Кіріспе

1996 және 2003 жылдар аралығында Израильде саяси партия болған Гешер (גֶּשֶׁר), ресми түрде Гешер Ұлттық Әлеуметтік Қозғалысы (Гешер – Teno'a Hevratit Le'umit) 2019 жылы құрылды. Бұл партия Дэвид Левидің Израильдің орталық-оңшыл партиясы Ликудтан бөлініп шығуы нәтижесінде құрылды. Гешер Ликуд және солшыл Лейбористік партия басшылығымен коалициялық үкіметтер құруға көмектесті, бірақ маңызды ықпалға ие болған жоқ. Леви Ликудқа қайтып келгеннен кейін партия таратылды. 2019 жылы Дэвид Левидің қызы Орли Леви әкесі қолдаған көптеген саясатты жақтаған, Гешер деген атпен ұқсас партия құрды.

Қор

Гешер 1996 жылғы 11 наурызда Дэвид Левидің Ликуд партиясынан бөлініп шығуы нәтижесінде құрылды. Леви Нетаньяхуді Ликудтың жаңа төрағасы ретінде қабылдаудан бас тартты. Нетаньяхудың басқару тактикасы Ликудтың көптеген жақтастарын ашуландырды, ал оның оңшыл риторикасы Ариэль Шаронның, Бенни Бегиннің және басқа да партияның консервативті мүшелерінің сенімін жеңіп алды. Леви өзінің қарсыласына мойынсұнса, оның жақтастары Нетаньяхудың лагеріне қосылып, жаңа Осло келісімдеріне қарсы тұрады немесе социалистік бағытты ұстанатын үміткерді қолдайды деп білді. Сондай-ақ, Левидің сыртқы істер министрі ретіндегі сәтсіз қызметтен кейін Ликуд қайтадан билікке келген жағдайда Нетаньяху оған ең басты төрт министрліктің біреуін беруге құлықсыз екенін де түсінді. Леви Ликудтың Орталық Комитетіндегі ірі мүшелердің алаңдап, Нетаньяхуды құлатуы мүмкін деп ойлады. Бірақ Ликудтан тек Дэвид Маген ғана бөлініп шықты. Баспасөз Гешердің көптеген мүшелерін Дэвид Левидің "жақын серіктері" деп сипаттағанмен, Маген өте тәуелсіз екенін көрсетті және кейіннен 1998 жылы Левимен бірге Орталық партиясына (бұрынғы Орталықтағы Израиль) қосылды.

Ликудпен одақтасу

Гешер Леви болжаған әлеуетке ешқашан жетпеді. Популистік партияның кемшіліктеріне Осло келісімдеріне баспасөздің үнемі назар аударуы, террористік шабуылдар, Голан биіктіктерінің болашағы төңірегіндегі қауесеттер және БАҚ-тың экономикалық және еңбек мәселелеріне төмен басымдық беруі кірді. Сонымен қатар, Нетаньяхудың Ицхак Рабинді құлатуға бағытталған науқаны Ликудты жаңғыртуға және жаңа мүшелерді тартуға көмектесті. Леви Нетаньяхудың қатал риторикасына қарсы шығуға мәжбүр болды, осылайша Рабиннің жақтасы болып көрінді, бірақ ол өз ұсыныстарын қолдауын жалғастырды. Рабиннің Израильдің Еңбек партиясына ашық түрде қосылуы, тіпті коалиция құрамында болса да, сол кезде көптеген марокколықтар мен басқа мизрахимдер үшін қабылдауға қиын болды, олар Еңбек партиясының алдағысы Мапайға наразылық білдірді. 1995 жылдың қысында Леви Ликудтан тыс алғашқы сайлау кампаниясының қысымына төтеп беруде қиындыққа тап болды. Нетаньяху 1995 жылдың 5 қарашасында оңшыл радикалдардың қолынан қаза тапқан Рабиннан кейін өзінің беделін жақсартуға тырысты. Гешермен одақтасу оны Осло келісімдерін қолдауға міндеттемей, осы мақсатына жақындатуға мүмкіндік берер еді. Нетаньяху сондай-ақ оң жақтағы Рафаэль Эйтанның «Цомет» (Түйіскен жер) партиясын, ал орталықтағы оңшыл Ицхак Мордехайды тартуға тырысты. Көктем бойы Нетаньяху мен Леви келіссөздер жүргізді, нәтижесінде «Ликуд Гешер Цомет» үш партиялық кең коалициясы құрылды, ол 1996 жылғы мамырдағы сайлауда Еңбек партиясына қарсы тұруға жеткілікті күшті болды. Сайлау Нетаньяху үшін үлкен жетістік болғанымен, Гешер үшін көп пайда әкелмеді. Мордехай Ликудтың екінші ең ықпалды тұлғасына айналды, ал үкіметтің оңшыл бағыты бастапқыда-ақ анық болды. Леви Сыртқы істер министрлігін сұрады және алды, бірақ Нетаньяху өзінің қызметінің барысында барлық маңызды сыртқы саясат шешімдерін бақылады. Дэвид Маген Юваль Ниман басшылығымен Қаржы вице-министрі лауазымына тағайындалды. Нетаньяхудың премьер-министрлік мерзімі Леви және басқа коалициялық серіктестер үшін қиын кезең болды. ШАС партиясының басшысы Арье Дериге қатысты тергеуді өзгертуге жасалған «Бар-Он ісі» серіктестер арасында шиеленіс тудырды, сондай-ақ Нетаньяхудың бейбіт келіссөздері бойынша түсініксіз саясаты да осыған себеп болды. Ниманның экономикалық саясаты жұмысшы табы арасында Ликудтың беделін түсірді, себебі террористік шабуылдар азайған және дерегуляциялық бағдарлама қабылданғанмен, жұмыссыздық өсті және экономикалық өсім төмендеді.

Бөлек болу және тәуелсіздік

1998 жылдың 6 қаңтарында Леви өзінің ағасы Максим Леви мен Йегуда Ланкримен бірге коалициядан кетіп қалды. Гешер және Дэвид Леви Еңбек партиясының саясатына және оппозиция жетекшісі Эхуд Баракқа жақындады. Бейбіт процесте прогресс болмауы Ликудты әлсіретті, соның салдарынан кейбір мүшелері оңшыл «Герут» партиясын жаңартты, ал басқалары орталық саясаттағы «Израиль» партиясын құрып, Гешермен бірге орташа көзқарастағы сайлаушылардың дауысы үшін бәсекелесті.

Еңбекпен одақтасу

1999 жылы Кнессеттегі сенімсіздік дауысы Нетаньяхуді мамыр айында мерзімінен бұрын сайлау жариялауға мәжбүр етті. Леви Гешердің халыққа әсерін қайта жандандыра алмады және оған төрт мүмкіндік қалды: Нетаньяхумен одақтасып, кішігірім коалицияда ықпалын арттыру, егер Нетаньяху жеңіліске ұшыраса, сайлаудан кейін өзін алғашқы сайлауда кандидат ретінде көрсету. Еңбек партиясындағы Баракпен одақтасып, министрлік лауазым алу. Мордехаймен одақтасып, оның орталық бағыты Левидің бағытына ұқсас болды, соның арқасында үлкен партиялардан дауыс тартып алу. Немесе тәуелсіз бағытта сайлауға түсіп, азшылық үкіметіне ықпал ете алатын жеткілікті мандат алуға тырысу, қай жақ жеңсе де. Леви Еңбек партиясымен одақтасуды жөн көрді, себебі сайлау алдындағы сауалнамалар Нетаньяхудың қолдауы күрт төмендегенін көрсетті. Мордехай, Леви, Бегин және олардың жақтастарының партиядан шығуына байланысты Ликуд 32 мандаттан 20 мандатқа дейін қысқарды. Гешер, Еңбек партиясы және Меймад «Бір Израиль» коалициясын құрды, Леви оның жетекшілерінің бірі болды. Бұл оның бұрынғы қолдаушыларының көптерін ашуландырды, олар мұны Мизрахи халқына немесе Ликудқа жасалған ең үлкен сатқындық деп қарады. «Бір Израиль» сайлауда 26 мандатқа ие болды, бұл үкіметтік партия үшін рекордтық ең төмен көрсеткіш. Алайда Барак премьер-министрлігіне тікелей дауыс беруде 56% дауыс жинады. Нетаньяхудың Ликуд партиясы жеңіліске ұшырап, тек 19 мандат ғана алды, нәтижесінде ол Кнессеттен кетіп қалды. Леви сыртқы істер министрі болды, бірақ Барак Нетаньяхудің Сыртқы істер министрлігін басқару саясатын жалғастырды, Леви тек пассивті серіктес рөлінде болды.

Екінші оқшаулау

Гешер 2000 жылы сәуірде Барактың бейбіт келіссөздерін ілгерілетуге жасаған әрекеттеріне жауап ретінде, сондай-ақ Ливаннан Израиль әскери күштерін шығару жоспарына наразылық білдіре отырып, коалициядан шықты. Леви Барак үкіметіндегі қызметінен кеткен алғашқы министр болды. Ол Максим Леви мен Мордехай Мишанимен бірге «Гешер» партиясын қайта құрды. Нетаньяху сияқты, Барак та коалициялық үкіметін сақтап қала алмады; сол жылдың маусым айының соңында солшыл «Мерец» партиясы, ал одан екі апта кейін Ұлттық діни партиясы (ҰДП), «Шас» және «Исраэль БаАлия» партиялары да коалициядан шықты. 2000 жылдың қыркүйегінде Екінші интифада басталғаннан кейін Барактың беделі төмендеді, ал қарашада ол отставкаға кетті, нәтижесінде премьер-министрлігіне тікелей сайлау өтті, онда Барак пен «Ликуд» партиясының оппозициялық көшбасшысы Ариэль Шарон бақ сынасты.

Шаронның әкімшілігі

2001 жылдың ақпан айында өткен премьер-министр сайлауында Шарон үлкен жеңіске жетті, оның жаңа үкіметіне Гешер партиясы кірмеді. 2002 жылдың ақпан айында "Бір Ұлт" коалициядан шықты, ал наурыз айында "Ұлттық Одақ – Израиль Бейтейну" коалициядан кетті. Бұл Гешер партиясына сәуір айында коалицияға қосылуға мүмкіндік берді, Леви портфелі жоқ министр болып тағайындалды. "Бір Израиль" 2003 жылдың қаңтарында сайлау өткізу мақсатымен қараша айында коалициядан шықты.

Тарату

Премьер-министрге тікелей дауыс беруден бас тартумен Ликуд қолдау алды, ал сектанттық партиялар ыдырады. Леви Гешермен бірігіп жұмыс істеуден пайда көре алмады және партияны тастап, Ликудқа қайта қосылды, бұл әрекет Гешер мүшелері арасында қырқыс дау тудырды. Ол кезде партияның коммуникация директоры болған Эсте Шираз 16-шы Кнессетке сайлауда Гешердің төрағасы болып сайланды. Леви мен оның қолдаушылары партияның қызметін тоқтатуға бағытталған Тель-Авив аймақтық сотына күтпеген сот талабын жолдады, сондай-ақ соттан партияны таратуды және оның әрекетін толығымен саяси партияның бірігуі ретінде қарастыруды сұрады. Бұл мәселе бойынша жылдар бойы соталған кезеңде Шираз және партияның басқа мүшелері Гешерді Израильдің жас буынына, ғалымдар мен мамандарға тартымды болатын, әлеуметтік саясатқа бағытталған заманауи партия ретінде қайта құруға тырысты. Дэвид Леви 16-шы Кнессетке депутат болып сайланды, бірақ 17-шы Кнессетке сайлауда Ликуд тізіміне іліге алмады және одан кейін саясаттан шықты. Шираз 2003 жылы АҚШ-қа көшіп кетті, ал партияның қалған мүшелері сот процесін жалғастырды. 2007 жылы Израильдің Жоғарғы Соты Гешерді тарату туралы шешімді қолдады және партия өз қызметін тоқтатты.