Кіріспе

CO оксиметрі – қан үлгісіндегі гемоглобиннің оттекті тасымалдау күйін өлшейтін құрылғы, оның ішінде оттекті тасымалдайтын гемоглобин (O2Hb), оттекті тасымалдамайтын, бірақ қалыпты гемоглобин (HHb) (бұрын қате түрде «тотыққан» гемоглобин деп аталатын), сондай-ақ карбоксигемоглобин (COHb) және метгемоглобин (MetHb) сияқты дизгемоглобиндер. «CO» белгілемесі «Co» немесе «co»-дан дұрыс, себебі бұл құрылғы гемоглобинге байланысқан көміртек монооксидін (CO) өлшейді, бұл молекулалық оттегіге (O2Hb) байланысқан гемоглобин немесе молекулалық оттегіге байланысуға қабілетті гемоглобин (HHb) өлшейтін қарапайым оксиметриядан ерекшеленеді. Жабық оксиметрлер тек оттегімен қанығуды, яғни оксигемоглобиннің жалпы «байланысуға болатын» гемоглобинге қатынасын (яғни оксигемоглобин + дезоксигемоглобин HHb) көрсете алады. CO оксиметриясы гипоксимияның немесе гипоксияның (тін деңгейіндегі оттектің жетіспеушілігі) себептерін анықтауға көмектеседі.

Механизм

CO оксиметрі қан арқылы өтетін жарықтың сіңірілуін екі-үш толқын ұзындығынан бастап, ондаған толқын ұзындығына дейін өлшейді, осылайша оксигемоглобин мен дезоксигемоглобиннен (бұрын "тотыққан" гемоглобин деп аталатын) ажыратады және оксигемоглобиннің қанықтығын (жалпы гемоглобин мөлшерімен (Hb) салыстырғанда оттегімен толысқан гемоглобиннің пайыздық көрсеткіші) анықтайды. Көптеген толқын ұзындықтарын өлшеу құрылғыға осы және карбоксигемоглобин (COHb), метгемоглобин (метHb), гемоглобиннің басқа да түрі мен "фондық" жарық сіңіретін заттарды ажыратуға мүмкіндік береді. Дәстүрлі түрде өлшеу артериялық қаннан жасалады, ол бірнеше гемоглобин түрінің құрамындағы компоненттердің үлесін анықтауға арналған арнайы құрылғыда өңделеді. Мұндай құрылғылар әлі де кеңінен қолданылып жүр, бірақ бірнеше өндірушілер CO оксиметриялық модульдері бар қан газы анализаторларын жасап, сәтті сатуға шығарды. Соңғы кездегі жаңалық – кейбір "пульстік" немесе дәлірек айтқанда "перифериялық" оксиметрлер карбоксигемоглобиннің мөлшерін қарапайым (перифериялық) пульстік оксиметрге ұқсас инвазивті емес технологиямен бағалауға мүмкіндік береді. Алайда, стандартты немесе қарапайым пульстік оксиметр көміртек моноксидімен улануды анықтауда тиімді емес, себебі көміртек моноксидімен уланған науқастарда пульстік оксиметрде оттегінің қалыпты қанықтық деңгейі көрсетілуі мүмкін.

Қолданылуы

Егер науқаста көміртек тотығымен улану (CO) немесе тыныс алу жүйесіне қатысты емес гипоксиялық белгілер байқалса, қазіргі заманғы CO оксиметрлері әр гемоглобин фракциясының (оксигемоглобин және дизгемоглобиндер) салыстырмалы деңгейін, сондай-ақ оксигемоглобин қанықтығын анықтайды. Мұндай өлшемдерді жасайтын кез келген құрылғы үшін, "қышқылтек қанықтығы" мен "фракциялық оксигемоглобин" арасында нақты айырмашылық болуы маңызды. Мәселе – қанықтық пен фракциялық оксигемоглобиннің шалаңдықпен қолданылуында, олар екеуі де оксигемоглобиннің бірдей шамасын өлшейді, бірақ қышқылтек қанықтығы байланысуға қолда бар гемоглобин мөлшерін негізге алады, ал фракциялық оксигемоглобин – сынамадағы жалпы гемоглобин мөлшерін. Сау адамдарда бұл көрсеткіштер шамалы ғана ерекшеленеді, бұл терминологиялық және клиникалық жаңылысқандыққа алып келуі мүмкін. Тек қышқылтек туындыларын өлшейтін қарапайым оксиметр, егер науқасқа қышқылтек берілсе, қалыпты қанықтық немесе тіпті гиперксіялық күйді көрсетуі мүмкін, бірақ шындығында гемоглобиннің қышқылтекті тасымалдау қабілеті нашарлаған болуы мүмкін.