Кристалл шекараларындағы коррозияның ішкі беттерден артық болуы

Кіріспе

Кристаллиттердің шекаралары олардың ішкі бөліктеріне қарағанда тозуға көбірек ұшыраған кезде, материалдар ғылымында түйіршік аралық коррозия (IGC), сондай-ақ түйіршік аралық әсер (IGA) деп аталатын коррозия түрі, материалдың кристаллиттерінің шекараларында олардың ішкі бөліктеріне қарағанда тезірек жүреді. (Қараңыз: трансгранулярлық коррозия.)

Сипаттама

Бұл жағдай, басқаша коррозияға төзімді қорытмаларда, қандай да бір механизм арқылы хром сияқты коррозияны тежеуге қабілетті элементтердің дән шекараларынан азайтылуы (дән шекарасының кемуі) кезде пайда болуы мүмкін. Никель қорытмалары мен аустениттік тот баспайтын болаттарда, коррозияға төзімділік үшін хром қосылғанда, бұл механизм дән шекараларында хром карбидінің тұнуына байланысты, нәтижесінде дән шекараларына жақын хром азайған аймақтар қалыптасады (бұл процесс сенсибилизация деп аталады). Пассивтеуді қамтамасыз ету үшін шамамен 12% хром қажет, бұл тот баспайтын болаттың бетінде өте жұқа, көзге көрінбейтін қабат – пассивтік қабаттың түзілу механизмі. Бұл пассивтік қабат металды коррозиялық ортадан қорғайды. Пассивтік қабаттың өзін-өзі жаңару қасиеті болатты тот баспайтын етеді. Селективті ыдырау көбінесе дән шекарасының кему механизмдерін қамтиды. Бұл аймақтар жергілікті гальваникалық жұптар ретінде әрекет етеді, жергілікті гальваникалық коррозияға себеп болады. Бұл жағдай материалды 700°C температураға дейін тым ұзақ уақыт қыздырғанда пайда болады және көбінесе дәнекерлеу немесе дұрыс емес жылулық өңдеу кезінде кездеседі. Дәнекерлеу кезінде мұндай материалдың аймақтары пайда болғанда, осыдан туындаған коррозия дәнекерлеудің ыдырауы деп аталады. Тот баспайтын болаттарды титан, ниобий немесе тантал қосып, осы мінез-құлыққа қарсы тұрақтандыруға болады, олар хром карбидіне қарағанда титан карбидін, ниобий карбидін және тантал карбидін түзеді, болаттағы көміртегінің мөлшерін төмендету арқылы және дәнекерлеу жағдайында толтыру металлында 0,02%-дан төмен ұстау арқылы, немесе бүкіл бөлшекті 1000°C-тан жоғары температураға қыздырып, сумен сөндіру арқылы, бұл хром карбидінің дән ішінде еріуіне және оның тұнуының алдын алуға әкеледі. Тағы бір мүмкіндік – дәнекерленген бөлшектерді жұқа ұстау, сонда суыған кезде металл хром карбидінің тұнуына мүмкіндік бермейтіндей жылдамдықта жылуды таратуға болады. Тот баспайтын болаттардың түйіршік аралық коррозияға бейім екенін анықтау үшін ASTM A923, ASTM A262 және басқа да ұқсас сынақтар жиі қолданылады. Сынақтар үшін металдар аралық бөлшектердің болуын көрсететін химиялық заттармен тегістеу қажет, кейде Charpy V кертігі және басқа механикалық сынақтармен бірге. Түйіршік аралық коррозияның тағы бір туысқан түрі пышақ сызығымен шабуыл (KLA) деп аталады. Пышақ сызығымен шабуыл 347 тот баспайтын болат сияқты ниобиймен тұрақтандырылған болаттарға әсер етеді. Титан, ниобий және олардың карбидтері өте жоғары температурада болатта ерітеді. Кейбір салқындату режимдерінде (салқындату жылдамдығына байланысты) ниобий карбиді тұнбамайды және болат тұрақтандырылмаған болат сияқты әрекет етеді, оның орнына хром карбиді түзіледі. Бұл тек дәнекерлеуге жақын, бірнеше миллиметр ені бар жұқа аймаққа ғана әсер етеді, бұл коррозияны анықтауды қиындатады және коррозия жылдамдығын арттырады. Мұндай болаттан жасалған конструкцияларды шамамен 1065°C (1950°F) дейін қыздыру қажет, онда хром карбиді еріп, ниобий карбиді түзіледі. Бұл өңдеуден кейін салқындату жылдамдығы маңызды емес, өйткені хром карбидінің түзілу қаупін тудыратын көміртегі қазірдің өзінде ниобий карбиді ретінде байланысқан. Алюминий негізіндегі қорытмалар алюминийге бай кристалдар арасында анодтар ретінде әрекет ететін материалдардың қабаттары болса, түйіршік аралық коррозияға сезімтал болуы мүмкін. Жоғары беріктігі бар алюминий қорытмалары, әсіресе экструзияланған немесе басқа да ауыр өңдеуге түскенде, эксфолиациялық коррозияға (металлургия) ұшырауы мүмкін, онда коррозия өнімдері жалпақ, созылған дән арасында жинақталады және оларды бөліп, көтерілу немесе қабаттану әсерін тудырады және көбінесе материалдың шеттерінен оның бүкіл құрылымы арқылы таралады. Түйіршік аралық коррозия, әсіресе мыс құрамы жоғары қорытмалар үшін маңызды мәселе. Қорытмалардың басқа түрлері де эксфолиацияға ұшырауы мүмкін; купроникельдің сезімталдығы оның никель құрамына байланысты артады. Бұл коррозия класының жалпы атауы ламелдік коррозия. Темір қорытмалары ламелдік коррозияға бейім, өйткені темір оксидтерінің көлемі бастапқы металдың көлемінен шамамен жеті есе жоғары, бұл материалды жарып тастайтын ішкі кернеулердің пайда болуына әкеледі. Ұқсас әсер тотықпайтын болаттарда оксидтер мен металдың жылулық кеңеюінің айырмашылығына байланысты ламеллалардың түзілуіне әкеледі. Мыс негізіндегі қорытмалар дән шекараларында мыс мөлшерінің азаюы болғанда сезімтал болады. Анизотроптық қорытмалар, экструзия немесе ауыр өңдеу ұзын, жалпақ дәннің түзілуіне әкелгенде, түйіршік аралық коррозияға өте бейім. Қоршаған ортаның стресінен туындаған түйіршік аралық коррозия стресс коррозиясының жарылуы деп аталады. Түйіршік аралық коррозияны ультрадыбыстық және едір ток әдістерімен анықтауға болады.

This situation can happen in otherwise corrosion resistant alloys, when the grain boundaries are depleted, known as grain boundary depletion, of the corrosion inhibiting elements such as chromium by some mechanism. In nickel alloys and austenitic stainless steels, where chromium is added for corrosion resistance, the mechanism involved is precipitation of chromium carbide at the grain boundaries, resulting in the formation of chromium depleted zones adjacent to the grain boundaries (this process is called sensitization). Around 12% chromium is minimally required to ensure passivation, a mechanism by which an ultra thin invisible film, known as passive film, forms on the surface of stainless steels. This passive film protects the metal from corrosive environments. The self healing property of the passive film make the steel stainless. Selective leaching often involves grain boundary depletion mechanisms. These zones also act as local galvanic couples, causing local galvanic corrosion. This condition happens when the material is heated to temperatures around 700 °C for too long a time, and often occurs during welding or an improper heat treatment. When zones of such material form due to welding, the resulting corrosion is termed weld decay. Stainless steels can be stabilized against this behavior by addition of titanium, niobium, or tantalum, which form titanium carbide, niobium carbide and tantalum carbide preferentially to chromium carbide, by lowering the content of carbon in the steel and in case of welding also in the filler metal under 0.02%, or by heating the entire part above 1000 °C and quenching it in water, leading to dissolution of the chromium carbide in the grains and then preventing its precipitation. Another possibility is to keep the welded parts thin enough so that, upon cooling, the metal dissipates heat too quickly for chromium carbide to precipitate. The ASTM A923, ASTM A262, and other similar tests are often used to determine when stainless steels are susceptible to intergranular corrosion. The tests require etching with chemicals that reveal the presence of intermetallic particles, sometimes combined with Charpy V Notch and other mechanical testing. Another related kind of intergranular corrosion is termed knifeline attack (KLA). Knifeline attack impacts steels stabilized by niobium, such as 347 stainless steel. Titanium, niobium, and their carbides dissolve in steel at very high temperatures. At some cooling regimes (depending on the rate of cooling), niobium carbide does not precipitate and the steel then behaves like unstabilized steel, forming chromium carbide instead. This affects only a thin zone several millimeters wide in the very vicinity of the weld, making it difficult to spot and increasing the corrosion speed. Structures made of such steels have to be heated in a whole to about 1065 °C (1950 °F), when the chromium carbide dissolves and niobium carbide forms. The cooling rate after this treatment is not important, as the carbon that would otherwise pose risk of formation of chromium carbide is already sequestered as niobium carbide. Aluminium based alloys may be sensitive to intergranular corrosion if there are layers of materials acting as anodes between the aluminium rich crystals. High strength aluminium alloys, especially when extruded or otherwise subjected to high degree of working, can undergo exfoliation corrosion (metallurgy), where the corrosion products build up between the flat, elongated grains and separate them, resulting in lifting or leafing effect and often propagating from edges of the material through its entire structure. Intergranular corrosion is a concern especially for alloys with high content of copper. Other kinds of alloys can undergo exfoliation as well; the sensitivity of cupronickel increases together with its nickel content. A broader term for this class of corrosion is lamellar corrosion. Alloys of iron are susceptible to lamellar corrosion, as the volume of iron oxides is about seven times higher than the volume of original metal, leading to formation of internal tensile stresses tearing the material apart. Similar effect leads to formation of lamellae in stainless steels, due to the difference of thermal expansion of the oxides and the metal. Copper based alloys become sensitive when depletion of copper content in the grain boundaries occurs. Anisotropic alloys, where extrusion or heavy working leads to formation of long, flat grains, are especially prone to intergranular corrosion. Intergranular corrosion induced by environmental stresses is termed stress corrosion cracking. Inter granular corrosion can be detected by ultrasonic and eddy current methods.

Сезімталдандыру әсері

Сенсибилизация – тұнбасыз болат немесе қорытпадағы түйіршік шекараларында карбидтердің шөгінуі, нәтижесінде болат немесе қорытпа түйіршік аралық коррозияға немесе түйіршік аралық кернеулік коррозияның дамуына сезімтал болады. Кейбір қорытпалар, сезімталдық температурасы деп аталатын температураға ұшырағанда, түйіршік аралық коррозияға ерекше бейімділік көрсетеді. Коррозиялық ортада, осы сезімтал қорытпалардың түйіршік аралықтары өте реактивті болады және түйіршік аралық коррозия пайда болады. Бұл, түйіршіктердің өзінде салыстырмалы түрде аз коррозиямен, түйіршік шекараларында және олардың жанындағы локальдік бұзумен сипатталады. Қорытпа ыдырайды (түйіршіктер түсіп қалады) және/немесе беріктігін жоғалтады. Суреттерде нормаланған (сенсибилизацияланбаған) 304 типті тот баспайтын болат пен күшті сезімталданған болаттың мікроқұрылымы көрсетілген. Суреттерді түсіру алдында сынамалар жылтыратылып, тегістелген, ал сезімталданған аймақтар тегістеу сұйығының коррозия тудырған жерлерінде кең, қара сызықтар түрінде көрінеді. Қара сызықтар карбидтер мен коррозия өнімдерінен тұрады. Түйіршік аралық коррозияның себебі түйіршік шекараларындағы қосымшалардың бөлінуі немесе түйіршік шекаралық аймақтардағы қорытпа элементтерінің бірінің байыуы немесе азаюы деп есептеледі. Мысалы, кейбір алюминий қорытпаларында темірдің шағын мөлшері түйіршік шекараларында бөлініп, түйіршік аралық коррозияға әкеп соғады. Сондай-ақ, мыстың мырыш құрамы дән шекараларында жоғарырақ екені және осындай коррозияға ұшырайтыны көрсетілген. Мықтылығы жоғары алюминий қорытпалары, мысалы, дуралумин (Al Cu) сияқты, күштілігі үшін шөгінді фазаларға тәуелді қорытпалар, шамамен 120 °C температурада сезімталданғаннан кейін түйіршік аралық коррозияға бейім. Никельге бай қорытпалар, мысалы Inconel 600 және Incoloy 800, ұқсас сезімталдық көрсетеді. Алюминийі бар мырыш қорытпалары теңіз атмосферасында бу арқылы түйіршік аралық коррозияға ұшырайды. Cr Mn және Cr Mn Ni болаттары 420 °C – 850 °C температура диапазонында сезімталданғаннан кейін түйіршік аралық коррозияға ұшырайды. Аустениттік тот баспайтын болаттарда, егер олар 520–800 °C температурада қыздырылса, түйіршік шекарасындағы хромның азаюы пайда болады, нәтижесінде түйіршік аралық коррозияға сезімталдық артады. Аустениттік тот баспайтын болаттардың мұндай сезімталдануы температуралық талаптарға байланысты, мысалы, бу генераторларында немесе құрылымды кейіннен дәнекерлеу нәтижесінде тез пайда болуы мүмкін. Сезімтал қорытпалардың, әсіресе аустениттік тот баспайтын болаттардың түйіршік аралық коррозиясын бақылау немесе азайту үшін бірнеше әдістер қолданылды. Мысалы, жоғары температурадағы ерітінділік жылумен өңдеу, әдетте ерітіндіні отқа салу, отқа салу немесе ерітіндіні суыту деп аталады. Қорытпа шамамен 1060 °C – 1120 °C температураға дейін қыздырылып, содан кейін сумен суытылады. Бұл әдіс әдетте үлкен жиналымдарды өңдеуге жарамсыз, сондай-ақ, кейіннен жөндеу үшін немесе басқа құрылымдарды бекіту үшін дәнекерлеу қолданылса тиімсіз. Түйіршік аралық коррозияны болдырмаудың тағы бір әдісі – тот баспайтын болаттарға мықты карбид түзетін немесе тұрақтандыратын элементтерді, мысалы, ниобий немесе титан қосу. Мұндай элементтердің көміртекке деген тартымдылығы хромға қарағанда әлдеқайда жоғары; осы элементтермен карбидтердің түзілуі хром карбидтерін түзетін қорытпадағы көміртек мөлшерін азайтады. Титан қосылған аустениттік хром-никель-мыс қорытпасы U.S. Патенті № 3 562 781-де көрсетілген. Немесе тот баспайтын болаттың көміртегі құрамын бастапқыда 0,03%-дан төмендетуге болады, осылайша карбидтердің түзілуіне жеткіліксіз көміртек қамтамасыз етіледі. Бұл әдістер қымбат және толыққанды тиімді емес, себебі уақыт өте келе сезімталдық пайда болуы мүмкін. Сондай-ақ, төмен көміртекті болаттар жоғары температурада көбінесе төмен беріктік көрсетеді.

Sensitization refers to the precipitation of carbides at grain boundaries in a stainless steel or alloy, causing the steel or alloy to be susceptible to intergranular corrosion or intergranular stress corrosion cracking. Certain alloys when exposed to a temperature characterized as a sensitizing temperature become particularly susceptible to intergranular corrosion. In a corrosive atmosphere, the grain interfaces of these sensitized alloys become very reactive and intergranular corrosion results. This is characterized by a localized attack at and adjacent to grain boundaries with relatively little corrosion of the grains themselves. The alloy disintegrates (grains fall out) and/or loses its strength. The photos show the typical microstructure of a normalized (unsensitized) type 304 stainless steel and a heavily sensitized steel. The samples have been polished and etched before taking the photos, and the sensitized areas show as wide, dark lines where the etching fluid has caused corrosion. The dark lines consist of carbides and corrosion products. Intergranular corrosion is generally considered to be caused by the segregation of impurities at the grain boundaries or by enrichment or depletion of one of the alloying elements in the grain boundary areas. Thus in certain aluminium alloys, small amounts of iron have been shown to segregate in the grain boundaries and cause intergranular corrosion. Also, it has been shown that the zinc content of a brass is higher at the grain boundaries and subject to such corrosion. High strength aluminium alloys such as the Duralumin type alloys (Al Cu) which depend upon precipitated phases for strengthening are susceptible to intergranular corrosion following sensitization at temperatures of about 120 °C. Nickel rich alloys such as Inconel 600 and Incoloy 800 show similar susceptibility. Die cast zinc alloys containing aluminum exhibit intergranular corrosion by steam in a marine atmosphere. Cr Mn and Cr Mn Ni steels are also susceptible to intergranular corrosion following sensitization in the temperature range of 420 °C–850 °C. In the case of the austenitic stainless steels, when these steels are sensitized by being heated in the temperature range of about 520 °C to 800 °C, depletion of chromium in the grain boundary region occurs, resulting in susceptibility to intergranular corrosion. Such sensitization of austenitic stainless steels can readily occur because of temperature service requirements, as in steam generators, or as a result of subsequent welding of the formed structure. Several methods have been used to control or minimize the intergranular corrosion of susceptible alloys, particularly of the austenitic stainless steels. For example, a high temperature solution heat treatment, commonly termed solution annealing, quench annealing or solution quenching, has been used. The alloy is heated to a temperature of about 1,060 °C to 1,120 °C and then water quenched. This method is generally unsuitable for treating large assemblies, and also ineffective where welding is subsequently used for making repairs or for attaching other structures. Another control technique for preventing intergranular corrosion involves incorporating strong carbide formers or stabilizing elements such as niobium or titanium in the stainless steels. Such elements have a much greater affinity for carbon than does chromium; carbide formation with these elements reduces the carbon available in the alloy for formation of chromium carbides. Such a stabilized titanium bearing austenitic chromium nickel copper stainless steel is shown in U. S. Pat. No. 3,562,781. Or the stainless steel may initially be reduced in carbon content below 0.03 percent so that insufficient carbon is provided for carbide formation. These techniques are expensive and only partially effective since sensitization may occur with time. The low carbon steels also frequently exhibit lower strengths at high temperatures.