Кіріспе

Радио хабаршысы және теледидар ток-шоу жүргізушісі (1933–2008)

Лес Крейн (нағыз аты Лесли Стейн; 3 желтоқсан 1933 – 13 шілде 2008) – радио хабаршысы және теледидар ток-шоу жүргізушісі, интерактивті хабар тарату саласындағы пионер. Ол 1971 жылы "Дездерата" өлеңін оқып жазған нұсқасымен танымал болды және "Ең жақсы сөздік орындау" номинациясында "Грэмми" сыйлығын жеңіп алды. Джонни Карсон түнгі теледидардың беделді тұлғасына айналғаннан кейін, оған бәсекелес болған алғашқы тележұлдыз ол болды.

Ерте өмір

Нью-Йорк қаласында туған Крейн Тулан университетін ағылшын тілі мамандығы бойынша бітірді. Ол АҚШ Әуе күштерінде төрт жыл бойы реактивтік ұшқыш және тікұшақ ұшқыштарын даярлаушы болып қызмет етті.

Радио

Ол 1958 жылы Сан-Антониодағы KONO радиостанциясында радиодағы мансабын бастады, кейін Филадельфиядағы WPEN (қазіргі WKDN) радиостанциясында жұмыс істеді. 1961 жылы ол Сан-Францискодағы KGO радиостанциясының танымал және даулы жүргізушісіне айналды. KGO-ның күшті түнгі 50,000 ватттық сигналы Ванкуверге дейін солтүстікке, ал Лос-Анджелеске дейін оңтүстікке жетіп, Батыс аймағындағы тыңдармандарды қамтыды. Variety журналы оны "Сан-Францискодағы KGO радиостанциясының танымал, қарымқақ және кейде дау тудыратын жүргізушісі" деп сипаттады. Ол сөздік радионың пайда болуына үлес қосты, ашық пікір білдірді және кейбір шалушыларды ашуландырып, қоңырауларын үзіп тастады. Крейн, KRLA бас менеджері Джон Барреттпен бірге, "Топ 40" (ең көп сұралған поп-әндердің тізімі) құруға жауапты болған алғашқы адамдар еді, - деді Кейси Касем 1990 жылғы сұхбатында.

Теледидар

1963 жылы Крейн Нью-Йорк қаласына көшіп, WABC TV телеарнасында, American Broadcasting Company компаниясының бас стансасында сағат 1:00-де "Night Line" ток-шоуын жүргізді. The Rolling Stones тобының алғашқы американдық теледидардағы көрсетілісі 1964 жылдың маусымында Крейннің бағдарламасында болды, оны тек Нью-Йорк тұрғындары ғана көре алды. Бағдарлама 1964 жылдың тамызында ABC кестесінде бір апта бойы (түнде теледидар арқылы) сынақ ретінде бүкіл елге таныстырылды және "Жаңа Лес Крейн шоуы" деп аталды. Бұл бағдарлама Манхэттеннің орталық бөлігіндегі телестудияда түсірілді. Әрбір эпизод тікелей эфирде емес, алдын ала бейнеге түсірілді, кейінге қалдыру ұзақтығы ондаған жылдардан кейін белгісіз болды, себебі алғашқы дереккөздер тірі кезде зерттеулер жүргізілмеген. "The New Les Crane Show" 1972 жылға дейін Нью-Йоркте көрсетілген Джонни Карсонның қатысуымен шыққан "The Tonight Show" бағдарламасымен бәсекелескен алғашқы желілік бағдарлама болды, сонымен қатар әр теледидар трансляциясынан бұрын видеоға түсірілген кешіктіріліммен. ABC желісінің қызметкерлері 1964 жылдың тамызындағы сынақ кезеңінен алынған екі эпизодтың кинескоптарын пайдаланып, бағдарламаны көрсетуге әлі келісім бермеген филиалдарға "Жаңа Лес Крейн шоуын" ұсынды. Бір эпизодта Ли Харви Освальдтың анасы Освальдтың кінәсін танымал адвокат Мелвин Белли, Крейн және көрермендермен талқылады. Екінші эпизодта Норман Мейлер мен Ричард Бертон болды. Бертон Крейнге Гамлеттен "могилшінің сөзін" айтуға шақырды, ол да солай істеді. Қараша айында қайта іске қосылған "The Les Crane Show" бағдарламасына көптеген филиалдар тіркелді, ал "Look" журналы тамыз айларындағы эпизодтардан алынған суреттермен маңызды мақала жариялады. 1965 жылдың жазғы маусымы аяқталғаннан кейін желі басшылары шоуды Нью-Йорктан Лос-Анджелеске көшірді, ал күзгі маусым сол жерде басталды. Пали медиа орталығында соңғы эпизодтардың бірін көруге болады. 1965 жылдың қараша айының басында ABC "Nightlife" бағдарламасын тоқтатуға мәжбүр болды. Крейннің монологын айтқанын, цензураға ұшырауы мүмкін сөздер туралы әзілдегенін (ол оларды үнсіз айтты немесе техниктер оларды үндетті) және өзінің көмекшісі Нипси Расселмен әзілдескенін көруге болады. 1964 жылы ABC компаниясы "The Les Crane Show" бағдарламасын филиалдарына ұсынған екі кинескоп фильмі Крейннің шоуының сақталған бейне және дыбыс деректерінің көп бөлігін құрайды. UCLA кино және теледидар архиві 1964 жылдың тамызындағы "Les Crane Show" бағдарламасының алғашқы эпизодтарынан алынған клиптердің цифрлық жинағына ие. Ол 16 миллиметрлік монтаждау жабдығы арқылы жиналды, мүмкін желі басшылары екі толық эпизодтан басқа, клиптер жинағын шоуды АҚШ-тағы филиалдарға ұсыну үшін қолдана алады. Малькольм Х туралы дереккөздер архивінде 1964 жылдың 28-29 желтоқсанындағы түнде азаматтық құқықтар қозғалысының жетекшісі Малькольм Х-тің Крейнмен сұхбаттасқан аудиосы ғана бар. Олардың әңгімелері Крейннің Малькольммен бұрын сұхбат алғанын айтуымен басталды. Олардың бұрынғы кездесуі туралы мәлімет белгісіз. Боб Диланның 1965 жылдың 17 ақпанындағы аудиосы интернетте таралып, транскрипцияланды. Бұл хабардың бейнетаспасы өшірілді, бірақ әлі күнге дейін суреттер мен 8 мм үнсіз фильмнің үзіндісі сақталған. YouTube-қа жүктелген кем дегенде екі видеода теледидар трансляциясының ең жақсы қалпына келтірілуі бар. Ұлттық мұрағатта 1964 жылдың тамызындағы Освальд/Белли эпизодының көшірмесі бар, ол JFK-ге жасалған қастандыққа қатысты 1993 және 1994 жылдары құпиясы ашылған және жарияланған құжаттарда сақталған. Крейннің қызы Каприс Крейн өзінің әкесі осы эпизодтың кинескобын өмірінің соңына дейін сақтап қалғанына сенетінін айтты. Әртүрлі эпизодтардан жиналған жинақта (UCLA кино және теледидар архивінде цифрлық түрде сақталған) Шелли Винтерс, Джеки Робинсон, Мэй Крейг және Уильям Ф. Баклимен бірге эпизодтың қысқа клипі бар. Бірнеше адам Винтерсті мазақтап, студиядағы көрермендер оның президенттік үміткер Барри Голдуотерге қатысты пікірін білдіргеннен кейін оны үнсіздендіруге тырысты. Бұл эпизодтың қалған бөлігінің көшірмесі жоқ, ал қатысушылардың қалған бөлігінде не айтқаны белгісіз. Жинақта Малькольм Х жоқ, өйткені жинақта тек 1964 жылдың тамызындағы клиптер бар, ал ол 1964 жылдың желтоқсанында пайда болды. Лес Крейннің сұхбат берудегі қарама-қарсылық тәсілі, сондай-ақ ол көрермендерге бағытталған "ұшақ микрофоны" оны "кезгі түнгі теледидардың жаман баласы" деген атаққа ие етті. Оның шоуын ұнатпаған бір сыншы Крейннің атыс қаруының микрофонын алаңдатушы деп тапты. "Ол микрофонды көрермендерге қарай бағыттаған сайын, көрермендерді атып өлтіре жаздай көрінеді" (Лорант, 1964). Дерлік барлық сыншылар Крейннің сыртқы келбетіне жоғары баға берді. Біреу оны "ұзын, әдемі және жағымды жігіт" деп сипаттады (Смит, 1964).

Крейн Карсонның рейтингтерін түсіре алмады, ал оның шоуы 14 аптадан кейін ABC басшылары оған үзіліс берді, содан кейін оны көбірек шоу-бизнеске бағытталған ABC "Nightlife" бағдарламасына айналдырды. Диланнан, Малькольм Х-тен және Ричард Бертоннан басқа, Крейннің "The Les Crane Show" бағдарламасына Мартин Лютер Кинг, Сэм Левен, Джордж Уоллес, Роберт Ф. Кеннеди, радиодағы "The Shadow" дауысы Брет Моррисон (осы бес қонақтың эфир күні және басқа эпизодтар туралы мәлімет белгісіз), Айн Рэнд (1964 жылдың 15-16 желтоқсанында), Джуди Коллинз (Рэндпен бірге, бөлек сегментте) кірді. 1965 жылдың қараша айында ABC "Nightlife" бағдарламасы тоқтатылғаннан кейін Крейн актерлік өнерге тырысты, бірақ оның мансабы қысқа болды. Ол Норман Мейлердің романы негізінде түсірілген сәтсіз фильм "An American Dream" (1966) фильмінде ойнады және желілік теледидар бағдарламаларында бірнеше рет қонақ ретінде пайда болды, соның ішінде 1966 жылы "The Virginian" батырлар сериалында. Халық әншісі Фил Окс 1966 жылы шыққан "Love Me, I'm a Liberal" атты сатиралық әнінде Крейн туралы айтты. Кейбір дереккөздер Крейннің "The Mamas and the Papas" рок-тобына олардың атын бергенін айтады, бірақ басқа дереккөздерде, соның ішінде Джон Филлипстің 1986 жылғы естеліктерінде бұл жоқ, онда ол және Касс Эллиот (топтың негізін қалаушылары) олардың теледидардағы "Hells Angels" туралы хабарды көріп жатқанда осы атты ойлап тапқандарын айтады. Мүмкін, бұл трансляция Крейн түсірген ABC "Nightlife" сегменттерінің бірі болды. Ол кейде қонақтар желілік теледидар студиясына жарамсыз болғанда, оларды студиядан тыс жерде сұхбатқа шақыратын. 1968 жылы топ тарағаннан кейін Касс Эллиот радио сұхбатында былай деді: "Біз Hell's Angels туралы арнайы бағдарламаны көріп отырдық, және бірі, Лес Крейн немесе кім болса да, олардан 'Сіздер әйелдеріңізге қалай атайсыз?' деп сұрады. Ал ол 'кейбіреулер оларды арзан дейді, бірақ біз оларды мамалар дейміз' деді. Бұл әзілге айналды. Егер мамалар кешкі асты дайындаса, папалар мысық азығын алуға барады. Содан кейін The Mamas and the Papas аты пайда болды.". Филлипс, Эллиот және олардың екі әріптесі мен Лу Адлер Лос-Анджелестегі United Western Recorders студиясында күнделікті жаттығулар жасаған кездегі топқа ат беру қажеттігімен бетпе-бет келді. Эллиоттың айтуынша, Крейннің "Hell's Angels" тобымен сұхбаты болса, ол сақталмаған. Лес Крейн азаматтық құқықтарды қолдаушы ретінде танымал болды және қара журналистер оның Мартин Лютер Кинг (детальдары белгісіз), Малькольм Х және Мухаммед Али (Али Крейннің ABC "Nightlife" бағдарламасының премьерасында, 1965 жылдың 28-29 маусымында көрсетілді) сияқты қара баспасөз өкілдерімен құрметпен сұхбаттасқаны үшін мақтады. Крейн теледидар бағдарламасында ашық гомосексуалды қонақ, Рэнди Уикерді шақырушы алғашқы жүргізушілердің бірі болды. Бұл 1964 жылдың қаңтарында Крейннің "Night Line" деп аталған бағдарламасы Нью-Йорктегі WABC 7 арнасында жергілікті эфирде көрсетілген кезде болды. Бірақ Крейн 1964 жылдың маусымында "Night Line" бағдарламасы әлі жергілікті бағдарлама болған кезде "Daughters of Bilitis" лезбияндық құқықтар тобының мүшелерін қонақ ретінде шақыруға тырысқанда, WABC басшылары оған оны күшін жоюға бұйрық берді, ол да солай істеді. Теледидардағы соңғы көрсетілісінен кейін 1970-жылдардың басында Крейн теледидар мансабын талқылаудан бас тартты және оның кешкі фильмдері туралы сұрақтарға жауап бермеді.

Кейінгі мансап

1967 жылы Крейн актерлік өнерін сынап көрді, ол танымал радиошоу негізінде жасалған пилоттық фильмде – «Мен құпияны жақсы көремін» фильмінде үш детективтің жетекшісі Джек рөлін ойнады. Сериалды дамыту жоспарланбады, ал фильм 1973 жылға дейін көрсетілмеді. 1968 жылы Лес Крейн Лос-Анджелестегі KLAC радиосында ток-шоу жүргізді. Сыншылар оның 1960-шы жылдарға сай, мокасин киіп, сөйлеуін «әдемі» сияқты сөздермен көркейтіп сөйлейтінін атап өтті. («Communicasters», 1968) деп жазылған. Дегенмен, ол маңызды жаңалықтар жасайтын адамдармен сұхбаттасып, азаматтық наразылық, хиппилер және медитацияның күшейіп келе жатқан танымалдығы сияқты тақырыптарды талқылай берді (Свини, 1968). Крейн KLAC радиостансасы кантри музыкасы форматқа ауысқанда қызметтен кетті. 1968 жылы тоғыз ай бойы ол Лос-Анджелестен таратылатын синдикаттық теледидар ток-шоуын жүргізді. Бұл синдикаттық серияның таралу орындарының бірі – Вашингтондағы WTTG 5 арнасы болды, бұл туралы The Washington Post және The Washington Star газеттерінде (The Evening Star атымен белгілі болған кезде) жарияланған бірнеше телебағдарламалар тізімінде көрсетілген. YouTube-та осы сериядан бір толық теледидар трансляциясы бар, оның ұзақтығы 48 минут 25 секунд, ал YouTube-тағы атауы – «The Les Crane Show August/September 1968». Онда Крейн және екі қонақ – Джозеф Льюис пен Джек Линдси Калифорния губернаторы Рональд Рейганның саясатын талқылайды. 1971 жылдың соңында Крейннің Desiderata өлеңін оқуының 45 айналымдық жазбасы Billboard чартында 8-орынға ие болды. Бір автор оны «Жаңа дәуір әнұраны» деп атады және ол «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды. Крейн өлең жазылған кезде ол жалпыға қолжетімді деп ойласа да, авторлық құқықтар автор Макс Эрманның отбасына тиесілі болды және авторлық гонорарлар тиісінше таратылды. 1987 жылы Los Angeles Times газетімен сұхбатта Крейн жазба туралы сұраққа: «Мен оны қазір құлағымды қағып тыңдай алмаймын» деп жауап берді. 1980-ші жылдары Крейн бағдарламалық жасақтама индустриясына өтіп, үш өлшемді түсті шахмат сериясы Chessmaster және Mavis Beacon Teaches Typing оқу сериясын жасаған The Software Toolworks компаниясының төрағасы болды. Toolworks сондай-ақ The Original Adventure және Pong ойындарының ПК нұсқасы сияқты ойындарға да жауапты болды. Компания 1990-шы жылдардың басында сатылып, Mindscape деп қайта аталды. Ол содан кейін автор, сценарист және теледидар продюсері болды. Лес Крейн мен Тина Луиза 1969 жылы «Американдық стильдегі махаббат» сериясының «Махаббат және кеңес іздеушілер» атты бөлімінде бірлесіп түскен актерлер ретінде көрінеді.

Өлім

2008 жылы 13 шілдеде Крэйн 74 жасында Сан-Францисконың солтүстігіндегі Калифорния штатының Гринбре қаласында қайтыс болды. Ол қайтыс болған кезде әйелі Джинджермен бірге жақын маңдағы Бельведере қаласында тұрып жатқан. Оның қызы Каприс ол сақтап қалған деп санайтын «Лес Крейн Шоу» телебағдарламасының кино түсірілімдерінің немесе бейнетаспаларының қайда екенін білсе де, Джинджер оларды әзірге көпшілік назарына әкелген жоқ.