Кіріспе
1982 жылы Марша Норманның "Түн, ана" атты пьесасы жазылды. Бұл пьеса 1983 жылы драма саласындағы Пулитцер сыйлығын жеңіп алды және "үздік пьеса" номинациясы бойынша Тони сыйлығына ие болды. Пьеса Джесси атты қыз бен оның анасы Тельма туралы. Ол Джессидің таңертең өлетінін және сол кешкісін өзін-өзі өлтіруді жоспарлап отырғанын тыныш түрде анасына айтуымен басталады. Джесси мен анасы арасындағы келесі әңгіме оның осы шешіміне себеп болған жағдайларды, анасымен бірге өткен өмірін және өлімін қаншалықты мұқият жоспарлағанын ашады, бұл алаңдататын, бірақ қашынып құтылуға болмайтын жағдайға әкеледі.
night, Mother is a play by American playwright Marsha Norman. The play won the 1983 Pulitzer Prize for Drama and was nominated for the Tony Award for Best Play. The play is about a daughter, Jessie, and her mother, Thelma. It begins with Jessie calmly telling her Mama that by morning she will be dead, as she plans to commit suicide that very evening. The subsequent dialogue between Jessie and Mama slowly reveals her reasons for her decision, her life with Mama, and how thoroughly she has planned her own death, culminating in a disturbing, yet unavoidable, climax.
Қысқаша мазмұны
Пьеса Джесси мен оның қарт анасы Тельма бөліскен оқшау үйдің қонақ бөлмесінде/ас үйінде бір кеш бойы өтеді. Осы кеште Джесси үйді мұқият жинап, болашаққа қатысты егжей-тегжейлі дайындықтар жасап, Тельмаға өзгерістерді түсіндіреді, бірақ Тельма бірден ештеңе байқамайды. Соңында Джесси қайтыс болған әкесінің тапаншасы қайда сақталғанын сұрайды; Тельма оған айтады. Джесси тапаншаны алып шыққаннан кейін ғана Тельма оның ерекше мінез-құлқына күдікпен қарайды. Джесси кеш соңында өзін-өзі өлтіру ниетінде екенін айтады. Тельма қорқып, бастапқыда Джесси олардың бірге өмір сүруіне наразы болыпты деп ойлайды. Джесси оған өмірден шаршағанын және бұл жағдайдың біраз уақыттан бері жалғасып келе жатқанын тыныш түрде түсіндіреді. Тельма Джессидің бақытсыз некесі, ажырасуы, қылмыскер ұлы, әкесінің өлімі, эпилепсиясы немесе басқа адамдардың оның ауруына деген аянышы мен жек көруі оның депрессиясының себебі болуы мүмкін деп болжайды; Джесси бұл себептерді жоққа шығарып, оның ниеттерінің тек өзіне қатысы бар екенін және Тельманы қоса алғанда, басқа ешкімге қатысы жоқ екенін мәлімдейді. Бірте-бірте екеуі де ұзақ уақыт жасырған шындықтарды ашады: Тельма Джессидің ұстамалары бала кезінде басталғанын мойындайды, бірақ ондаған жылдар бойы емделмеген, тіпті Джесси өзінің симптомдарынан бейхабар болған. Ал Джесси сәтсіз некесінің нақты себептерін айтады. Осының бәрі кезінде Тельма Джессимен ақылдасып, оны қайтаруға тырысады, бірақ Джесси анасының сөздерін елемей, Тельманың Джесси өлгеннен кейін орындауы тиіс қарапайым міндеттерді түсіндіруді жалғастырады, соның ішінде өзін-өзі өлтіргеннен кейін не істеу керектігін де айтады. Тельма бәрін қабылдамайды, егер Тельма көмектеспесе, Джесси өз жоспарларынан бас тартады деп сенді, бірақ Джесси өзін-өзі өлтіретінін мәлімдейді. Кеш соңында Тельма қызын ешқашан жақсы білмегенін және олардың ұзақ әңгімелесуі олардың қарым-қатынасын өзгерткенін түсінеді. Бірақ Джесси енді кететін уақыты келді деп мәлімдеп, "қайыр түн, ана" деп айтады, содан кейін өзін бөлмесіне құлыптайды. Тельма есікті қағып, жалбарынып тұрғанда, оқ атылады, Тельманы үнсіздікке мәжбүр етеді. Бір сәттен кейін өзін жинап алғаннан соң, ол Джесси қалдырған нұсқауларды орындауға кіріседі.
Кейіпкерлер
Джесси Кейтс: Жесір анасымен тұратын ажырасқан әйел. Ол эпилепсиямен ауырады және өмірінің көп бөлігінде ұстамалар басынан өткізген. Бұл әйелдің өмірінде ешбір нәрсе дұрыс болған жоқ, соның ішінде көңілін көтеріп, үміт сынып қалған ұлын тәрбиелеу де. Ол ауыр, созылмалы депрессиядан зардап шегіп, ешқашан емделмеген. Пьесада оның ұзақ жылдар бойына бойын жайлаған бейшаралығы бір шешім арқылы уақытша жеңілдеді, бұл оны бұрынғыдан тыныш және сөйлегіш етті. Бұл әйелдің әдеттегі күңгірттігі мен дененің тұрақсыздығы жаңа мақсатқа жол берді, ол өнімділік және бейжайсыңқы юмор арқылы көрінеді. Тельма "Мама" Кейтс: Жесір әйел, ол жасын сезіне бастады және депрессияға ұшыраған қызының өмірінің барлық мәселесін өз мойнына алып, оған оңай мүмкіндік берді. Ол өмірді қалай қаласа солай көреді, шындығында қалай екенін ескермейді. Ол жылдам сөйлейді және әңгімелесуді жақсы көреді. Ол - қарапайым ауыл әйелі, көп нәрсе тілемейтін, өзіне де, басқаларға да өтірік айтса да, бар нәрсесіне қанағат ете білетін. Ол қарым-қатынаста жақындыққа мұқтаж емес, бірақ қоғамдық ортада қуаттанады.
Ағылшынша нұсқасы
1982 жылы А.Р.Т. актерлік тобы 1983 жылы Бродвей актерлік тобы 1-ші ұлттық тур актерлік тобы 1985 жылы Лондон актерлік тобы 1986 жылы Фильм актерлік тобы 2004 жылы Бродвей қойылымын жаңарту актерлік тобы 2017 жылы Филадельфия актерлік тобы 2021 жылы Лондон актерлік тобы Тельма Кейтс Энн Питониак Мерседес МакКэмбридж Марджори Йейтс Энн Банкрофт Бренда Блетин Сюзан Блэр Стокард Ченнинг Джесси Кейтс Кэти Бейтс Филис Сомервилл Сюзан Вулдридж Сисси Спейсек Эди Фалько Эллисон Дератсиан Ребекка Найт
Өндіріс тарихы
Норман пьесаны 1981 жылы жазды, ол Circle Repertory Company-де дамытылды және Массачусетс штатының Кембридж қаласында Роберт Брустейн қатысуымен American Repertory Theater-де тұңғыш рет қойылды. Бұл қойылым сол актерлік құраммен Джон Голден театрында Бродвейге көшірілді және Том Мур режиссерлік етті. Ол 1983 жылдың 31 наурызында ашылып, 380 қойылымнан кейін 1984 жылдың 26 ақпанында жабылды. Ол 4 «Тони» сыйлығына ие болды: «Үздік пьеса», «Пьесадағы үздік әйел актриса» (Бэйтс және Питониак екеуі де) және «Үздік режиссер» (Том Мур). Бродвей актерлері 1984 жылы Вестсайд театрында Бродвейден тыс театрға 54 қосымша қойылымға көшірілді. Бродвей қойылымы жабылғаннан кейін АҚШ Ұлттық туры басталды. Бродвейде Кэти Бейтстің дублері болған Филис Сомервилл тур үшін Джесси рөлін ойнады. Мерседес МакКэмбридж Вашингтондағы «Мама» рөлі үшін «Хелен Хейс» сыйлығына ұсынылды. Лондонның алғашқы қойылымы 1985 жылы Майкл Аттенбороның режиссерлігімен Хэмпстед театрында ашылды. Питониак пен Бейтс 1986 жылы Лос-Анджелестегі Марк Тапер Форумында қайтадан ойнады. Чикагодағы алғашқы қойылым 1986 жылы «Wisdom Bridge» театрында Саражан Авидон мен Элизабет Мурдың қатысуымен ашылды. Бродвейдегі қайта қойылым 2004 жылдың 14 қарашасында Рояль театрында ашылды және 65 қойылым мен 26 алдын ала көрсетілімнен кейін 2005 жылдың 9 қаңтарында жабылды, басты рөлдерде Бренда Блетхин мен Эди Фалько ойнады, режиссері Майкл Майер болды. Филадельфия аймағындағы қойылым 2017 жылдың 14 қыркүйегінде Пенсильвания штатының Норристаун қаласындағы Орталық театрында ашылды, басты рөлдерде Эллисон Дерацян мен Сьюзан Блэр ойнады, режиссері Дэвид Дерацян болды.
Фильмге бейімделу
Сисси Спейсек Бродвей қойылымын тамашалап, пьеса оған настолько ұнады ki, ол фильмге түсіру жұмыстарын бастады. Энн Банкрофт Ана рөліне бекітілді. Марша Норман фильмнің сценарийін өзінің пьесасы негізінде жазды. Бродвейдегі пьесаны қойған режиссер Том Мур осы фильмді де түсірді. Фильмге қосымша кейіпкерлер енгізілді, ал пьесада бар болғаны екі актер ойнады. Фильмге сынлы пікірлер көп айтылды және ол ешқандай «Оскар» сыйлығына ұсынылмады, алайда Банкрофт «Драма жанрындағы ең үздік әйел рөлі» номинациясы бойынша «Алтын глобус» сыйлығына ие болды. Спейсек сол жылы тағы бір пьесадан киноға түсірілген «Жүрек қылмыстары» фильмі үшін «Оскар» сыйлығына ұсынылды, ол фильм де сол жылы шықты.
Жауап
Бен Брэнтли 2004 жылғы қайта қойылым туралы "Нью-Йорк Таймс" газетінде былай жазды: "Осы екі бірінші сыныпты актриса өз рөлдерінде толыққанды сезіне алмайды. Пулитцер сыйлығын жеңіп алған Норман ханымның драмасы екі онжылдықтан кейін бұрынғыдан да көбірек жасанды көрінеді."
Марапаттар
Марша Норман өз жұмысы үшін Сьюзан Смит Блэкберн сыйлығын да жеңіп алды.