Кіріспе

Орай – Үндістанның Уттар-Прадеш штатындағы қала және Жалаун ауданының әкімшілік орталығы. Жалаун ауданының барлық әкімшілік кеңселері, оның ішінде аудандық әкімшілік, полиция, телекоммуникация және түрлі мемлекеттік ұйымдар осы қалада орналасқан. 2019 жылы Орай, Үндістанның Сапа кеңесі жүргізген жыл сайынғы «Swachh Survekshan» тазалық туралы сауалнамасы бойынша 0,8–3,1 млн халқы бар шағын қалалар ішінде «Ең жылдам дамыған» қала атағын алды.

Тарих

Орай қаласы қалада құлшылық еткен әулие Уддалак есімімен аталады. Орайдың орналасқан жерінің маңызы бар, себебі ол Жханси, Махоба және Калпи қалаларының арасында жатыр. Банафар тайпасынан шыққан Алха мен Удал 1182 жылы Притвирадж Чауханмен шайқасқан Чандела патшасы Парамардидің легендарлы батырлары болды. 1196 жылы Гор әскері Ямунадағы Калпи қаласын басып алды. 14 ғасырдың басында Бундела тайпасы Жалаунның көп бөлігін иеленді және тіпті Калпи бекінісін басып алды. 1553-1556 жылдары Сур империясының әскер басшысы және индус премьер-министрі Хему осы аймақты жаулап алды. Кейін, 1556 жылдың 7 қазанында ол Делиде Солтүстік Үндістанның императоры болып жарияланды. Ол Солтүстік Үндістанда индуисттік билікті орнатып, Викрамадитья атағын алды. Панипаттың екінші шайқасында Хему Викрамадитья қаза болғаннан кейін, оның маңызды иелігін Акбар әскері тез арада қайтарып алып, Моғол империясына қосты. Акбардың Калпидегі билеушілері айналасындағы аймаққа формалды билік жүргізді, ал Бундела басшылары Махараджа Чхатрасалдың тәуелсіздік соғысына дейін үнемі көтеріліс күйінде болды. 1671 жылы көтеріліс басталғанда, ол Ямунаның оңтүстігіндегі үлкен аймақты басып алды. Осы базадан және Маратхалардың көмегімен ол бүкіл Бүнделханды жаулап алды. 1732 жылы Чхатрасал қайтыс болғаннан кейін, ол өзінің иелігінің үштен бірін Маратха одақтастарына мұра етті, олар көп ұзамай бүкіл Бүнделханды өздеріне қосып алды. Маратха билігі кезінде елде тұрақты анархия мен қақтығыстар болды. 1806 жылы Калпи британдықтарға берілді, ал 1840 жылы Нана Гобинд Растың қайтысынан кейін оның иелігі де оларға өтті. Аумақтардың әртүрлі алмасулары болды, ал 1856 жылы британдық округтің шекаралары толығымен белгіленді, оның ауданы 1477 шаршы мильді құрады. Орай 1857 жылғы көтеріліс кезінде көптеген зорлық-зомбылық оқиғаларына куә болды. Канпурдағы көтеріліс туралы хабар Калпиге жеткенде, 53-ші тума жаяу әскерінің сарбаздары өз офицерлерін тастап кетті, ал маусым айында Жанси көтерілісшілері Жалаун ауданына жетіп, еуропалықтарды өлтіруді бастады. Көтерілісшілерді толығымен жеңуге 1858 жылдың қыркүйегіне дейін уақыт кетті. 19 ғасырдың соңында аудан Kans шөбінің (Saccharum spontaneum) зиянды әсерінен көп зардап шекті. Көптеген ауылдар тастап кетілді, ал олардың жері енді егіншілікке жарамсыз болды. 1901 жылы ауданның халқы 399 726 адамды құрады, ал ең ірі екі қала Конч және Калпи (1901 жылы халқы 10 139 адам) болды. Аудан арқылы Үндістанның орталық темір жолы Жансиден Канпурға дейін өтеді. Ауданның шағын бөлігі Бетва каналымен суғарылады. Астық, майлы дақылдар, мақта және джи экспортталды.

1990 жылдан кейін

1990 жылдан кейін Орай қаласында өнеркәсіптік аймақтың дамуы, «Хиндустан Юнилевер» компаниясының келуі, сондай-ақ жаңа мектептер, колледждер мен жолдар салынуына байланысты маңызды өзгерістер орын алды.

Климат

Орайдың климаты күрделі, жазда температурасы жоғары, ал қыста төмен болады. Салыстырмалы ылғалдылық шамамен 40–50% құрайды. Ауданның климаты ыстық жаз және жалпы құрғақшылықпен сипатталады, оңтүстік-батыс муссоны кезіндегі жауын-шашынды қоспағанда. Жылдың төрт мезгілі бар. Суық маусым желтоқсаннан ақпанға дейін созылады; қаңтар айының ең төменгі температурасы –. Ыстық маусым наурыздан мамырдың бірінші аптасына дейін жалғасады. Мамыр – жылдың ең ыстық айы, орташа температурасы –. Оңтүстік-батыс муссоны маусымның ортасынан қыркүйектің соңына дейін созылады. Қазан және қарашаның ортасы – муссоннан кейінгі немесе кері муссондық маусым. Орайдың жылдық жауын-шашын мөлшері 793,8 мм. Жылдық жауын-шашынның шамамен 90,4%-ы муссон кезінде жауады; ал қалған 9,6%-ы қазан мен мамыр аралығында түседі. Ылғалдылық сәуір айында ең төмен болады және жыл бойы 26% пен 83% аралығында өзгереді.

Демография

Орай қаласы Орай метрополиялық аймағына қарасты қалалық әкімшілікпен басқарылады. Орайдың жалпы ауданы 20,86 км² құрайды. 2016 жылғы мәлімет бойынша Орай қаласының халқы 217 389 адамды құрады, оның ішінде 111 987 ер адам және 105 402 әйел адам болды. 2011 жылы әр 1000 еркекке 880 әйел шақ келді. Балалар арақатынасы 1000 ұлға 845 қызды құрады. 2016 жылы Орайдағы балалардың саны 31 011 болды, оның ішінде 17 859 ұл және 13 152 қыз. Балалар қала халқының 7,01% құрайды. 2011 жылғы Орай қаласы бойынша халық санағы мәліметтеріне сәйкес, сауаттылық деңгейі 82,35% болды.

Ерекше орындар

Рамкунд саябағы – шағын су тобағының айналасында төселген жаяу жолы бар демалыс орны. Жергілікті тұрғындар таңертеңгі серуен үшін осы саябаққа келеді. Ол Тадешевари Махарадж Мандирінің (Шри Хануман Мандирі) жанында орналасқан. Жыл сайын "Будхва Мангал" күні айналасындағы ауылдардан көптеген адам жиналып, Хануман құдайына дұға жасайды. Шри Радха Кришна Мандирі – Ғалла Мандиде орналасқан қасиетті храм. Радхакришна храмы – Үндістанның Уттар-Прадеш штатындағы Канпур қаласындағы JK храмының бөлімшесі. Храм қабырғаларында Кришнаның өмірінен алынған суреттер бейнеленген.

Теміржол

Орай теміржол станциясы – Канпур–Джанси учаскесінде орналасқан негізгі теміржол станциясы және Индияның шығыс, батыс және оңтүстік бөліктерімен теміржол арқылы жақсы байланысқан. Солтүстік Орталық теміржол бөлімшесіне қарасты қазіргі теміржол желісі Джансиден Канпурға дейін созылады. Ол электрлендірілген, және жолдың екілену жұмыстары жүргізілуде. Орай теміржол станциясы "үлгілік теміржол станциясы" деп саналады. Орайда Жанси–Люкнау қалааралық экспресі, Люкнау–Мумбай кондиционерлі экспресі, Гвалиор–Барауни почта вагоны, Кушинагар экспресі, Сабармати экспресі және Бірінші Тәуелсіздік Күресі экспресі сияқты көптеген пойыздарға мінуге болады.

Әуежайлар

Ең жақын әуежай – Канпур қаласының жанындағы Чакериде орналасқан Канпур әуежайы. Бұл әуежайдан Дели және Варанаси қалаларына рейстер іске қосылған. Ең жақын халықаралық әуежай Лакхнауда, шамамен 200 километр қашықтықта орналасқан. Үкімет Канпур дехат ауданында, Канпур қаласына жақын жерде халықаралық әуежай салуды ұсынды, ол қалаға жақын болады. Гвалиор әуежайы Орай қаласынан автомобиль жолымен 156 км қашықтықта жатыр.

Автомобиль жолдары мен жолдар жүйесі

Штат аралық автобус терминалы Орайды Үттар-Прадештің және көршілес штаттардың қалған бөліктерімен байланыстырады. Шығыс-Батыс дәлізі Орай қаласынан өтеді, осы арқылы Дели, Гвалиор, Горакхпур, Канпур, Джанси, Лакхнау, Кота, Удайпур, Калькутта және Ахмадабад сияқты қалалармен қосылыс мүмкіндігі бар. Қала ішінде темпо, электро-рикша және велосипедтік рикшалар қалалық көліктің басты түрлері болып табылады.

Білім

Жалаун мемлекеттік медициналық колледжі Орай қаласында орналасқан мемлекеттік медициналық оқу орны.