Кіріспе
1921 жылы Юджин О'Ниллдің "Анна Кристи" пьесасы – төрт актілі туынды. Ол 1921 жылғы 2 қарашада Вандербильт театрында Бродвейде тұңғыш рет көрсетілді. О'Нилл осы пьесасы үшін 1922 жылы драма саласындағы Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. Тарихшы Пол Аврихтің мәлімдемесіне сәйкес, Анна Кристинің прототипі – Гринвич Виллидждегі анархист аспаз Кристин Элл болды. Ол Англияда тұратын және британ королі Георг V-ті қаралаған бельгиялық радикал Эдвард Милиустың сүйіктісі еді.
Anna Christie is a play in four acts by Eugene O'Neill. It made its Broadway debut at the Vanderbilt Theatre on November 2, 1921. O'Neill received the 1922 Pulitzer Prize for Drama for this work. According to historian Paul Avrich, the original of Anna Christie was Christine Ell, an anarchist cook in Greenwich Village, who was the lover of Edward Mylius, a Belgian born radical living in England who libeled the British king George V.
Бірінші акт
Бірінші акт Джонни діни қызметкерге тиесілі барда және Ларри қызмет ететін жерде өтеді. Көмір баржасының капитаны Ескі Крис өзінің қызынан хат алады, ол бес жасында Швецияда отбасымен бірге тұрғаннан бері көрмеген жас әйел. Олар барда кездеседі және ол онымен бірге көмір баржасына баруға келіседі.
ІІ акт
Баржа экипажы Мат Берк пен тағы төрт адамды құтқарады, олар ашық қайықта кеме қазасынан аман қалған. Анна мен Мат алғашында жақын болмайды, бірақ тез ғашық болады.
ІІІ акт
Баржада Анна, Крис және Мат арасындағы қақтығыс. Мэтт Аннаға үйленгісі келеді, Крис оның теңізшіге үйленуін қаламайды, ал Анна екеуінің де оны бақылауға талпынуын қаламайды. Ол оларға өзінің өткені туралы шындықты айтады: Минесота штатындағы шаруашылықта анасының туыстарымен бірге тұрғанда зорталған, қысқа мерзімге медбике көмекшісі болып жұмыс істеген, содан кейін жыныс жұмысына түскен. Мэтт ашуланып, Криспен бірге кетеді.
IV акт
Мат пен Крис қайтып оралады. Анна Кристі балалық шағында қасында болмағаны үшін кешіреді. Құбылмалы жанжалдан кейін Анна проституцияны тастауға уәде береді, ал Мат оны кешіреді. Крис олардың үйленуіне келіседі. Крис пен Мат екеуі де ертең Оңтүстік Африкаға аттанатын кемеде жұмыс істеуге келісті. Олар саяхаттан соң Аннаға қайта ораламыз деп уәде береді.
Өндірістер
О'Ниллдің 1919 жылдың қаңтарында жазуға кіріскен бұл пьесаның алғашқы нұсқасы «Крис Кристоферсон» деп аталды және қала сыртындағы қойылымдарда «Крис» деген атпен көрсетілді. О'Нилл пьесаны түбегейлі өңдеп, баржа капитанының қызы Аннаны қорғауға мұқтаж таза қыз емес, теңіздегі өмірде өзгеріп, махаббат табатын әйелге айналдырды. Жаңа нұсқа, енді «Анна Кристи» деп аталады, 1921 жылдың 2 қарашасында Бродвейдегі Вандербильт театрында тұңғыш рет көрсетілді және 1923 жылдың сәуірінде жабылар алдында 177 қойылымды өткізді. Қойылымды Артур Хопкинс сахналады, ал басты рөлді Паулин Лорд ойнады. Александр Вуллкотт «The New York Times» газетінде оны «өте қызықты пьеса» деп сипаттап, «барлық ересек көрермендерге» көруге кеңес берді. Лондонның Вест-Эндтегі тұңғыш көрсетілісі 1923 жылы Странд театрында (қазіргі Новелло) өтті. Бұл О'Ниллдің пьесасы Вест-Эндте алғаш рет сахналануы болды. Пьесада Бродвейдегі алғашқы Анна Кристи рөлін сомдаған Паулин Лорд ойнады. Пьеса зор табысқа ие болды. «Time» журналы былай деп жазды: «Лондонда Евгений О'Ниллдің «Анна Кристи» пьесасында Паулин Лордтың қатысуы зор құшаққа алды. Бірінші актіден кейін көрермендердің ықыласымен перде ондаған рет көтерілді».
Қайта өрлеулер
1952 жылы: Майкл Гордонның сахналауымен және Эмелин С. Роштің дизайнымен Селесте Холм Анна, Кевин Маккарти және Артур О'Коннелл рөлдерін сомдаған бұл пьеса Лицей театрында 1952 жылдың 23 қаңтарында қайта жанданды. Ол сегіз рет көрсетілді. 1955 жылы: Пьеса Мексика қаласындағы 5 желтоқсан театрында, режиссері – Тулио Демичели қойылды. Анна рөлін Сильвия Пиналь, ал Вольф Рувинскис сомдады. 1966 жылы 2 мамырда Лос-Анджелестегі Хантингтон Хартфорд театрында қойылды және 21 мамырға дейін жалғасты. Жек Гарфайн режиссерлік етті, оның әйелі Кэрролл Бейкер Анна рөлінде, Джеймс Уитмор Крис рөлінде, ал Гермиона Баддли Марти рөлінде ойнады. Кейін спектакль Нью-Йорк штатының Ньяк қаласындағы Таппен Зей театрына көшірілді, онда 23 маусымнан 2 шілдеге дейін көрсетілді, Марти рөлінде Баддлиді Изабель Джуэл ауыстырды. 1977 жылы: Жозе Кинтероның режиссерлігімен және Бен Эдвардстың дизайнымен пьеса Император театрында 1977 жылдың 14 сәуірінде қайта жаңғыртылды. Лив Уллман Анна, Роберт Донли, Джон Литгоу және Мэри Маккарти рөлдерін сомдады. Лив Уллман "Үздік әйел актер" және Мэри Маккарти "Үздік қосымша әйел актер" номинациялары бойынша Тони сыйлығына ұсынылды. Ол 124 рет қойылды. 1990 жылы: Пьеса Лондондағы Young Vic театрында қойылды, басты рөлді Наташа Ричардсон ойнады. 1993 жылы: Пьеса 1993 жылдың 14 қаңтарында Бродвейде The Roundabout Theatre Company Criterion Center Stage Right театрында қайта жаңғыртылды. Дэвид Лево режиссерлік етті, Джон Ли Битти дизайн жасады. Наташа Ричардсон, Лиам Нисон, Энн Мира және Рип Торн ойнады. Ол "Үздік әйел актер" (Наташа Ричардсон), "Үздік ер актер" (Лиам Нисон), "Үздік қосымша әйел актер" (Энн Мира), "Үздік режиссер" (Дэвид Лево) номинациялары бойынша Тони сыйлығына ұсынылды және "Үздік қайта жаңғыру" сыйлығын жеңіп алды. Нисон мен Ричардсон екеуі де "Театр әлемі" сыйлығын алды. Бұл қойылым "Драма деск" сыйлығын "Үздік қайта жаңғыру" және Ричардсонға "Үздік актриса" үшін алды. Ол 54 рет көрсетілді. 2002 жылы: Пьесаны Гар Кэмпбелл Pacific Resident Theatre-да режиссерлік етті, ол 5 қаңтардан 5 мамырға дейін қайтадан көрсетілді, Лесли Фера басты рөлді сомдады. 2011 жылы: Пьеса Лондондағы Донмар қоймасында 2011 жылдың 4 тамызынан 8 қазанына дейін қойылды, онда Рут Уилсон Анна, Джуд Лоу Мат және Дэвид Хейман Крис рөлінде ойнады. Оны сыншылар жақсы қабылдады, көбінесе 4 және 5 жұлдызды шолуларға ие болды және ол 2012 жылы "Ең жақсы қайта жаңғыру" үшін Оливье сыйлығын жеңіп алды.
Бейімделулер
Пьесаны Брэдли Кинг 1923 жылы Джон Гриффит Рэй мен Томас Х. Инс режиссерлік еткен, осы аттас фильмге бейімдеді, оның басты рөлдерін Бланш Свит, Уильям Расселл, Джордж Ф. Марион және Евгения Бессерр сомдады. Бұл пьеса Кенджи Мизогучи режиссерлік еткен 1923 жылғы «Кири но Минато» фильміне әсер етті, бірақ сюжеті түпнұсқадан едәуір өзгеше. Бұл фильм қазіргі таңда жоғалып кеткен. 1930 жылғы фильмді Франсис Марион жазды, оны Кларенс Браун режиссерлік етті, ал басты рөлдерде Грета Гарбо, Чарльз Бикфорд, Джордж Ф. Марион және Мари Дресслер ойнады. Бұл «кодекске дейінгі» фильмнің жарнамалық слоганы «Гарбо сөйлейді!» болды, өйткені бұл оның алғашқы сөйлейтін фильмі еді. Оның айтқан алғашқы сөзі ең танымал болды: «Маған имбирьмен араласқан виски беріңіз, және аянтпаңыз, жаным». Джордж Ф. Марион, Бродвейдегі түпнұсқа қойылымда Аннаның әкесінің рөлін орындаған, 1923 және 1930 жылғы фильмдерде де сол рөлді қайта ойнады. Гарбоның қатысуымен неміс тіліндегі фильм де 1930 жылы түсіріліп, сол жылы шықты, ол 1929 жылы аяқталған ағылшын тіліндегі фильмнің өндірісін пайдаланды. Бұл нұсқаны Франсис Марион жазды, Уолтер Хасенкливер аударды, ал Жакс Фейдер режиссерлік етті. Гарбодан басқа, актерлік құрамында Тео Шалл, Ханс Юнкерман және Салка Виертель болды. 1957 жылы Джордж Эбботтың музыкасы мен әндері Боб Меррилл жазған «New Girl in Town» атты пьеса Бродвейде қойылды. Ол 431 рет көрсетілді. 2018 жылы Encompass New Opera Theatre Эдвард Томас музыкасын, ал Джо Мастерофф либреттосын жазған операны Нью-Йорктегі Барух колледжінің сахналық өнер орталығында қойды. Нэнси Родс режиссерлік етті, ал Джулиан Вахнер дирижерлік етті, басты рөлде Мелани Лонг, Крис рөлінде Фрэнк Базиль, Мат рөлінде Джонатан Эстабрукс, Марти рөлінде Джо Гермлейн және Ларри рөлінде Майк Пироцци ойнады. Ол 12 рет көрсетілді. Томас З. Шепард продюсерлік еткен және Джулиан Вахнер дирижерлік еткен, NOVUS New York оркестрімен жазылған, түпнұсқа актерлік құраммен жазылған жазба 2019 жылдың 16 тамызында Broadway Records лейблымен шығарылды. Бұл Trinity Church және Encompass New Opera Theatre арасындағы ынтымақтастық.
Қызықты деректер
2012 жылы "Манхэттендегі Мэрилин" фильмінде актриса Эллен Бурстин айтуынша, Мэрилин Монро актёрлер студиясында Морин Стейплтонмен бірге "Анна Кристи" пьесасынан бір көрініс орындаған. Бұл оқиғаны "аңызға толы" деп атап, Бурстин: "Оны көргендердің бәрі бұл Мэрилиннің ең керемет жұмысы ғана емес, сонымен қатар студиядағы ең жақсы жұмыстардың бірі және "Анна Кристи" рөлінің ең жақсы түсіндірілуі болды деді. Ол осы көріністе шынайы биікке көтерілді."