Кіріспе

Көшедегі арыстан – марапатты канадалық драматург Джудит Томпсонның екі актілік пьесасы, 1990 жылдың мамыр айында Торонтодағы Таррагон театрында өткен алғашқы қоғамдық шеберхана жобасы ретінде дайындалды. Бір айдан кейін ол қазіргі түрінде де Торонтодағы дуМауриер Театр орталығында, дуМауриер Дүниежүзілік сахналық театр фестивалі аясында қойылды. Пьесаға арналған музыканы Билл Томпсон жазды және орындады. Оның басты кейіпкері – тоғыз жасар португал қызы Изобельдің рухы, ол өлімінен кейін он жеті жыл өткен соң көршілерін бақылап, кейде олармен әрекеттесе отырып, өзінің өлтірушісін іздейді, осы арқылы олардың қараңғы, қорқынышты, эмоционалды және жеке басымен байланысты өмірлік тәжірибесін ашады. "Көшедегі арыстан" пьесасы 1992 жылы Playwrights Canada Press баспасынан жарық көрді.

Сюжет

Изобельдің арманы ойын алаңында адасып жүр. "Менің үйім бар, бірақ менің үйім жоқ, менің көшеім бар, бірақ менің көшеім жоқ, менің халқым жоқ, мен жоғалып кеттім". (Томпсон, Көшедегі арыстан, 11-13 жол) Сью есімді әйел оны басқа балалардың қыспағынан құтқаруға келеді. Изобель Сьюмен үйіне барар алдында әкесімен кездеседі және оның өлгенін еске алады. Сьюның ұлы Томми кейде күйзеліске ұшыратады, Изобель Сьюға еріп күйеуімен бірге кешкі асқа барады. Сью оны үйге шақырып, оның тойда бір әйелмен қарым-қатынаста болғанын біледі. Изобель Сьюның өзіне қамқорлық жасай алмайтынын түсінеді және оны үйіне апарып беру үшін аудиторияны шақырады. Изобель кешкі қонақ үйдің үй иесі Лорамен бірге тұрады және Изобельдің анасы Мария Изобельдің әкесі өзін-өзі өлтіргенін білген кездегі оқиғаға куә болады. Мария күйеуінің өліп жатқанын көргенін айтып бергенде, Изабел әкесі пойыздың жолына құлап түскенін драматикалық түрде көрсетеді. Лора балабақшаға бара жатқанда, балабақша қызметкері Рондамен қызу әңгімелеседі. Драма аяқталғаннан кейін Изобель кездесудегі әр мүшесіне саусағын сілтеп, оларды жеке-жеке "атып" алады, бірақ шынайы оқ атылу естіледі. Изобель Ронданың аяғына ілігеді, олар келесі сахнаға көшеді, онда Ронда барда Джоан деген досымен кездеседі. Джоан өзінің қатерлі ісігі бар екенін айтады және Рондадан Офелияның өзін-өзі өлтіруін жоспарлауға көмектесуін сұрайды. Бардан шыққанда Изобель өзінің тазару орнында екенін және көкке барғысы келетінін түсінеді. Ол бармен, Дэвидке, оның балалық шағындағы діни қызметкеріне барып, өкіндіреді. Дәуіт өлгенін мойындаған кезде, өзі де көптен бері өлгенін түсінеді. Екінші актіде Изобель қорғауға емес, қорғауға тырысады. Ол Изобельмен ойын алаңында басталады, ол айналадағы адамдарға көшедегі арыстанның келе жатқанын ескертеді. Ол Кристинді парктен Скарлет есімді церебральды шалдыққан жас әйелмен сұхбаттасуға еріп барады. Скарлет жеке тақырыпты бөліседі, бірақ Кристин оған сатқындық жасайды, ол оны жариялаумен қорқытады. Скарлетт Кристинді ашуландыра бастайды, ол Скарлеттке шабуыл жасап, өлтіреді. Изобель Кристинді Арыстанның "құлы" деп атайды және оны келесі сахнаға ертіп барады, онда ол Арыстанды табады деп үміттенеді. Кристиннің көмекшісі Родни онымен жағымсыз әңгімелеседі, содан кейін күтпеген жерден ескі досының қонағын алады. Досы Майкл олардың жастық шақтағы жыныстық тәжірибелеріне сілтеме жасап, Родниді гей деп айыптайды. Олар ұрысып, Родни Майклды "өлтіреді". Майкл кеткеннен кейін Родни Майклмен өскендегі қарым-қатынасы туралы монолог жасайды. Шерри, оның әріптесі, оған кіргізіп, оны тыныштандырады және үйге барар алдында шоколад береді. Изобель Шерри мен оның жігіті арасындағы әңгіме тез арада ұрыс-керіске айналып, оны бірнеше жыл бұрын болған зорлауды қайтадан көруге мәжбүр етеді. Ол өзінің қиялдарын қанағаттандыру үшін оны кінәлі деп айтуға мәжбүрлейді. Сцена Шеридің үйлену тойына дайындық туралы әңгімелеуімен аяқталады. Содан кейін Шерри мен Изобель қабірге барады, онда Изобельдің өлтірушісі Бен (а. к. а. Арыстан) отыр. Шери қабірінде жатыр, ал Бен өзінің Изобельді неге өлтіргенін дәлелдеу туралы әңгімесін жалғастыра бергенде, ол оған қарсы шығады. Ол оқиғаның өз бөлігін айтып береді және кек алу мен кешіру арасындағы ішкі шайқас өткізеді. Кешірімділік жеңеді: ол Бенге "Мен сені сүйемін" деп айтады және одан өмірін қайтаруын сұрайды. Қазір ересек адам ретінде көрініс тапқан Изабел көрермендерге оның жүрегін алса да, жүрегі ешқашан үндемегенін айтады және ол көрермендерді өз өмірлерін қайтарып алуға шақырады.

Өмірбаян

1953 жылдан кейін Канадаға экономикалық мүмкіндіктер мен саяси еркіндік іздеген португал иммигранттарының көптеп келуі болды. Португал канадалықтарының 69% Онтариода тұрады, олардың көп бөлігі Торонтода. Изобель Торонтодағы португал отбасынан шыққан, және оның айқын акценті оның отбасы Канадада ұзақ тұрмағанын көрсетеді. Пьесаның біріңғай тақырыбы – иммигранттардың ауыр өмірі (Изобель әкесінің жұмысшы ретінде жұмыс істеуі және одан кейін өзін-өзі өлтіруі арқылы көрсетілген).

Құрылымы мен илхам

Көшедегі арыстан – Изобель кейіпкерімен байланыстырылған қысқа көріністер немесе виньеткалар жинағы. Драматург Джудит Томпсон: "Мен үлкен повествомен, зор саяхатқа шыққан кейіпкер туралы әңгімеге шыдамайтындай сезімде болдым. Сондықтан мен бірнеше шағын пьеса жазуды ойладым, мысалы, мейрамханада екі әйелдің бірі: "Тамаша нәрсе болды!" дейді. Мен оның не болатынын білмедім. Бұл импровизация болды" (Зиммерманмен сұхбат 188). Көшедегі арыстанның көріністен көрініске құрылымы Артур Шницлердің "Ла Ронде" туындысын еске түсіреді, ол ғашықтар жұптары арасындағы он өзара байланысты көріністен тұрады, әрбір кейіпкер екі тікелей көріністе пайда болады. Бірақ Көшедегі арыстанның ерекшелігі – оның басты кейіпкері Изобель, оның бағытын біз пьеса бойына қараймыз, ол басқа көріністердің куәсі болады.

Тақырыптар мен идеялар

Изобель қалада зұлымдық пен зорлық-зомбылыққа үнемі тап болады; Джудит Томпсон Торонтоның "көрінбейтін" жағын көрсетеді және көбінесе айтылмаған мәселелерді талқылайды. Изобель біздің арамызда арыстанның қырсынып тұрғанын айтады, оны тек ол ғана көре алады. Пьеса "жоғары таптық, еркектерге бағытталған, жоғары өнер парадигмасынан" "төмен таптық, әйел, иммигрант бала үшін еркіндік пен күш табуға" қарай бұрылады.

Сын

Сыншылар пьесаның түс сияқты есімділігі туралы пікір білдірді: "Изобельдің көрініс беруінен басқа, пьесаның басқа да жақтары сюрреалистік; ол цирктей биден басталады, онда бетперделі актерлер ашық сахнада қорқынышпен айналып, бақылауды жоғалтып бара жатқандай көрінеді. Тақырыптағы арыстан сияқты, осы пьесада сырттай өркениетті көрінгенмен, ішінде бақыланбайтын, қауіпті бір нәрсе бар". Дегенмен, басқа сыншылар сценарийді "мақтаншыл және беткей" деп бағалап, Изобель кейіпкерін "жағымсыз" деп тапты.

Марапаттар

1991 жылы Джудит Томпсон "Көшедегі арыстан" пьесасы үшін Флойд С. Чалмерс канадалық пьеса сыйлығын алды. Бұл, Флойд Чалмерс атымен аталатын, канадалық драматургтардың Торонто аймағында қойылған пьесаларына берілетін 25 000 долларлық сыйлық. Флойд Чалмерс – редактор, баспагер және қайырымдастық ісіне атсалысқан адам болған.

Бейімделулер

2002 жылы Эд Гасс Доннелли Джоанна мен Ронда кейіпкерлері арасындағы эпизод негізінде түсірілген, 6 минуттық «Офелия сияқты өлу» деген фильмді режиссерлік етті.