Кіріспе
Томас Томппион, FRS (1639–1713) – ағылшын сағатшысы, сағат жасаушы және механик. Ол бүгінгі күнге дейін "Ағылшын сағат жасау өнерінің әкесі" деп есептеледі. Томппионның еңбектері әлемдегі ең тарихи және маңызды сағаттар мен хронометрлерді қамтиды және аукционда ерекше мысалдары пайда болғанда олар өте жоғары бағаға сатылады. Лондондағы Флит-стриттегі оның атақты шәкірті және ізбасары Джордж Грэммен бірге тұрған үйіне мемориалдық тақта орнатылған.
Thomas Tompion, FRS (1639–1713) was an English clockmaker, watchmaker and mechanician who is still regarded to this day as the "Father of English Clockmaking". Tompion's work includes some of the most historic and important clocks and watches in the world, and can command very high prices whenever outstanding examples appear at auction. A plaque commemorates the house he shared on Fleet Street in London with his equally famous pupil and successor George Graham.
Өмірбаян
Томас Томпион шамамен 1639 жылы дүниеге келді және 25 шілдеде 1639 жылы Англияның Бедфордшир графтығындағы Нортхилл қаласында крещениеден өтті. Оның отбасылық үйі, Нортхилл приходындағы Айквелл ауылында орналасқан, 1952 жылы Сағатшылардың құрметті компаниясы оның құрметіне орнатқан тақташасы бар. Ол, сондай-ақ Томас Томпион атанған, теміршінің үлкен ұлы болды және 1664 жылға дейін темірші болып жұмыс істеген болуы мүмкін, содан кейін ол Лондон сағатшысының шәкірті болды. Оның ерте жылдары туралы көп мәлімет жоқ. Томпион туралы алғашқы жазбаша мәлімет 1670 жылдың соңында Флит көшесінен жақын орналасқан Уотер-Лейн (қазіргі Уайтфрайрс-стрит) жерінде тіркелген. Оның сағат жасау стилі Джозеф Книбпке байланысты. Томпионның ерте жылдарындағы маңызды қолдаушысы ғалым Роберт Хук болды, ол Книбп отбасын білген болуы мүмкін, өйткені екеуі де Оксфордта оқыған. Хук пен Томпионның қарым-қатынасы оның табысының кілті болды, себебі ол патшалық қолдауға жол ашты және соңғы технологияларға қол жеткізуге мүмкіндік берді. Томпионның өте жақсы сағаттарының негізі – олардың дұрыс дизайны және қолданылған материалдардың жоғары сапасы болды. Бұған қоса, оның жұмысшыларының шеберлігі оған бүкіл әлемде танымал атақ әкелді. Осы жұмысшылардың көптегені француз және голланд гугеноттарынан шыққан, мысалы, Дэниел және Николас Деландер, Генри Калло және Чарльз Молинс, соңғысы, мүмкін, жел тегершіктері отбасына жақын болған. Ең маңыздысы, оның үшін декоративтік өнер саласында жұмыс істеген гугеноттар Томпионның жоғары сапалы жұмысына қатысты талаптарын орындай алды, бұл оның беделін қалыптастырды. Томпион Лондон сағатшылар компаниясының ерте мүшесі болды – ол 1671 жылы қосылды және 1704 жылы шебер атанды, Чарльз Греттон, Дэниел Кваре және Джозеф Виндмилл сияқты басқа да танымал мүшелермен бірге қызмет етті. 1676 жылы Корольдік обсерватория құрылғанда, король Чарльз II Хук идеясы бойынша, өте ұзын маятниктің өте кішкентай доғада тербелуіне негізделген екі бірдей сағат жасау үшін Томпионды таңдады. Бұл сағаттар Октагон бөлмесінде орнатылды, әрқайсысы Ричард Таунли жасаған тоқтау механизмімен қозғалды және екі сағатты да жылына бір рет ғана бұрау қажет болды. Олар өте дәл болды және астрономиялық бақылаулар үшін қажетті дұрыс есептеулерге қол жеткізуде маңызды рөл атқарды. Ғалым Роберт Хукпен байланысының арқасында ол теңгерім серіппесі бар алғашқы сағаттарды жасады, олар бұрынғы сағаттардан әлдеқайда дәл болуы мүмкін еді. Бірнеше түрлі нұсқалар тәжірибеден өтті, соның ішінде қозғалыс қателерін жою үшін бірге тіркелген екі тепе-теңдік бар ерте үлгі. Олардың бірі король Чарльз II үшін жасалып, "Роберт Хук ойлап тапты. 1658 жыл. Т. Томпион жасады, 1675 жыл" деп қол қойылған. Уильям Дерхам өзінің "Жасанды сағаттауыш" кітабында осы сағатты айтады. Алайда, бұл сағат сақталмаған сияқты. Томпион қолданған теңгерім серіппесінің соңғы түрі бір тепе-теңдікпен жай спираль болды, шын мәнінде, Кристиан Гюйгенс оны үшін Тюре жасаған сағаттарда қолданған. Томпионның алғашқы спиральді тепе-теңдік серіппелі қозғалыстарының бірнешеуі де Хюйгенс / Тюрет үлгісіне ұқсас сипаттамаға ие болды, өйткені оларда тұрған барабан және фитиль болмады. Гюйгенс соңғысы қажет емес деп ойлады, өйткені спиральді серіппе тепе-теңдікті изохронды етеді. Томпион бұл оптимистік болжамның дұрыс еместігін білген болуы керек, өйткені Томпионның барлық келесі спиральді тепе-теңдік серіппелі қозғалыстарында фитильдер болды, ал бұл дизайн 17 және 18 ғасырларда ағылшын сағаттарында стандартты үлгіге айналды. Томпионның 19-ғасырдың аяғына дейін кеңінен қолданылған қалта сағаттарында теңгерім серіппесін реттеудің ерекше түрін ойлап тапқаны жиі айтылады. Бұл жерде жиектің тіректері секторлық сөреге орнатылған және оған градуяланған және нөмірленген диск орнатылған тірек арқылы қозғалады. Бұл жүйені Томпион қолданғанмен, көптеген адамдар оны қате түрде "Томпион реттеуішісі" деп атайды. Алайда, ол бұл жүйені ойлап таппаған, өйткені мұндай реттеу құрылғылары 1670 жылдары француз теңгерім серіппелі сағаттарында қолданылған. Англияның ең танымал сағаттауышы ретінде Томпионның шеберханасы өзінің еңбек жолы ішінде шамамен 5500 сағат және 650 сағат жасады. Томпион сағаттары өнерлі дизайнымен және берік құрылысымен танымал. Оның үш "поезд-гранде-соннери" қолсағаттары шедеврлер болып табылады. Механикаға қызығушылық танытқандар мұндай сағаттардың механизмдеріне және оның қайталанатын сағаттарына ерекше қызығушылық танытады, өйткені олар өте күрделі, тіпті тым күрделі, бірақ жұмыс істеуде тиімді. Ол осы ерекшелігімен кейінгі француз-швейцар сағатшысы Авраам Луи Брегемен бірдей. Томпионның тағы бір жаңаруы – оның серіппелі және ұзын корпус сағаттарына нөмірлеу жүйесін жасауы, бұл өндірілген тауарларға серийлік нөмірлеу жүйесін алғаш рет қолдану болды деп есептеледі.
Кейінгі өмірі
Томпион 1701 жылы Эдвард Бангермен 1707 немесе 1708 жылға дейін серіктестікке кірісті, бірақ олардың таратылуының мән-жайлары толыққанды анық емес. 1711 жылдан бастап Джордж Грэм Томпионмен серіктес болғаны белгілі. Оның кейбір кезеңгі туындылары екеуінің де қолымен қойылған, ал кейбір сағаттарда бұл қолтаңба Томпион мен Бангердің циферблат тақтасына ойылған қолтаңбасының үстіне қойылған жеке тақтада кездеседі. Джордж Грэм Томпионның өлімінен кейін ғылыми құралдардың, сондай-ақ сағаттар мен сағаттардың дизайнын одан әрі жетілдірді, сонымен қатар ол Томпионның сағаттары мен сағаттары үшін қолданған нөмірлеу жүйесін жалғастырды. Томас Томпион 1713 жылдың 20 қарашасында қайтыс болды және Вестминстер аббаттығында жерленді, ал Джордж Грэм 1751 жылы оның қасына қойылды. Вестминстер аббаттығында оған арналған ескерткіш те бар. Оның көптеген сағаттары бүгінгі күнге дейін жұмыс істеп келеді, оның ішінде Букингем сарайындағы бір жылдық сағаттарының екеуі. Оның көптеген сағаттары сақталған, және олардың сапалы құрастырылуының арқасында 1773 жылы Хаттон болжағандай, әлі де жұмыс істеуде. Қазіргі заманғы швейцарлық "Tompion" сағат бренді, "Британдық шеберлер" сериясы Томас Томпионмен немесе осы аттас бастапқы фирмамен ешқандай байланысы жоқ.
Мәдени сілтемелер
Тос. Томпион – Оңтүстік Кенсингтондағы Виктория және Альберт мұражайының Көрме жолындағы қасбетіне орнатылған шеберлердің мүсіндерінің бірі. Элизабет Годждің 1960 жылғы "Деканның сағаты" романында Томас Томпионды сағатшы Исаак Пибоди ізгілікпен еске алады. 1986 жылғы "Сағат жүрісімен" фильмінде Джон Клиздің кейіпкері директор болып жұмыс істейтін мектеп Томас Томпионның атымен аталады, бұл директордың уақытқа қатысты ұқыптылығын ескере отырып, тиімді болып табылады. Чарльз Диккенстің "Пиквик қағаздарында" Бат қаласындағы сорғы бөлмесінде Томпион сағаты бар екені айтылады.