Кіріспе
Оберн – АҚШ-тың Нью-Йорк штатындағы Кайуга округіне қарасты қала. Орталық Нью-Йорктегі саусақ көлдерінің бірі – Оваско көлінің солтүстік жағасында орналасқан. 2020 жылғы халық санауы бойынша қала халқы 26 866 адамды құрайды. Оберн – Кайуга округінің ең ірі қаласы, округ орталығы, сонымен қатар жоғары қауіпсіздік шараларымен қамтамасыз етілген Оберн түзеу колониясы, Уильям Х. Севард үйі мұражайы және аболиционист Харриет Табманның үйі осы қалада орналасқан.
Тарих
Ауберн аймағының төңірегіндегі өңір еуропалықтардың келуіне және тарихи жазбаларға дейін ғасырлар бойы Хауденосауни тайпасының жері болды. Оберн 1793 жылы, Американ революциясынан кейінгі Батыс Нью-Йорк жерін қоныстандыру кезеңінде құрылды. Қаланың негізін қалаушы Джон Л. Харденберг, Американ революциясы кезінде ирокездерге қарсы Салливан-Клинтон жорығының қатысушысы болды. Харденберг кішкентай қызы және екі афроамерикандық мерзімі біткен қызметкері – Гарри мен Кейт Фрименмен бірге Оваско өзенінің жанында қоныстанды. 1806 жылы қайтыс болғаннан кейін Харденберг Оберннің Солтүстік көшесіндегі зиратқа жерленді, ал 1852 жылы Форт-Хилл зиратына қайта жерленді – қаланың жаңа ашылған зираттарындағы алғашқы жерлеу. Қоғам Харденбергтің диқандық және арақ қайнату тіршілігінің төңірегінде өркендеді. Бастапқыда Аврелий қаласындағы Харденберг бұрышы деп аталған елді мекен 1805 жылы округ орталығы болғанда Оберн деп өзгертілді. 1815 жылы ол ауыл болып құрылды, ал 1848 жылы қала мәртебесіне ие болды. 1825 жылы ашылған Эри каналына жақын орналасқандықтан, жергілікті зауыттар тауарларын солтүстікке немесе оңтүстікке арзан бағамен тасымалдауға мүмкіндік алды. 1871 жылы Лехай аңғары темір жолының қаржыландыруымен салынған Оңтүстік Орталық темір жолы, негізінен Пенсильвания штатының Афина қаласынан Оберн арқылы Онтарио көліндегі Фэр-Хейвен портына антрацит көмірін тасымалдау үшін салынды. 1818 жылдан 1939 жылға дейін Оберн қаласында Оберн теологиялық семинариясы орналасқан, ол АҚШ-тағы ең беделді теологиялық семинариялардың бірі болды. 1939 жылы Ұлы депрессияның салдарынан қаржылық қиындықтарға тап болған семинария Нью-Йорк қаласындағы Юнион теологиялық семинариясының кампусына көшірілді. Бүгінгі күні Оберн теологиялық семинариясынан сақталған жалғыз ғимарат – Виллард еске алу шіркеуі және Нельсон көшесіндегі жанындағы Уэлч еске алу залы, Рочестер қаласынан Эндрю Джексон Уорнердің жобалауымен салынған, әйнек суреттерімен және Луис Комфорт Тиффанидің ішкі әрлеуімен безендірілген. Бұл Тиффани шіркеуінің толық және өзгертпеген интерьерінің жалғыз мысалы. 1816 жылы Оберн түрмесі (қазіргі Оберн түзеу мекемесі) тұтқындарға қатысты сол кездегі прогрессивті идеялардың үлгісі ретінде құрылды, бұл жүйе қазір Оберн жүйесі деп аталады. Келушілерге түрмені және оның тұтқындарын қарау үшін ақы алынды. 1890 жылдың 6 тамызында Оберн түрмесінде электр орындығында алғашқы өлім жазасы орындалды. 1901 жылы президент Уильям МакКинлиді өлтірген Леон Чолгош осы түрмеде жазаланды. Оберн жүйесінің идеялары қолданыстан шығарылғанымен, түрме қазір де жоғары қауіпсіздікпен қамтамасыз етілген мекеме ретінде жұмыс істейді және құрлықтағы АҚШ-тың ең қауіпсіз түрмелерінің бірі болып саналады.
География
Оберн қаласы 42.9317° С, 76.5661° Б координаталарында Оваско көлінің солтүстік жағасында орналасқан. Оваско көлі Оваско шығару арнасы (Оваско өзені) арқылы суы толықтырылады, ол қаладан солтүстікке қарай Сеника өзеніне құяды. Қаланың меншігіндегі және басқарылатын бөгет көлден су ағынын реттейді, ол ауыз су және демалыс үшін пайдаланылады. Қала, қалдық суларды тазарту станциясынан шығатын суды тазарту үшін өзенде жеткілікті мөлшерде су сақтауға міндетті. АҚШ Халық санау бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы құрайды, оның ішінде құрлық және , немесе 0.89%, су алабын құрайды. АҚШ 20 тас жолы қала арқылы шығыстан батысқа қарай өтетін маңызды магистраль, ал Нью-Йорк штатының 34 және 38 тас жолдары солтүстіктен оңтүстікке қарай өтетін және АҚШ 20 тас жолымен Оберн қаласында қиылысатын магистральдар. Сеника шарлауы АҚШ 20 тас жолының батысында 15 миль (24 км) қашықтықта, ал Сиракуза Нью-Йорк штатының 5 тас жолы арқылы солтүстік-шығысқа қарай 26 миль (42 км) қашықтықта орналасқан.
Климат
Бұл климаттық аймаққа жылдық температураның айтарлықтай өзгеруі тән, яғни жазда ыстыққа дейін жылы (көбінесе ылғалды) және қыста суыққа (кейде тым суыққа) дейін температура өзгеріп тұрады. Көппен климаттық жіктеу жүйесі бойынша Оберн ылғалды континенттік климат аймағында орналасқан, климат карталарында "Dfb" деп белгіленеді.
Демография
2000 жылғы халық санауы бойынша қалада 28 574 адам, 11 411 шаруашылық және 6 538 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 12 637 тұрғын үйден тұрады, орташа тығыздық – ... (мәлімет жоқ). Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 88,57% ақ нәсілді, 7,59% афроамерикалық, 0,29% американдық үндістер, 0,57% азиялық, 0,02% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 1,41% басқа нәсілдер және 1,55% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын испандықтар мен латиноамерикандықтар халықтың 2,82% құрады. 11 411 шаруашылықтың 28,1%-ында 18 жасқа дейінгі балалар бар, 37,3%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 14,7%-ында күйеуі жоқ әйелдер, ал 42,7%-ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 36,3%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 16,6%-ында 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрады. Шаруашылықтың орташа мүше саны 2,27, ал отбасының орташа мүше саны 2,98. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 18 жасқа дейінгілер – 22,8%, 18-24 жас аралығындағылар – 9,3%, 25-44 жас аралығындағылар – 30,3%, 45-64 жас аралығындағылар – 19,8%, 65 жасқа толған және одан асып кеткендер – 17,8%. Орташа жас – 37 жас. Әр 100 әйелге 99,0 еркек шамасында. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 97,8 еркек шамасында. Шаруашылықтың орташа жылдық табысы 30 281 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 41 169 доллар. Ер адамдардың орташа жылдық табысы 32 349 доллар, ал әйелдердің 23 330 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы орташа жылдық табысы 17 083 доллар. Отбасылардың 12,5%-ы және халықтың 16,5%-ы кедейлік шегінен төмен өмір сүреді, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 23,9%-ы және 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендердің 10,2%-ы.
Білім
Ауберн кеңейтілген қалалық мектеп ауданы – Ауберн қаласын қамтамасыз ететін мемлекеттік мектеп жүйесі. Қазіргі таңда K–12 сыныптарын қамтитын жеті мектеп жұмыс істейді. 2011 жылдың жазында Батыс орта мектебі қаржыны үнемдеу мақсатында жабылды, оның оқушылары Шығыс орта мектебіне біріктірілді. Ауберндегі жалғыз жоғары оқу орны – екі жылдық оқу бағдарламасын ұсынатын Каюга қауымдық колледжі. Жергілікті тұрғындар оны C. C. C. деп біледі және ол Франклин көшесінде орналасқан. Бұрын қалада 1818 жылы құрылған, 1939 жылы Нью-Йорк қаласына көшірілген Пресвитериандық Оберн теологиялық семинариясы болған.
Кәсіби бейсбол
Оберн кәсіби бейсболмен ұзақ уақыт байланыста болды. Оберн Кайугасы және басқа да ертедегі Оберн командалары Лига Альянсының (1877), Орталық Нью-Йорк Лигасының (1888), Нью-Йорк штатының лигасының (1889, 1897–1899), Империя штатының лигасының (1906–1907), Канада-Америка лигасының (1938, 1940) және Шекара лигасының (1946–1951) мүшелері ретінде ойнады. Оберн 1948 жылы «Бостон Ред Сокс» клубының серіктесі болды. Бүгінде Обернде Университеттік бейсбол лигасының Perfect Game ағаш ұстағыштар лигасының мүшесі – «Оберн Дабледейс» командасы орналасқан.
Медиа
Оберн қаласында 1816 жылдан бері жарық көріп келе жатқан «The Citizen» күнделікті газеті бұрын «The Daily Advertiser» және «The Citizen Advertiser» аттарымен шығарылған. Ол Оберн және Кайуга округін, сондай-ақ Орталық Нью-Йорктің басқа аймақтарын қамтиды. Аптаның жеті күні шығатын таңертеңгі газеттің күнделікті және сенбілік басылымдарының таралымы 10 000 дана, ал жексенбілік басылымы – 12 000 дана. Газеттің иесі – Lee Enterprises компаниясы.
Тарихи құндылықтары бар жерлер
Оберндегі бірнеше нысан тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілген, оның ішінде Оберн түйме фабрикасы және Логан жібек тігіншіліктері, Белт Гаскин үйі, Кейс еске алу Сеймур кітапханасы, Кайуга округінің соты және кеңсесі, Харриет Табман қарттар үйі, Уильям мен Мэри Хосмер үйі, Санкт-Петер епископальдық шіркеу кешені, Sand Beach шіркеуі, Шинс Оберн театры, Томпсон AME Сион шіркеуі, Харриет Табманның қабірі, Харриет Табман үйі, Ескі почта ғимараты және сот үйі, Форт Хилл зираты, Уолл-стрит методистік епископальдық шіркеуі және доктор Сильвестр Уиллардтың үйі. Уильям Х. Сьюард үйі мен Уиллард еске алуі Уэлч еске алу залы ұлттық тарихи ескерткіштер болып табылады, ал Оңтүстік көше тарихи ауданы – ұлттық тарихи аудан. 2018 жылы NYS Тең құқықтар мұра орталығы жұртшылыққа ашылды, ол аймақтың тарихы мен мәдениетін насихатайтын келушілер орталығы және тұрақты көрме қызметін атқарады. Орталық келушілерді тең құқықтар үшін күреске байланысты аймақтағы тарихи орындарға бағыттайды.