың орнына әр компрессор сатысына жеке турбина сатысы қосылып, екі саты да қарама-қарсы бағытта айналды. Хепнердің және Гриффиттің жобалары арасындағы басты айырмашылық – сатылар орталық біліктің көмегімен емес, айналасын қоршаған айналмалы қабыққа қосылған. RAE бұл жобадан әсерленбеді және оны дамытуға қаржыландырудан бірнеше рет бас тартты, оның орнына әлдеқайда қарапайым дизайнды ұсынды. Бұл тұжырымдаманы сынға салған тағы бір маңызды тұлға – «Armstrong Siddeley» компаниясының бас инженеры Стюарт Трезилиан болды, ол 1939 жылы RAE өтініші бойынша осы лауазымға көшкеніне наразы болды. «Armstrong Siddeley» компаниясының директоры 1942 жылдың қаңтар айында Трезилианды жұмыстан босатып, соңғы жобалау ұсынысын ұсынды, бірақ ол да қабылданбады. 1942 жылдың тамызында ғана компания қарапайым дизайнға жұмыс бастауға көнді. «F.2» сияқты, жоспар RAE-нің компрессорлық дизайнын пайдалану болды, ал «Armstrong Siddeley» турбиналарды және қозғалтқыштың қалған бөлігін жасайтын. Бұл жаңа тәжірибелік дизайн «ASX» деп аталды. 1942 жылдың қазан айында алты данаға тапсырыс берілді және келісімшартқа 7 қарашада қол қойылды. Қозғалтқыш алғаш рет 1943 жылдың 22 сәуірінде іске қосылды, келісімшартқа қол қойылғаннан кейін 166 күн өткен соң. Көп ұзамай қозғалтқыш 2000 фунт күшін өндірді. Әуе министрлігі компанияның қозғалтқыштарды жасай алатынына көз жеткізгеннен кейін, «Armstrong Siddeley» компаниясына Хепнердің дизайнына негізделген нұсқаны жасауға рұқсат берді. Алайда, компания бұл жобадан бас тартты және «ASX»-ты турбовинттің негізі ретінде пайдалануға шешім қабылдады, ол «ASP» деп аталды. Осылайша, «ASX»-тың алғашқы үлгісі соңғысы болып шықты. «ASX»-ты сынау соғыс аяқталғанға дейін жалғасты, және 1945 жылдың 20 сәуіріне дейін ол барлығы 22 сағат жұмыс істеді. «A S» және «Metrovick» соғыс кезінде ынтымақтаса алмағанына қарамастан, 1940 жылдардың соңында Өнімдер министрлігі «Metrovick» компаниясын газ турбиналық бөлімін бөлуге мәжбүр етті және оны толығымен «Armstrong Siddeley» компаниясына берді, авиациялық бизнестегі фирмалардың санын азайту мақсатында. Осылайша, «Armstrong Siddeley» компаниясы «F.2» және одан да маңыздысы, «F.9» қозғалтқышын жасап шығарды, ол «Armstrong Siddeley Sapphire» деп аталды.